Manifestasuan ba lroon da-ruak, Tersa (16/09/2025). Foto/Juvinal Cabral dos Santos
Manifestasaun loron dahuluk, Segunda (15/09/2025), la’o ho pasifiku mezmu iha sidente balu ne’ebé parte balu tuda tama to’o barikade estudante sira-nian no tuda mós ba resintu Parlamentu Nasionál nian hodi rezulta karreta balu nia vidru rahun, inklui karreta husi korpu diplomatiku ida.
Iha loron ne’e mós manifestante sira baku rahun karreta patrulla PNTL nian ida no manifestante sira mós tuda karreta ida nia vidru rahun. Nune’e, autoridade Polísia lansa tiru gás lakrimujéniu hodi hafake manifestante sira.
Advertisement
Tama ba loron daruak, Tersa (16/09/2025), manifestante sira kontunua konsentra iha resintu Universidade Nasionál Timor-Lorosa’e (UNTL), maibé autoridade Polísia la admite no obriga hasai manifestante sira atu bele ba konsentra iha Muzeu Reziténsia nia oin. Maibé manifestante sira rekuza hodi hamosu dezintendimentu to’o manifestante sira sobu barikade Polísia nian. Hodi obriga Polísia tiru gás lakrimujéniu.
Polísia kontinua foti medida halo aprosimasaun ho estudante sira atu kontorla malu no garante manifestasuan ho pasifíku. Maibé, derrepente de’it haree manifestante balu sunu roda iha Estrada laran to’o sunu mós Karreta Estadu ida ho númeru matrikula 06.903 G.
Tuir observasaun Hatutan.com nian iha terrenu hadutu katak purvolta tuku 11:00 Otl, situasaun kauzeu aut la kontrola tanba manifestante sira komesa sunu roda no sunu masa iha Estrada laran iha parte diresaun área edifisiu PCIC nian. Nune’e, Polísia atúa ho tiru gás lakrimujéniu hodi rezulta estudante balu mós kanek.
Iha biban seluk, Polísia mós halo asaltu tana to’o eskola Universidade Nasionál Timor-Lorosa’e (UNTL) nian hodi duni sai estudante sira balu no basa estudante balu hodi haruka sia husi aula laran.
“Polísia uza liman mak tuku ha’u nia ulun, balun tebe ha’u monu iha fatin mak to’o ha’u la mate ki’ik tiha maka sira lori ha’u mai halo tratamentu,” Valente Ximenes hateten.
Salvador estudante husi Fakuldade Turismu UNTL hateten sira-nia parte triste tanba sira liman mamuuk halo manifestasaun no ezerse direitu Konstitusionál iha artigu 40 kona-bá Liberdade Espresaun, maibé autoridade sira lori sasán kroat Estadu nian hodi atúa manifestante sira hodi rezulta balu kanek no monu.
Bainhira autoridade polísia sira tiru gás lakrimujéniu hale’u UNTL kuaze horas rua rezulta ema barak mak sente manas, labarik kiik sira, defisiensia, família balun ne’ebé hela besik iha resintu UNTL, hetan nia konsekuensia, inklui jornalista husi Suara Timor Lorosa’e (STL) Jeniche da Costa mós hetan pankada husi gás lakrimojéniu.
Segundu Komadante PNTL, Komisáriu Polísia Pedro Belo tuun direta hodi alerta ba estudante univesitáriu atu evita halo anárkismu no la bele tuda fatuk, atu nune’e, Polísia asegura asaun ida ne’e lao ho di’ak no pasifiku.
Segundu Komadante PNTL ne’e husu atu manifestante sira nafatin koopera ho autoridade seguransa bainhira ema balun ne’ebé estraga situasaun ne’e lori ba Polísia kaer, labele tuda Polísia tanba hamutuk mak hodi fó seguransa ba malu.
Advertisement
“Agora ita boot sira tenke kontrola ita-boot sira nia emosaun, labele tiru gás lakrimojéniu beibeik ne’e kuidadu tanba alin sira estudante, ne’e ita nia alin no ita nia oan hotu, labele ita ho ita mak raut malu de’it,” Segundu Komadante Jeral PNTL ne’e hateten ba nia membru PNTL sira ne’ebé atua hela estudante sira ho meiu tiru gás lakrimujéniu.
Xefe Estadu Maiór Jenerál FALINTIL-Forsa Defesa Timor-Leste (FDTL), Tenente Jenerál Domingos Raúl “Falur Rate Laek” husu ba manifestante sira tenke tuir regra, labele mosu violénsia no sunu uma.
Tenente Jenerál Falur Rate Laek haktuir rezolusaun hodi fó kompeténsia ba komandu F-FDTL ho Polísia Nasional Timor-Leste (PNTL) kontinua halo operasaun konjunta to’o Janeiru ne’e normal situasaun emerjensia hanesan tinan uluk vizita Amo Papa Francisco ho sekretariadu ONU nian ho boot sira ne’ebé mak mai.
Nia dehan, ida manifestasaun ne’e responsavel Polísia nian kuandu F-FDTL sira tama signifika iha situasaun la normalidade mosu ba governu mak sira tama enkuantu ida ne’e laiha manifestasaun normal.
Falur Rate Laek husu ba sira ne’ebé mak halo manifestasaun tenke halo seguransa no vijilente ba sira nia maluk sira ne’ebé mak halo manifestasaun durante fulan ida nia-laran, atu ema ne’ebé terseiru espiritu malizmu sira iha kotuk halo problema karik sira halo situasaun kalma atu nune sira halao sira nia manifestasaun bolu entidade kompetente mai esklarese.