Komadante Komponente Naval Komodoro Higino das Neves halo eseramentu ezersisiu CARAT ba dala -14, Sesta (26/09/2025). Foto/Juvinal Cabral dos Santos
“Ita haree durante tinan 24 ka tinan 25 Navál kuandu harii até agora Ró hotu-hotu at, la iha ró fasilita operasaun iha terrenu. Ida-ne’e difikuldade boot ba Komponente Naval atu halo operasional, Estadus Unidus mai ho nia matenek nia esperensia barak, hanorin buat ne’ebé ita bele halo servisu ho di’ak, maibé meius ne’ebé atu hala’o knaar ho di’ak la iha,” Komadante Komponente Naval Komodoro Higino das Neves ba jornalista sira iha serimonia eseramentu ezersisiu Kooperasaun Afloat Readiness and Training (CARAT) ba dala -14, Forsa Navál Estadus Unidus (USN) ho F-FDTL iha Komponente Naval Hera, Sesta (26/09/2025).
Durante CARAT bad ala-14 ne’e, Timor-Leste no Estadu Unidus hala’o, hahú husi baziku oinsá hodi salva ema iha tasi no oinsá kompriende lei tasi nia para aprende ró sira ne’e oinsá.
Advertisement
Komadante F-FDTL ne’e dehan dezenvolvimentu no koñesimentu boot ba fuzeleru sira liu-liu ba asaun operasional sira prontu ona para hala’o knaar ho di’ak. Estadus Unidus transfere sira nia koñesimentu kona-bá empeñamentu kilat nian, regra trava Ró sira iha tasi laran, ema ne’ebé destroi imformasaun sira ne’e sai ba atake sira aprende ida ne’e avanzadu para sira aprende.
Tinan kotuk aprende mós oinsa aviaun hatun depois tun husi aviaun ba kombate fila fali evakua, aprende ida ne’e.
Komadante Naval haktuir dadaun membru 200 no fuzileiru hotu-hotu iha ona koñesimentu inklui forsa eskuadra Naval sira ne’ebé loro-loron iha ró leten mós aprende, no mediku sira aprende oinsá ema mout karik foti sai mai salva.
Nia dehan dezafiu ba forsa sira ne’ebé aprende husi ezersisiu CARAT mak vontade politika ho seriedade atu dezenvolve forsa ne’e lae, ko’alia sim, mais vontade atu dezenvolve lae.
Komadante Komodoro Higino das Neves esplika, iha lei programasaun militar klaru 2025 hola karreta hira, Ró hira, no tinan 2026 hola hira até to’o 2030 hola elikoptru ne’e hotu-hotu hakerek ona iha leí programasaun militar, ne’ebé aprova iha 2023 agora implementa tuir ida ne’e.
Advertisement
Ró ilegal sira ne’e mos fó afeita kestaun seguransa tanba bele mai naok rikusoin tasi laran ba fa’an, balun mai fa’an ai-moruk iha Timor-Leste bele estraga joven ba futuru nasaun ida ne’e.
Iha fatin hanesan Commander Andrew Racame, Commanding Officer of USS Cincinnati, hateten ofisiál sira hanesan parseiru distintu sira husi ezersisiu CARAT ho Timor-Leste ne’e onra boot tebes.
“Ha’u hamriik iha ita-boot sira nia oin, ohin hodi marka konkluzaun husi kooperasaun CARAT iha tinan 2025 foin loron balun liubá ita mai hamutuk ho vizaun ida ne’ebé fahe esperensia, no ohin ita halibur malu hodi selebra realizasaun signifikativu ida ne’ebé ita realiza ona hamutuk durante tinan 30 resin no serbí ona nu’udar ezersísiu finál kór husi koperasaun marítima iha rejiaun Indo-pasífiku tomak ami kontinua ona legadu orgullu ne’e no prátika di’ak liu iha Timor-Leste ne’ebé envolve no dezafiu sira iha área sira no reforsa ami nia kompromisu hamutuk ba Marítima ida ne’ebé seguru no estável”.