FONGTIL Konsidera Kazu Fundasaun Fundu Media Krime Korrupsaun Pekulatu Ba Uzu

Hatutan.com, (06 Janeiru 2026), Díli—Forum Organizasaun Noun Governamentál  Timor-Leste (FONGTIL) konsidera kazu ONG Fundasaun Fundu Media (FFM) hanesan  krime  korrupsaun pekulatu ba uzu.

Lee Mós: CAC Rejista Ona Kazu Fundasaun Fundu Media

Deretór Ezekutivu Interinu FONGTIL, Inocencio de Jesus Xavier. Foto/Marcelino Tomae

Deretór Ezekutivu Interinu FONGTIL, Inocencio de Jesus Xavier bá Hatutan.com   iha Salasaun Asosiasaun HAK , Faról, Díli, Tersa (06/01/2026) hateten,  kazu Fundasaun Fundu Media ne’e  husik  Komisaun Anti Korrupsaun (CAC-sigla portugés) hala’o nia servisu tanba prosesu kriminál .

“Agora kazu Fundasaun Fundu Media ne’e, bele mosu korrupsaun pasiva ka ativa ka pekulatu ba  uzu, buat sira ne’e hotu  bele akontese  iha situasaun ne’e, entaun CAC iha nia maneira  nia iha estratéjia oinsá atu  bele deskobre  envolvimentu sira iha prosesu ne’e,” Deretór Ezekutivu Interinu FONGTIL, Inocencio de Jesus Xavier hateten

Nia hatutan, tanba kazu ne’e iha ona CAC entaun CAC iha ninia estratéjia rasik  atu elabora situasaun sira ne’e,  tanba Fundasaun Fundu Media ne’e nu’udár institusaun ida, agora halo ne’e  flaude no korrupsaun ne’e ema individuu ida nia prátika, tenke asume nia responsabilidade bá prejuizu ne’ebé afeta bá organizasaun  no ema barak.

Inocencio de Jesus Xavier afirma tan, Fundasaun Fundu Media ne’e membru husi FONGTLI, maibé komete kazu ne’e ema individuu ida,  nune’e   se  lidér  iha organizasaun  maka komete, ne’e  responsabilidade pesoál.

Nia dehan, hanesan sosiedade sivíl sente lamenta tebes, tanba Media hotu-hotu durante ne’e ko’alia hakerek barak liu kona-bá kontrollu sosiál,  maibé  ema balu servisu média rasik komete hela  korrupsaun no abuzu podér.

Nia hateten orientasaun, vizaun no misaun Fundasaun Fundu Media klaru hela,  maibé iha individuu ruma mak deskonfia prátika abuzu poder, korrupsaun no pekulatu ba uzu  tenke asume nia responsabilidade, tenke akontabilidade bá asaun ne’ebé mak iha.

“Ha’u ida ko’alia, ha’u halo buat ruma  la loos kontra estadu nia norma  no prosedimentu legál  tenke halo akontabilidade bá  aktu ne’ebé halo tiha ona  ho ha’u nia koñesimentu  rasik ha’u tenke bá hatan, ne’e nu’udár sidadaun ida,” nia hateten.

Nia  husu bá  pesoál  sira ne’ebé maka akuzadu ka alegadu bá asaun ne’ebé maka ohin loron  iha  Fundasaun Fundu Media, agora CAC  halo ona asaun polisiál  bá sira oinsá maka atu iha prosesu balun  bele konjelamentu bá  sira nia edifisiu la bele book buat ruma.

Nai afirma, FONGTIL hein katak akuzasaun hotu-hotu ne’ebé  maka iha ne’e’ la’ós tanba presegisaun, maibé tanba faktu sira ne’ebé maka hatudu prova,  faktu ne’ebé maka hatudu katak sira pratika duni  husi lidér masímu FFM, nune’e tenke   koopera ho justisa.

Nia dehan  FONGTIL nafatin nakloke, sempre aviza nafatin bá membru sira, tanba mandatu FONGTIL  faslita formasaun oioin, hanesan komunikasaun ho deseminasaun,   ko’alia kona-bá prosedimentu legál hotu,  ne’ebé maka hotu-hotu kumpre iha membru organizasaun refere.

“Ita iha formasaun ko’alia  kona-bá anti  fraude, ko’alia kona-bá  lei barak ne’ebé maka  iha organizasaun, sira mai rejistu iha ne’e,  tenke hatudu sira nia dokumentu  atu sai membru FONGTIL, ne’ebé rejsitadu, husi ne’e  maka ita foin halo asembleia  deside sira tama ka lae, ratifikasaun ne’e maka define prosesu  kandidatu sira, tama, depois membru sira maka halo ratifikasaun  sira bele tama ka lae,” nia esplika.

FONGTIL rekoñese katak  FFM nu’udar membru ida husi FONGTIL, maibé aktu ne’ebé maka deskonfia pesoál ida halo ka individuu ne’ebé maka halo ne’e asaun pesoál nian. Nune’e  nu’udar lider FONGTIL saída maka husu atu sidadaun ne’ebé maka agora alegada hela bá  prosesu ne’e tenke  koopera  ho jistisa.

Kona-bá asset Fundasaun Fundu Media nian, tuir nia katak kada  organizasaun  iha konsellu fiskál, atu halo supervizaun, fiskaliza  reseita sira, bens sira hotu-hotu, no funsionamentu sira iha  organizasaun nia laran.

Diretór Interinu FONGTIL ne’e hateten katak organizasaun ne’e halo dokumentu saída ho klaridade no tuir prosedimentu, atu garante transparénsia no responsabilizasaun iha jestaun osan no asset sira.

Nia subliña, bainhira hala’o responsabilidade hanesan Prezidente Konsellu, lideransa sempre husu informasaun kona-bá progresu atividade hotu-hotu, inklui proposta osan sira, totál benefisiáriu, montante osan ne’ebé gasta, no osan ne’ebé presiza aprova. Nune’e tenke prepara asset list ho detallu, hodi identifika asset sira ne’ebé hela di’ak, aat ona, ka aat uitoan, ne’ebé hotu-hotu tenke rejistu ho klaru.

Nia fundamenta FONGTIL hanesan organizasaun karitativa, no tanba ne’e, se iha futuru organizasaun taka, asset sira la bele fahe ba individuu ka ba membru sira de’it. Tuir lei, asset sira tenke fahe fali ba organizasaun sira seluk ne’ebé iha knaar no misaun hanesan, liu husi mekanismu doasaun.

Diretór Interinu ne’e mós enfaze katak diretór ka prezidente ne’ebé mandatu remata ona la iha direitu atu fahe asset sira ba individuu ida, tanba pratika hanesan ne’e la bele akontese iha vida organizasaun sira no kontra prinsipiu boa governansa.

Nia konsidera katak, kazu Fundasaun Fundu Media ne’e iha fallansu iha servisu fiskalizasaun,, tanba ne’e presiza Prezidente Board sira maka tuur hamutuk  no oinsá halo kontrollu bá  organizasaun Fundusasaun Fundu Media ne’e.

“Tanba ne’e maka husu bá Board sira, la’ós individuu ida, karik CAC bele rona mós servisu sira kona-bá konsellu  sira nian, sira uza sira nia knaar ho efetivu ka lae,” nia hateten.

Husi sorin seluk Hatutan.com tenta nafatin atu konfirma ho diretora FFM atuál  membru Conselho de Imprensa de Timor-Leste, Suzana Cardoso,  maibé lakohi fó  nafatin komentáriu  tanba kazu ne’e  nia konsidera iha ona Komisaun Anti-Korrupsaun.

“Deskulpa imi  (Hatutan.com ) lori tiha ona bá CAC depois intervista fali saida nian? Ha’u entrega dei’t bá Aman Maromak no hamulak de’it bá ha’u nia apa ho ama ne’ebé mate tanba rai ida ne’e ninia ukun aan.  Rezultadu husi ha’u eduka ema seluk fila sai fali traidór, maka ha’u nia kosar-been ne’ebé ha’u fó bá ne’e rezultadu husi osan na’ok iha FFM ne’e ha’u maka sei kona. Maibé, ho ha’u nia kosar-been maka ita-boot sira la’o bá maka haree, rai Timor ne’e sei babeur tiha ema sira ne’ebé hanoin aat mai ha’u ne’e,” Suzana Cardoso infroma hodi responde  mensajen WhatsApp jornalista Hatutan.com  ne’ebé husu atu halo entrevista tanba kona-bá kazu iha FFM.

Jornalista: Marcelino Tomae