Hatutan.com, (17 Jullu 2026), Díli-Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão tun direta hodi akompaña Polísia Sientifiku Investigasaun Kriminál (PCIC) ne’ebé deskobre no desmantela scam call centre iha City-8 ho iha Kuluhun Kalifornia.
PM Xanana observa atuasuan PCIC hodi desmantela atividade scam call centre iha City-8, Sesta kalan (17/07/2026). Foto/Juvinal Cabral dos Santos
PM Xanana alerta ba Servisu Migrasaun (SM), Intelejensia, Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) no PCIC atu rigor atua atividade ilísitu sira tanba kazu sira-ne’e la’ós halimar no bele hatun Timor-Leste nia naran iha mundu.
Iha operasuan buska no apreesaun ba scam call centre iha City-8, Sesta (17/07/2026), PCIC asegura sidadaun estranjeiru hamutuk na’in-24 no halo mós apreensaun ba sasán sira ne’ebé iha hanesan evidénsia.
Iha loron hanesan PCIC mós halo operasuan no buska iha rezidensia ida iha área Kalifornia, Aldeia Sorumutu Ba Dame, Suku Kuluhun, Postu Administrativu Kristu-Rei, Munisípiu Díli, hodi asegura sidadaun Xinés na’in-18.
Advertisement
Iha rezidénsia refere, pratikante sira instala aparelu starlink koneksaun ba telemovel, inklui karreta avanza ida no alto ida ne’ebé durante ne’e fasilita halo atividade ilísitu.
Iha City-8 Primeiru Ministru Xanana Gusmão hateten, foin dadauk ne’e imi rona katak iha Tibar, iha Dili laran mosu buat sira ne’e hotu ne’ebé buat ne’e temi cybernetic, cybercrime sira lori teknolojia foun ne’e.
“Ita nia sorti mak Timor la tama iha jogu ne’e karik bele tama ne’e ida joven sira gosta mak tama hanesan ne’e para manán osan fasil liu. Ne’ebé ha’u rekomenda ba joven sira hotu hadook an husi buat sira ne’e hotu,” Xanana hateten.
Xanana felisita servisu Intelejensia nian, PNTL ho PCIC ne’ebé haka’as aan dadauk. Iha Díli ne’e iha kedas fatin ualu no arrenda uma privadu ho folin $1700.00 kada fulan.
“Ita tama dadauk ona ASEAN, uluk-uluk mós ko’alia haree ba Timor agora loke dalan ba jogu ilísitu buat sira-ne’e hotu. Iha ASEAN mós iha rai barak sira mós hetan problema hanesan ne’e buka taka, ita mós nu’udar membru foun ASEAN ita mós la’o tuir sira nia ezemplu ne’ebé ita mós tenke iha regra maka’as ida kona-ba cybercrime ne’e,” Xanana esplika.
Advertisement
Xefe Governu ne’e afirma, problema ne’ebé estraga mundu, problema ne’ebé fasilita osan falsu no buat oioin de’it, fase osan, burla informátika buat oioin de’it.
“Ne’ebé ha’u felisita tebe-tebes iha Kuluhun mós kaer hela iha ne’ebá ida ne’e autoriza Konsellu Ministru (KM) tuir mai ne’e ami atu halo buat ida, liu-liu alerta bá Migrasaun, investigasaun autoridade PNTL, hodi haree didi’ak buat sira-ne’e hotu, tanba kazu ne’e la’ós halimar ninian, kazu ne’ebé ita buka hadi’a ita nia rai mais kazu sira hanesan bele sai hatun Timor-Leste nia naran iha mundu halo ema sira la fiar tan ona Timor,” Xanana afirma.
PCIC detein suspeitu sira kazu scam call Centre. Foto/Juvinal Cabral dos Santos
“Tanba ne’e hakas an nafatin atu kalan boot to’o ne’ebé mós ha’u prontu fó serbí instituisaun sira ne’ebé haree ba problema ida-ne’e, sei toleransia zero ba jogu sira Scam cybercrime no cybernetic burla informátika buat sira-ne’e hotu hodi hametin Timor nia naran,” Xanana hateten tan.
Xanana hatutan, komunidade fó arenda uma ne’e la’ós problema komunidade nian, ida ne’e hotel mais bele akontese. Tanba ne’e mak fó hatene ba joven sira no komunidade sira liu-liu Xina sira mak bá aluga hodi fó osan barak-barak di’ak liu aviza tiha ba polísia, lae hetan mós responsabilidade.
PM Xanana afirma, Kazu Scam Call Centre ne’ebé númeru aumenta, tenkeser haruka sira fila, tanba agora daudaun mosu, mak Konsellu Ministru sei haree ba embaixada sira, haree ho ezemplu sira rai ASEAN ninia balun.
PM Xanana hatenten, imi jornalista bele tama mai ajuda autoridade seguransa sira ne’ebé halo atividade buska no apreensaun.
Advertisement
“Tanba koordenasaun di’ak ho rai ASEAN ninia ne’e mak ami mós tau matan ne’e. Ne’ebé ami rekolla informasaun sira ne’e hotu ne’e mak ami fó sai bá públiku, sidadaun sira balun mai husi Kambodia no balun lae”.
Kazu Scam Call Centre ne’e fó hanoin ba governu atu hadi’a saida de’it no aumenta saida de’it.
“Tanba ita halo la imajina buat hotu-hotu, tanba ne’e governu iha responsabilidade haree ba atu hadi’a tan, aumenta tan,” Xanana hateten.