Hatutan.com, (17 Novembru 2026) Manila– Primeieu Ministru Timor-Leste Kay Rala Xanana Gusmão partisipa iha simeira ASEAN no Repúblika Koreia kontinua hametin relasaun kooperasaun bilateral liuhosi reforsa kolaborasaun iha área estratéjika sira, inklui seguransa, ekonomia no intelijénsia artifisiál (IA). Kooperasaun ne’e iha objetivu atu promove estabilidade rejionál, haburas dezenvolvimentu ekonómiku no dezenvolve teknolojia dijitál, hodi responde ba dezafiu foun sira iha rejiaun no mundu internasionál.
PM Kay Rala Xanana Gusmão partisipa iha simeira ASEAN no Repúblika Koreia. Foto/Espesiál
Iha komunikadu ne’ebé Hatutan.com sita katak, Prezidente Filipinas, Ferdinand R. Marcos Jr., hateten katak parseria entre ASEAN ho Repúblika Koreia sai importante liután iha situasaun inserteza estratéjika, mudansa teknolojia lalais no dezafiu transfronteirisu ne’ebé rejiaun no mundu enfrenta.
Primeiru Ministru Timor-Leste, Kay Rala Xanana Gusmão, mós partisipa iha 27.ª Simeira ASEAN–Repúblika Koreia, ne’ebé realiza iha ámbitu 49.ª Simeira ASEAN, iha Manila, Filipinas, loron 16 Novembru 2026.
Advertisement
Enkontru ne’e fó oportunidade ba líder sira atu hametin parseria no kooperasaun entre ASEAN ho Repúblika Koreia iha área estratéjika, inklui seguransa, ekonomia, teknolojia no dezenvolvimentu rekursu umanu.
Iha abertura enkontru ne’e, Marcos Jr. dehan katak relasaun entre ASEAN ho Repúblika Koreia dezenvolve durante liu dékada tolu, bazeia ba konfiansa mútua, interese komún no vizaun hamutuk ba dame, estabilidade no prosperidade.
Kooperasaun entre ASEAN ho Repúblika Koreia orienta ona hosi ASEAN–Republic of Korea Plan of Action 2026–2030, ne’ebé inklui kooperasaun iha área seguransa marítima, seguransa enerjétika, intelijénsia artifisiál (IA), saúde no edukasaun téknika no vokasionál.
Marcos Jr. mós fó boas-vindas ba apoiu kontinua hosi Repúblika Koreia ba ASEAN Community Vision 2045, Sentralidade ASEAN no mekanizmu kooperasaun ne’ebé ASEAN lidera.
Prezidente Filipinas Marcos Jr. konvida líder sira atu kontinua hametin kooperasaun no respeita direitu internasionál, hodi promove rejiaun ida ne’ebé nakloke, inkluzivu no dame.
Advertisement
Iha intervensaun, Prezidente Repúblika Koreia, Lee Jae-myung, reafirma apoiu nasaun ne’e ba Sentralidade ASEAN no kooperasaun rejionál ne’ebé nakloke no inkluzivu, tuir objetivu ASEAN Outlook on the Indo-Pacific.
Lee Jae-myung mós refere katak vizaun parseria estratéjika komprensiva ASEAN–Koreia, ne’ebé nia aprezenta iha tinan kotuk, hahú ona transforma bá benefísiu konkretu ba povu sira iha nasaun rua nia rejiaun.
Iha área seguransa, nia destaka kooperasaun foun entre forsa polísia no guarda kosteira Repúblika Koreia ho ASEAN atu kombate krime transnasionál, inklui krime iha síberespasu no seguransa iha tasi-laran.
Iha área ekonomia, negosiasaun atu atualiza Akordu Komérsiu Livre ASEAN–Koreia (ASEAN–Korea Free Trade Agreement) hahú ona, ho objetivu atu responde ba mudansa iha ambiente komérsiu globál no hasa’e volume komérsiu anuál entre nasaun sira to’o billiaun dólar 300.
Aleinde rezultadu hirak ne’e, Prezidente Lee propoin inisiativa foun rua, maka ASEAN–Korea AI Partnership Initiative no ASEAN–Korea Cultural and Creative Industries Initiative, atu hametin kooperasaun iha intelijénsia artifisiál no indústria kulturál no kriativa.
Advertisement
Nia afirma katak Repúblika Koreia prontu atu sai parseiru ne’ebé metin ba ASEAN iha implementasaun ASEAN Community Vision 2045, ne’ebé foka ba komunidade reziliente, inovadora, dinámika no sentrada ba ema.
Lee Jae-myung mós agradese papél ASEAN nu’udár parseiru importante ba dame no estabilidade duradoura iha Península Koreana, no reafirma kompromisu atu kontinua servisu hamutuk ho líder ASEAN sira hodi prodúz rezultadu konkretu liuhosi parseria ne’e.
Nune’e mós nia apelu ba líder sira atu kontinua diálogu no hametin kooperasaun iha futuru, hodi responde ba nesesidade no aspirasaun povu sira iha rejiaun. (*)