Seidauk Tempu Atu Eurico Guterres Mai TL

Hatutan.com, (13 Novembru 2024), Dilí—Parlamentu Nasionál (PN) liuhosi Deputadu Bankada FRETILIN, David Dias Ximenes  “Mandati” dehan, timoroan  moris seidauk di’ak, tanba ne’e antes atu konvida Eurico Guterres mai Timor-Leste (TL) haree uluk lai ema sira ne’ebé uluk kanek iha tempu funu.

Eurico Guterres. Foto espesial.

David Dias Ximenes  “Mandati” ko’alia nu’udár reprezentante povu ne’e oin seluk, nu’udár ema rezisténsia ne’e oin seluk tanba prosesu rekonsiliasaun  ne’e ko’alia kle’ur ona.

Lee Mós: Ramos-Horta Undang Eurico Guterres Hadiri HUT ke-49 Proklamasi Kemerdekaan Timor Leste

“Ema lakoi mai ita hanesan husu izmola. Ne’e saida mak ida-ne’e. Ema nia oan sira no familia iha ne’e hela, balun sai ministru no balun agora iha  Parlamentu Nasionál ne’e. Sira  iha konsiénsia mak bele mai,” Deputadu Mandati hateten iha PN, kuarta (13/11/2024).

Deputadu ne’e husu katak, sé mak hakarak loloos bá rekonsiliasaun ne’e no rekonsiliasaun iha tiha ona uluk kedan, nia rasik mós partisipa iha prosesu rekonsialiasaun ne’e kona-bá fronteira sira.

“Eurico Guterres lakohi mai ne’e problema ninian. Eurico Guterres iha indonézia ne’e nia iha ninia espasu rasik. Lalika mai aumenta tán problema iha ne’e. Ita moris seidauk di’ak haruka tán ita nia maluk sira ne’e mai para depois ita hamutuk mate rame-rame iha kuak ida de’it ga pelumenus iha ne’ebá sira moris, ita iha ne’e araska ita la’o lai bá kuandu di’ak lai no sira hatene sira sei mai de’it,” nia afirma.

Mandati observa katak, Timor-Leste ho  Indonézia ninia rekonsiliasaun ne’e di’ak hela tanba ne’e maka Timoroan  sira bá eskola iha ne’ebá, inklui moras mós bá hala’o tratamentu iha ne’ebá no nasaun indonésia simu ho di’ak tebes.

Iha fatin hanesan, Deputadu Bankada CNRT Augusto Domingos “Deker” hateten, liga bá informasaun ida-ne’e la’ós issue maibé ne’e deklrasaun Prezidente Repúblika nian ne’ebé hato’o iha média no hotu-hotu akompaña.

Nune’e nia parte lakohi halo intervensaun bá desizaun Prezidenti Repúblika nian, hanesan veteranu, hanesan reprezentate povu atu dehan katák Timor bá Timoroan hotu maski maluk sira ne’ebé lakohi ukun bá rai ida-ne’e.

Deputadu Augusto Domingos “Deker” hateten rekonsiliasaun ne’ebé Kay Rala Xanana Gusmão hahu ne’e pasu di’ak ida, funu halo Timoroan fahe  bá parte rua ne’e realidade ida, funu nia konsekuénsia mak ida-ne’e duni ikus mai mosu parte pro no parte kontra tanba iha vizaun no prinsipiu ne’ebé la hanesan.

Nune’e, nia haktuir Prezidenti nu’udár xefe Estadu ne’ebé iha kompeténsia atu halo desizaun ida-ne’e importante mak prosesu rekonsiliasaun la’o nafatin nomós respeita nafatin justisa.

Iha sorin seluk Diretór Ezekutivu Luta Hamutuk (LH), José Alves da Costa hateten, la’ós haku’ak malu entre lider sira mak hakotu ona buat hotu-hotu maibé prinsípiu loloos bá prosesu rekonsiliasaun tenki la’o neneik no labele ho ambisaun tanba realidade lider sira to’o agora seidauk rekonsilia malu  no sei fó kotuk bá malu hela.

Buat ida rekonsiliasaun ne’e entre povu ho povu ka sidadaun ho sidadaun ne’e la iha kestaun maibé bá autór sira ne’ebé mak halo krime grave ezemplu oho ema, baku ema, asalta ema iha momoentu ne’ebá ida ne’e presiza la’o tuir Prosesu ida ne’ebe ho neneik.

“La’os hakuak malu ho lider sira mak hakotu ona buat hotu-hotu maibe prinsipiu hosi vitima sira mak tenki iniasia rekonsiliasaun atu bele ka Lae atu simu fali maun alin sira hosi rai seluk atu nune’e sira mai mos bele sira hetan moris seguru iha ne’e. Tanba ne’e nia prosesu sira tenki la’o neneik la’os atu la halo, lae, no ita se halo iha aban no bairua lae primeiru ita tenki hare lai vitima sira nia moris agora la’o oinsa depois mak hare tan vitima sira nia konsiensia to’o ona iha ne’ebe atu bele hare oinsa ba parte rua simu malu, agora iha realidade lider de’it sira seidauk konsilia malu  se fo kotuk ba malu hela agora mai tan ho ida ne’e entaun ita mak loke kanek no fitar tuan ne’ebe mak se iha se kanek tutan fila fali” Diretor Ezekutivu Luta Hamutuk José Alvez da Costa hateten ba Hatutan.com iha nia edifisiu Farol, Díli, Kuarta (13/11/2024).

Luta Hamutuk konsidera konvite bá Eurico Guterres atu mai partisipa iha selebrasaun loron bo’ot Timor-Leste ninian tenki tetu didi’ak tanba ne’e presiza iha konkordánsia no aproximasaun bá povu liuliu vítima sira, se labele lalika obriga an tanba nia ho nia maluk sira seluk iha Indonézia moris hakmatek hela.

Antes ne’e Ramos-Horta hato’o konvite ba eis lider masimu pro autonomia Eurico Guterres atu bele mai partisipa iha komemorasaun loron proklamasaun unilateral independensia iha 28 Novembru tinan 2024.  

Jornalista Estajiária : Zita Menezes/Lázaro Pereira Quefi