Hatutan.com, (19 Dezembru 2025,) Díli—Antigu Koordenadór Media Rejionál ba Internasionál Center for Journalists (ICFJ), Marcelino Pereira, rekoñese no konsidera dirijente sira iha Fundasaun Fundu Media (FFM) deskonfia komete pratika abuzu podér no korrupsaun tanba utiliza asset sira ho fundu ne’ebé ICFJ husik hela ba FFM la ho transparénsia.
Antigu Koordenadór Media Rejionál Internasionál Center for Journalists (ICFJ), Marcelino Pereira. Foto/Dok.Privadu
Marcelino Pereira atuál asesór média iha Ministériu Administrasaun Estatál (MAE) ne’e konfirma katak bainhira ICFJ atu termina nia mandatu iha Timor-Leste entre tinan 2009/2010, ICFJ tuur hamutuk ho asosiasaun jornalista sira, mak hanesan Asosiasaun Jornalista Timor Lorosa’e (AJTL), Asosiasaun Rádiu Komunidade Timor-Leste (ARKTL), TILPA ho Sentru Jornalista Investigativu Timor-Leste (CJITL) hodi estabelese ONG Fundasaun Fundu Media (FFM). Ho nune’e, asset sira ICFJ nian, hanesna sasan eskritóriu nian, material ba rádiu, karreta ida, uma ida ho rai iha Fatuhada, Dili ho osan US$39,000.00 entrega ba FFM atu jere ba interese asosiasaun jornalista sira-nia atividade. Infelizmente, Marcelino Pereira haktuir, osan ho montante US$39,000.00 Diretora Ezekutiva FFM Suzana Cardoso hola inisiativa fó osan ne’e ba ema individu sira empresta to’o osan ne’e lakon mós mohu tiha deit no laiha relatóriu to’o agora.
Marcelino Pareira bá Hatutan.com liu-husi telefonika, Sesta (19/12/2025), hateten jornalista sira mak tuir loos sai ajente ne’ebé iha liña frente atu públika naksalak sira no abuzu podér ho korrupsaun sira iha rai ida-ne’e, maibé afinál das kontas, jornalista sira ne’ebé jere organizasaun iha FFM mós deskonfia komete hela abuzu podér no korrupsaun boot.
Advertisement
“Fundasaun Fundu Media ne’e hanesan kurtina iha momentu ne’ebá. Ha’u asiste rasik sira forma FFM ne’e hanesan kurtina de’it. Depois ne’e, matan-fuan naruk hodi haree ema nia osan to’o US$39,000.00 ho materiál sira, ekipamentu sira hotu, inklui uma no rai sira ne’ebé simu ona. Ha’u haree katak osan ne’e la kleur; la iha ema ida ne’ebé mai dehan katak osan ne’e impresta ka iha situasaun urjente ruma,” Marcelino Pareira hateten.
Nia hatutan, Diretóra Ezekutiva, Suzana Cardoso, la fó despiaxu klaru kona-bá osan ida-ne’e. Maski dehan katak osan ne’e atu uza ba atividade buka fundus hodi fasilita jornalista sira, maibé osan sira ne’e fahe-malu de’it ho rajaun dehan fó empresta b ema atu bele hetan ni jurus, mas to’o agora osan ne’e mohu tiha deit.
“Ha’u haree osan ne’e la kleur ema mai impresta, la kleur ida mai dehan presiza urjente, Diretora Ezekutiva FFM Suzana Cardoso la kleur despiaxu osan bá ida-ne’e, no dehan katak osan ne’e atu halo atividade bá buka fundus tan hodi fasilita jornalista sira, maibé osan sira ne’e fahe, ema ida mai husu hanesan empresta, ita la hatene tanba sira kolega fó bá malu tanba ne’e ha’u deside buka fatin seluk, tanba aban-bainrua hasoru problema ita hasoru fali problema boot ida-ne’e,” Marcelino Pareira hateten.
Eis Funsionariu ICFJ ne’e haktuir altura Diretór Ezekutiva Suzana Cardozo halo proposta hato’o bá SEKOMS momentu ne’ebá lidera husi Nelio Isaac Sarmento, hodi husu tan osan organiza bá atividade Balibó-Five, ne’ebé altura ne’ebá halo iha Palasiu Prezidensiál, José Ramos-Horta nia tempu maibé SEKOMS la fó tanba konsidera FFM iha hela osan US$39,000.00 ne’ebé apoia husi ICFJ.
Nia dehan, osan ne’ebé maka ICFJ entrega bá Fundasaun Fundu Media, sai hanesan kurtina de’it, osan sira ne’e lideransa sira gasta tun-sae, gasta halai ses tiha husi misaun prinsipál FFM nian atu buka fundus hodi sustenta jornalista sira nia atividade. Asosiasaun sira nia atividade kuaze laiha tiha iha momentu ne’ebá.
Advertisement
“Osan laiha, sira halo proposrta hato’o bá iha Austrália bá iha AUSAID ho USAID, maibé dodar internasionál rua ne’e tolak totál, no sira dehan katak, ami laiha fundus atu fó media, tanba ami hatene katak media sira fundus ami entrega tiha ona husi ICFJ,” Marcelino Pareira haktuir
Nia subliña, FFM halo proposta hatama Governu mós, retira ka rejeita tanba Governu mós hatene katak osan ne’ebé ICFJ entrega bá FFM atu jere ne’e, maibé lideransa sira utiliza sala.
Nia afirma, katak hanesan sasin bainhira akompaña ICFJ ho asset sira ne’ebé husik hela ba FFM lakon hotu ona, depois ativiadade FFM nian la la’o no Diretora Ezekutiva FFM Suzana Cardoso helirik katak osan laiha, maibé Marcelino Pereira deskonfia sira planu atu gasta bá atividade privadu.
Eis Funsionariu ICFJ ne’e konta katak, dezde lidernasa utiliza sala osan fundus Fundasaun Fundu Media ne’e, atividade jornalista sira ladún la’o, FFM buka atu hatama proposta USAID ho AUSAID maibé blacklist. Tanba poposta FFM ne’e husu osan boot , USAID retira tanba laiha konfiansa bá estrutura sira.
Marcelino Pareira konta uitoan istória kona-bá estabelesimentu Fundasaun Fundu Media (FFM) ne’ebé uluk opera hanesan projetu ida husi ONG internasionál International Center for Journalists (ICFJ) hosi Estadu Unidus.
Advertisement
Nia hateten katak iha inísiu, nia ho kolega sira seluk, hanesan Saul Marçal no Fransedes Suni, servisu iha Diresaun Projetu FFM. Sira na’in-tolu servisu hamutuk iha ICFJ durante tinan lima.
Nia afiarma ICFJ nia misaun prinsipál maka atu hametin independénsia média iha Timor-Leste, tanba iha períodu pós-independénsia, liu-liu depois krize polítika iha tinan 2006, média sira balu hetan influiénsia boot husi interese polítika no ekonómia. Tanba ne’e, ICFJ estabelese programa ida iha Timor-Leste durante tinan lima, ho apoiu finanseiru husi USAID no AUSAID, atu implementa atividade sira ne’ebé fó énfaze ba hametin independénsia média iha nasaun ne’e. Nune’e ICFJ estabelese durante tinan lima hetan fundu husi USAID no AUSAID, ho osan montante US$5000.00, ne’e maka IFCJ implementa durante tinan lima, hodi hametin independensia media iha Timor-Leste.
Nia dehan, durante ICFJ hala’o programa, servisu prinsipál maka fó hanoin bá oinsá jornalista sira tenke hametin sira-nia forsa no independénsia. Jornalista sira presiza iha podér finanseiru, atu nune’e ,la bele momu ka influensia husi ema polítiku sira, ka husi ema sira ne’ebé iha osan boot ne’ebé buka atu sosa independénsia jurnalístika.
Tuir Marcelino, ICFJ halo ona formasaun oioin bá jornalista sira, no papél krusiál liu mak fó apoiu direta iha área materiál. Apoiu ne’e inklui fó sasán no ekipamentu barak, hanesan komputadór, motor, karreta no materiál seluk ne’ebé media sira presiza ne’ebé bazeia ba pedidu no proposta ne’ebé media sira submete ba ICFJ
ICFJ la’ós de’it fó apoiu ba rádiu komunidade, maibé mós fó apoiu espesífiku ba media nasionál sira. ICFJ hili media nasionál balu husi media hotu-hotu atu forma ida Steering Committee, ho objetivu atu jere no fahe fundus ba Fundasaun Fundu Media (FFM). Steering Committee ne’e kompostu husi Timor oan hotu, inklui Otélio Ote, Virgílio Guterres (Lamukan) no Suzana Cardoso, ne’ebé reprezenta asosiasaun media sira, liu-liu Asosiasaun Jornalista Timor Lorosa’e (AJTL).
Molok ICFJ termina nia mandatu iha Timor-Leste, organizasaun ne’e husu Steering Committee atu buka rai ida hodi harii edifísiu Fundasaun Fundu Media. Edifísiu ne’e destina ba asosiasaun jornalista hotu-hotu, hanesan AJTL, TILPA, ARKTL, CJTL no asosiasaun media seluk sira ne’ebé iha direitu atu asesu ba fatin ne’e.
Edifísiu Fundasaun Fundu Media iha objetivu prinsipál atu serve jornalista hotu. Iha ne’ebá instala satélite boot ida ho kustu ne’ebé boot.
Tuir Marcelino nia hanoin, osan US$39,000,00 ne’ebé transfere hotu ba Fundasaun Fundu Media atu jerre ba interese asosiasuan jornalista ho jornalista sira-nia ainterese. ICFJ mós entrega karreta ida ho motór ba FFM.
Advertisement
Nia subliña, tanba ICFJ taka misaun hotu ona iha Timor-Leste, Fundasaun Fundu Media tenke harii no hala’o fali nia funsaun. Iha prosesu ne’e, Steering Committee komesa foti no gasta osan bá jestaun fundasaun. Maibé, tuir nia observasaun, bainhira nia sei akompaña prosesu ne’e, nia haree katak buat sira la’o la loos ona.
“Tanba ne’e maka ha’u hanoin katak di’ak liu ha’u sai tiha de’it,” dehan Marcelino. Nia esplika katak edifísiu ne’e uluk ICFJ entrega ho sasán kompletu, hodi transforma ba Timor oan sira nia benefísiu. Iha momentu ne’ebá, Suzana Cardoso, Otélio Ote no maun Gil Lanukan sira mak iha podér atu foti desizaun kona-ba utilizasaun no gastu osan sira ne’e.”
To’o notisia ne’e publika, Hatutan.com tenta beibeik ona Diretora Ezekutivu FFM, Suzana Cardoso atu husu konfirmasaun, maibé seidauk iha tempu no molok ne’e mós bainhira hasoru malu ho Hatutan.com, Suzana Carodoso hkatuir nia sei la fó komentáriu tanba ne’e kestaun internal FFM nian.