Connect with us

Justisa & Krime

Antigu Koordenadór Media Rejionál ICFJ Rekoñese Abuzu Podér no Korrupsaun iha FFM

Published

on

Hatutan.com, (19 Dezembru 2025,) Díli—Antigu Koordenadór Media Rejionál  ba Internasionál Center for Journalists (ICFJ), Marcelino Pereira, rekoñese no konsidera dirijente sira iha Fundasaun Fundu Media (FFM) deskonfia komete pratika abuzu podér  no korrupsaun tanba utiliza asset sira ho fundu  ne’ebé ICFJ husik hela ba FFM la ho transparénsia.  

Lee Mós: Opiniaun Jurídiku JSMP: Utilizasaun Asset FFM Bá Interese Privadu, Ne’e Krime Korrupsaun no Abuzu Podér

Antigu Koordenadór Media Rejionál Internasionál Center for Journalists (ICFJ), Marcelino Pereira. Foto/Dok.Privadu

Marcelino Pereira atuál asesór média iha Ministériu Administrasaun Estatál (MAE) ne’e konfirma katak bainhira ICFJ atu termina nia mandatu  iha Timor-Leste entre tinan 2009/2010, ICFJ tuur hamutuk ho asosiasaun jornalista sira, mak hanesan Asosiasaun Jornalista Timor Lorosa’e (AJTL), Asosiasaun Rádiu Komunidade Timor-Leste (ARKTL), TILPA ho Sentru Jornalista Investigativu Timor-Leste (CJITL) hodi estabelese ONG Fundasaun Fundu Media (FFM). Ho nune’e, asset sira ICFJ nian, hanesna sasan eskritóriu nian, material ba rádiu, karreta ida, uma ida ho rai iha Fatuhada, Dili ho osan US$39,000.00 entrega ba FFM atu jere   ba interese asosiasaun jornalista sira-nia atividade. Infelizmente, Marcelino Pereira haktuir, osan ho montante US$39,000.00 Diretora Ezekutiva FFM Suzana Cardoso hola inisiativa fó osan ne’e ba ema individu sira empresta to’o osan ne’e lakon mós mohu tiha deit no laiha relatóriu to’o agora.

Marcelino Pareira  bá Hatutan.com   liu-husi  telefonika, Sesta  (19/12/2025), hateten jornalista sira  mak tuir loos sai ajente ne’ebé iha liña frente atu públika naksalak sira no abuzu podér ho korrupsaun sira iha rai ida-ne’e, maibé  afinál das kontas,  jornalista sira ne’ebé jere organizasaun iha FFM mós deskonfia komete hela abuzu podér no korrupsaun boot.  

Advertisement

“Fundasaun Fundu Media ne’e hanesan kurtina iha momentu ne’ebá. Ha’u asiste rasik sira  forma FFM ne’e hanesan kurtina de’it. Depois ne’e, matan-fuan naruk hodi haree ema nia osan to’o US$39,000.00 ho materiál sira, ekipamentu sira hotu, inklui uma no rai sira ne’ebé simu ona. Ha’u haree katak osan ne’e la kleur; la iha ema ida ne’ebé mai dehan katak osan ne’e impresta ka iha situasaun urjente ruma,” Marcelino Pareira  hateten.

Nia  hatutan, Diretóra Ezekutiva, Suzana Cardoso, la fó despiaxu klaru kona-bá osan ida-ne’e. Maski dehan katak osan ne’e atu uza ba atividade buka fundus  hodi fasilita jornalista sira, maibé osan sira ne’e fahe-malu de’it ho rajaun dehan fó empresta b ema atu bele hetan ni jurus, mas to’o agora osan ne’e mohu tiha deit.

“Ha’u haree osan ne’e la kleur ema mai impresta,  la kleur ida mai dehan presiza urjente, Diretora Ezekutiva  FFM Suzana Cardoso la kleur despiaxu osan bá ida-ne’e, no dehan katak osan ne’e atu halo atividade bá  buka fundus tan hodi fasilita jornalista sira, maibé osan sira ne’e fahe,  ema ida mai husu hanesan empresta, ita  la hatene tanba sira kolega  fó bá malu  tanba ne’e ha’u deside buka fatin seluk, tanba aban-bainrua  hasoru problema ita hasoru fali problema  boot ida-ne’e,” Marcelino Pareira  hateten.

Eis Funsionariu ICFJ  ne’e haktuir altura Diretór Ezekutiva Suzana Cardozo halo proposta hato’o  bá SEKOMS momentu ne’ebá lidera husi Nelio Isaac Sarmento, hodi husu tan osan organiza bá atividade Balibó-Five, ne’ebé altura ne’ebá halo iha Palasiu Prezidensiál,  José Ramos-Horta nia tempu maibé SEKOMS la fó tanba konsidera FFM iha hela osan US$39,000.00 ne’ebé apoia husi ICFJ.

Nia dehan,  osan ne’ebé maka ICFJ entrega bá Fundasaun Fundu Media,  sai hanesan kurtina de’it,  osan sira ne’e lideransa sira gasta tun-sae,   gasta halai ses tiha husi misaun prinsipál  FFM nian atu buka fundus   hodi sustenta jornalista sira nia atividade. Asosiasaun sira nia atividade kuaze laiha tiha iha momentu ne’ebá.

Advertisement

“Osan laiha, sira halo proposrta hato’o bá iha Austrália bá iha  AUSAID ho USAID, maibé dodar internasionál rua ne’e tolak totál,  no sira dehan katak, ami laiha fundus atu fó media, tanba ami hatene katak media sira fundus ami entrega tiha ona husi ICFJ,”  Marcelino Pareira haktuir

Nia subliña, FFM halo proposta  hatama Governu mós, retira ka rejeita tanba  Governu  mós hatene katak osan ne’ebé ICFJ entrega  bá FFM  atu jere  ne’e, maibé lideransa sira utiliza sala.

Nia afirma, katak hanesan sasin bainhira akompaña  ICFJ ho asset sira ne’ebé husik hela ba FFM  lakon hotu ona, depois  ativiadade FFM nian la la’o no  Diretora Ezekutiva FFM Suzana Cardoso helirik  katak osan laiha, maibé   Marcelino Pereira deskonfia sira  planu atu gasta bá atividade privadu.

Eis Funsionariu  ICFJ ne’e konta katak, dezde  lidernasa utiliza sala osan fundus Fundasaun Fundu Media  ne’e,  atividade jornalista sira ladún la’o,  FFM buka atu hatama proposta USAID ho AUSAID  maibé blacklist. Tanba poposta FFM ne’e husu osan boot , USAID retira tanba laiha konfiansa bá estrutura sira.

Marcelino Pareira konta uitoan  istória kona-bá  estabelesimentu Fundasaun Fundu Media (FFM) ne’ebé uluk opera hanesan projetu ida husi ONG internasionál International Center for Journalists (ICFJ) hosi Estadu Unidus.

Advertisement

Nia hateten katak iha inísiu, nia ho kolega sira seluk, hanesan Saul Marçal no Fransedes Suni, servisu iha Diresaun Projetu FFM. Sira na’in-tolu servisu hamutuk iha ICFJ durante tinan lima.

Nia afiarma  ICFJ nia misaun prinsipál maka atu hametin independénsia média iha Timor-Leste, tanba iha períodu pós-independénsia, liu-liu depois krize polítika iha tinan 2006, média sira balu hetan influiénsia boot husi interese polítika no ekonómia. Tanba ne’e, ICFJ estabelese programa ida iha Timor-Leste durante tinan lima, ho apoiu finanseiru husi USAID no AUSAID, atu implementa atividade sira ne’ebé fó énfaze ba hametin independénsia média iha nasaun ne’e. Nune’e  ICFJ   estabelese durante  tinan lima  hetan fundu husi USAID no AUSAID, ho osan montante US$5000.00,  ne’e maka  IFCJ implementa durante tinan lima,  hodi hametin independensia media iha Timor-Leste.

Nia dehan, durante ICFJ hala’o programa, servisu prinsipál maka fó hanoin bá oinsá jornalista sira tenke hametin sira-nia forsa no independénsia. Jornalista sira presiza iha podér finanseiru, atu nune’e ,la bele momu ka influensia husi ema polítiku sira, ka husi ema sira ne’ebé iha osan boot ne’ebé buka atu sosa independénsia jurnalístika.

Tuir Marcelino, ICFJ halo ona formasaun oioin bá jornalista sira, no papél krusiál liu mak fó apoiu direta iha área materiál. Apoiu ne’e inklui fó sasán no ekipamentu barak, hanesan komputadór, motor, karreta no materiál seluk ne’ebé media sira presiza ne’ebé bazeia ba pedidu no proposta ne’ebé media sira submete ba ICFJ

Marcelino Pereira dehan,  durante períodu pós-krize 2006, rádiu komunidade barak iha Timor-Leste sai benifisiáriu husi apoiu International Center for Journalists (ICFJ), tanba sasán barak iha estasaun rádiu sira hetan estragus iha krize ne’ebá. ICFJ fó apoiu liu-liu iha ekipamentu tékniku hanesan mixer, torre, receiver no sasán seluk ne’ebé estraga, liu-husi Asosiasaun Rádiu Komunidade Timor-Leste (ARKTL), ne’ebé agora dadaun iha tutela Secretaria Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS).

Advertisement

ICFJ la’ós de’it fó apoiu ba rádiu komunidade, maibé mós fó apoiu espesífiku ba media nasionál sira. ICFJ hili media nasionál balu husi media hotu-hotu atu forma ida Steering Committee, ho objetivu atu jere no fahe fundus ba Fundasaun Fundu Media (FFM). Steering Committee ne’e kompostu husi Timor oan hotu, inklui Otélio Ote, Virgílio Guterres (Lamukan) no Suzana Cardoso, ne’ebé reprezenta asosiasaun media sira, liu-liu Asosiasaun Jornalista Timor Lorosa’e (AJTL).

Marcelino hateten katak iha  Steering Committee ne’e, funsaun prinsipál maka atu fahe no jere fundus sira. Osan ne’ebé hetan husi eventu sira ne’ebé ICFJ organiza, hanesan Balibo Five, tama hotu iha konta Fundasaun Fundu Media.

Molok ICFJ termina nia mandatu iha Timor-Leste, organizasaun ne’e husu Steering Committee atu buka rai ida hodi harii edifísiu Fundasaun Fundu Media. Edifísiu ne’e destina ba asosiasaun jornalista hotu-hotu, hanesan AJTL, TILPA, ARKTL, CJTL no asosiasaun media seluk sira ne’ebé iha direitu atu asesu ba fatin ne’e.

Edifísiu Fundasaun Fundu Media iha objetivu prinsipál atu serve jornalista hotu. Iha ne’ebá instala satélite boot ida ho kustu ne’ebé boot.

Tuir Marcelino nia hanoin,  osan  US$39,000,00 ne’ebé transfere hotu ba Fundasaun Fundu Media atu jerre ba interese asosiasuan jornalista ho jornalista sira-nia ainterese. ICFJ mós entrega karreta ida ho motór ba FFM.

Advertisement

Nia subliña, tanba ICFJ taka misaun hotu ona iha Timor-Leste, Fundasaun Fundu Media tenke harii no hala’o fali nia funsaun. Iha prosesu ne’e, Steering Committee komesa foti no gasta osan bá jestaun fundasaun. Maibé, tuir nia observasaun, bainhira nia sei akompaña prosesu ne’e, nia haree katak buat sira la’o la loos ona.

“Tanba ne’e maka ha’u hanoin katak di’ak liu ha’u sai tiha de’it,” dehan Marcelino. Nia esplika katak edifísiu ne’e uluk ICFJ entrega ho sasán kompletu, hodi transforma ba Timor oan sira nia benefísiu. Iha momentu ne’ebá, Suzana Cardoso, Otélio Ote no maun Gil Lanukan sira mak iha podér atu foti desizaun kona-ba utilizasaun no gastu osan sira ne’e.”

To’o notisia ne’e publika, Hatutan.com tenta beibeik ona Diretora Ezekutivu FFM, Suzana Cardoso atu husu konfirmasaun, maibé seidauk iha tempu no molok ne’e mós bainhira hasoru malu ho Hatutan.com, Suzana Carodoso hkatuir nia sei la fó komentáriu tanba ne’e kestaun internal FFM nian.

Lee Mós: Deskonfia, Abuzu Podér no Korrupsaun iha Mundu Jornalista Timor-Leste

Jornalista: Marcelino Tomae

Advertisement

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Justisa & Krime

JSMP Husu PCIC-MP Labele Nonok ho Kazu Fujitivu Kulumban Mali

Published

on

By

Hatutan.com, (12 Marsu 2026), Díli– Judicial System Monitoring Programme (JSMP- sigla Inglês) husu ba Polísia Sientífiku Ivestigasaun Kriminál (PCIC- sigla-portugés) ho Ministériu Públiku (MP) atu labele nonok ho prosesu investigasaun bá kazu fujitivu Kalumban Mali alias Leonardo Benigno Tilman ne’ebé halai husi Justisa Indonézia mai subar tinan barak ona iha Timor-Leste no deskonfia falsifika dokumentu hodi  hetan nasionalidade Timoroan.

(more…)

Continue Reading

Justisa & Krime

PNTL Submete Ona Ba Minitériu Públiku Kazu Ofisiál Polísia Militár Na’in-Rua Baku Lesuk ZFS

Published

on

By

Hatutan.com, (05 Marsu 2026), Díli-Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) liuhusi Diresaun Servisu Investigasaun Kriminál (DSIK) submete ona ba Minitériu Públiku (MP) kazu ofisiál FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) husi unidade Polísia Militár (PM) na’in-rua ho naran inisiál WLC no A ne’ebé baku lesuk vítima ZFS.

(more…)

Continue Reading

Justisa & Krime

Deskonfia Fujitivu Kalumban Mali “Hamutuk” Hela ho PR Ramos-Horta iha Atividade Sosiál Sira

Published

on

By

Hatutan.com, (27 Fevereiru 2026), Díli–Fujitivu Kalumban Mali ne’ebé deskonfia falsifika dokumentu hodi hetan nasionalidade Timor ho naran Leonardo Benigno Tilman, hola parte ativu iha atividade sosiál ka atividade karitativu Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta nian.

(more…)

Continue Reading

Trending