Antigu prezidente Kamara Komésiu no Industria Timor-Leste (CCI-TL), Oscar Lima, rekoñese katak konflitu ka funu iha médiu oriente; Estadus Unidus Amérika, Israel ho Iraun, lori impaktu boot ba ekonomia rejionál, liuliu lalaok esportasaun kombustível husi médiu oriente. Mézmu nune’e, la taka dalan ba empreza fornesidór kombustível iha rai laran manipula presu kombustível nasionál ho krize mundiál ne’e.
“Ita atu ko’alia loloos atu hasa’e folin mina tuir loloos Governu tenke kontrola, foin lalais stock konbustivél tuan nian, maibé sira hasa’e ona folin, prontu ne’e negosiante hotu-hotu halo hanesan ne’e. Maibé, tuir loloos kombustivél stock foun seidauk mai, folin foun seidauk mai, Governu tenke kontrola,” Deputadu Oscar Lima hateten ba jornalista sira iha PN, Tersa (10/03/2026).
Iha fatin hanesan Deputada Cedelizia Faria dos Santos hateten, foin loron hirak liubá sira-nia parte observa katak presu konbustivél seidauk sa’e ida, informasaun ne’ebé iha katak mina sei rezerva ba fulan haat
“Agora kestaun mak nia presu sa’e ne’e ami espera katak presu sa’e ne’e impaktu husi mina sira ne’ebé mak redús iha mundu, maibé labele fó impaktu boot demais ba ita nian povu sira,” Deputada Cedelizia Faria dos Satos hateten.
Nia husu ba Governu liuliu parte kompetente sira hanesan Ministériu Petroleu, Rekursu no Minerál ho Autoridade Nasionál Petróleu para bele kontrola presu mina ne’ebé mak iha merkadu.
Nia sujere sé bele Governu mós fó subsidiu ba iha setór privadu sira hanesan mós antes ne’e Governu halo ba presu foos, atu nune’e bele normaliza folin kombustivél hodi hakmaan povu nian preokupasaun.
Dadús ne’ebé Hatutan.com halibur husi estasaun kombustível tolu iha Dílin laran, maka hanesan Esperança Timor Oan (ETO), Pertamina Internasionál iha Bebora ho Estasaun Kombustível Realistik Matadoru, hatudu katak kombustível nia presu hahú sae’ ho folin ne’ebé variable.
Advertisement
Iha estasaun kombustível ETO, presu gazuliña loron rua liubá ho presu US$1,12 agora sae ba US$1,23 kada litru no presu gazuleu antes US$1,23 agora sa’e ba US$1,35 kada litru.
Estasaun Kombustível Pertamina Internasionál Bebora presu gazuliña antes US$1,13 agora sa’e ba US$1,20 kada litru no gazoleu antes US$1,23 agora sae ba US$1,35 kada litru.
Estasaun Kombustível Realistik, presu gazuliña loron rua liubá US$1,15 agora sae ba US$1,27 kada litru no gazuleu antes US$1,24 sa’e ona ba US$1,36 kada litru.
Iha faitn hanesan Vise Ministru Asuntu Parlamentár Adérito da Costa Hugo hateten, IX Governu desde akontese funu iha médiu oriente ne’ebé fó impaktu tomak ne’ebé ninian tendensiu ne’e bainhira mak funu ne’e remata.
IX Governu dezde akontese funu iha médiu oriente Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão semana ida liubá toma atensaun no orienta ona Ministériu Petroleo Rekursu Minerais para oinsá atu akompañia dinamika funu ninian ho ninian impaktu hotu-hotu.
Advertisement
“Primeiru mak impaktu ba stock rezerva mina ne’ebé mak ita halo ona kalkulu nune’e ita bele hatene katak sé akontese funu prolongadu distribuisaun mina sei to’o mai ita kalae liuhosi negosiu ida-ne’e mak atreveza reuniaun konsellu ministru halo ona koordenasaun ho setór privadu para rezerva kombustivél iha tempu saida de’it kuandu Governu presiza no ita nian nesesidade iha merkadu kombustivél nesesita no bele garante no Governu sei akompañia situasaun ida-ne’e,” Vise Ministru Adérito da Costa Hugo afirma.