Edukasaun

FDCH Laiha Koñesimentu Bolsu Estudu SEKOMS Bá Jornalista Na’in-10

Published

on

Hatutan.com, (13 Marsu 2026), Díli– Fundo de Desenvolvimento do Capital Humano (FDCH) laiha koñesimentu ba bolsu estudu ne’ebé fasilita husi Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál  (SEKOMS), Expedito Dias Ximenes ba jornalista na’in-10 hodi kontinua sira-nia estudu iha Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL).

Lee Mós: CI Konsidera SEKOMS Halo Plájiu Grave no Sei Haruka Karta Lamentasaun

SEKOMS Expedito Dias Ximenes informa ba jornalista sira kona-bá elimina ona artigu 38B Responsabilidade Kriminál iha ezbosu proposta alterasaun Lei KomSos. Foto/Marcelino Tomae

Tuir Dekretu-Lei Nú. 18/2024, loron 22 fulan-Marsu, kona-bá Regulamentu Fundo de Desenvolvimento do Capital Humano, fó kompeténsia própriu no lejitimu ba FDCH mak sai hanesan kanál úniku Estadu nian hodi jere, administra no atrubui bolsu estudu ba Timoroan sira iha ámbitu ezekusaun Orsamentu Jerál Estadu (OJE)  kada tinan.

Ho nune’e, bolsu estudu hotu-hotu sentraliza iha  FDCH no kualker ministériu, inklui Ministériu Ensinu Superiór, Siénsia no Kultura rasik mós laiha kompeténsia atu atribui bolsu estudu ba funsionariu públiku ka ba sidadaun baibain.

Advertisement

Diretór Ezekutivu FDCH, Júlio Aparício  bá Hatutan.com iha nia kna’ar  fatin, Díli,  Sesta (13/03/2026), esplika rekejitu FDCH   loke Bolsu Estudu bá bá institusaun Estadu nian,  hanesan liña Ministérial sira  tantu direita  no indireita, tenke aprezenta antes  molok atu lori bá diskute  iha komité  revizaun  orsamentál

“Bolsu estudu bá Jornalista na’in-10 ne’ebé apoia husi SEKOMS ne’e, ami  la hatene, tanba orsamentu  ami la tau  bá SEKOMS nia tanba seidauk iha koordenasaun tanba planu orsamentu iha tinan kotuk ne’e programa husi SEKOMS  bá FDCH ne’e ami la tau, no la iha diskusaun iha Konsellu Administrasaun  molok ba diskuti no aprova iha Komisaun Revizaun Orsamentu (KRO),” Júlio Aparício   hateten.

Nia dehan, to’o agora diskusaun kona-bá bolsu estudu bá jornalísta sira sei iha nível diskusaun verbal de’it, seidauk iha karta ofisiál  husi Sekretáriadu  Estadu  Komunikasaun Sosiál (SEKOMS), Expedito Dias Ximenes ne’ebé atu  husu formalmente bá FDCH  hodi  prosesa programa refere.

“Oinsá dehan jornalísta na’in-10 hetan bolsu estudu, ami la hatene. Depois mak ita halo kordenasaun para ita bele tau iha planu orsamentu tinan oin nian. Tanba  ami loke bolsu estudu pur méritu atu produz rekursu umanu ne’ebé ho kualidade,” Julio Aparício afirma tan.

Nia fundamenta katak bolsu estudu la bele deside derepente tanba ne’e tenke tuir Planu Orsamentu tinan-tinan tanba programa sira hotu tenke inklui iha planu anuál orsamentu  antes  implementasaun.

Advertisement

Nia esplika,  prosesu normal mak instituisaun interesadu tenke halo koordenasaun ho FDCH,  depois  priense formuláriu planu anuál orsamentu no FDCH lori proposta ba  Konsellu Administrasaun no KRO atu avalia no aprova, uainhira aprova maka orsamentu bele aloka.

“Bolsu estudu la’ós ita tur-tur tau de’it. Buat hotu-hotu tenke bazea ba planu orsamentu kada tinan,” nia afirma tan.

Diretór Ezekutivu FDCH, Júlio Aparício hateten katak mekanizmu ida-ne’e la’ós foun, tanba FDCH halo tiha ona hanesan ho liña ministerial sira seluk, inklui, Ministériu   Komérsiu  Indústria, Ministériu  Obrás Públika, Ministériu Agrikultura, Ministériu Petróliu  no Rekursu Minerais, no Autoridade Nasionál  Aduaneira Timor-Leste (ANATL)  no Aportil, maibé  kordenasaun hala’o tiha uluk, no programa bolsu estudu ne’ebé implementa iha  2026 mak inklui ona iha  planu orsamentu.

Nia afirma, tanba to’o agora seidauk iha pedidu formal, tanba ne’e SEKOMS presiza hato’o karta ofisiál  no priénse formulariu planu anuál atu programa bolsu estudu bá jornalísta sira bele konsidera iha planu orsamentu tinan oin.

“Bainhira sira mai halo koordenasaun ho ami, depois ami bele tau iha planu orsamentu tinan oioin. La bele ohin deside, loron ida kedas ami tau orsamentu,” hateten Aparício.

Advertisement

Iha fatin  Ministru Ensinu Superiór, Siénsia no Kultura, José Honório da Costa Pereira Jerónimo, esplika bolsu estudu bá Jornalista na’in-10 ne’e Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál Expedito Dias Ximenes  tenke hakerek karta ofisiál bá  FDCH,  atu nune’e bele fasilita benefisariu sira kontinua estadu

“Agora Jornalista na’in-10 ne’ebé  tama bá UNTL ne’e tuir rejime espesiál ne’ebé iha, maibé  jornalista sira ne’e la’ós tama de’it sira mós tuir teste SEKOMS maka  halo verifikasaun bá dokumentu husi jornalista sira ne’e,”  Ministru José Honório da Costa Pereira Jerónimo informa.

Nia afirma, maibé karta ofisiál husi SEKOMS seidauk iha oinsá FDCH iha koñesimentu , tanba ne’e  SEKOMS tenke halo karta  ofisiál hodi hato’o bá FDCH hodi bele diskute iha Konsellu Administrasaun.

“Kona-bá propinas ne’e  Jornalista sira maka tenke selu rasik, agora dehan Ministériu Ensinu Superiór, Siénsia no Kultura selu, lae, tanba Ministériu laiha osan atu selu jornalista sira ne’e, tanba  Institusaun ne’ebé fó apoiu bá bolsu estudu  maka FDCH,” Ministru, José Honório da Costa Pereira Jerónimo fumenta tan.

Tuir nia, presiza halo diskusaun ho Prezidente Konsellu Administrasaun atuál Ministru Planeamentu Investimemu Estratéjiku, Gestão Francisco de Souza maka iha desizaun.

Advertisement

“Ne’ebé depois diskusaun maka ita haree to’ok. Agora,  jornalista sira liu tiha ona UNTL sira tenke rejistu ona sira nia naran hodi uza sira nia osan para bele eskola,” nia afirma.

Husi sorin seuluk Jornalista  Díli  Post, Azacsi Guterres Quintão, hanesan benefisiariu bá boslu Estudu sente preokupa tanba iha inisiu ne’e Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál Expedito Ximenes deklara bá públiku no hato’o bá Prirmeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão, hodi fó bolsu estudu bá Jornalista  Timoroan na’in-10 hodi estudu iha área komunikasaun sosiál.

“Tuir  loloos ami na’in-10, maibé depois  SEKOMS  fó sai lista ami na’in-uallu de’it, ha’u la hatene na’in -ua lakon tiha ona iha ne’ebé,  ha’u la hatene, maibé parese  dehan fali desizaun ikus dehan ami selu rasik maka sira retira tiha, ida-ne’e ha’u mós ladún hatene,” jornalista Azacsi Guterres Quintão informa.

Nia mós preokupa, tanba SEKOMS Expedito  Ximenes  promote beibeik bá benefisiariu sira katak hein eskola de’it tanba  buat  hotu Governu maka responsavel, maibé to’o ikus dehan fali SEKOMS fasilita de’it.

“Ami bá rejistu tiha ona selu US$83.00, ne’e ho kategoria sira hanesan osan bá edifisiu US$20.00, propinas US$30.00,  osan  bá kazaku ka almamater US$28.00, osan bá orientasaun Akadémiku US$5.00,” nia informa.

Advertisement

Molok  ne’e,  Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS), Expedito Dias Ximenes husu jornalista na’in-10 ne’ebé naran tama ona Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL) ba tuir lai aula, depois Ministru Ensinu Superiór Siénsia no Kultura (MESSC) mak sei haree oinsá sira nia propinas.

“Sira bele hahú tama ona eskola iha UNTL, maibé sira nia propinas ne’e, hanesan UNTL estadu nian sira bele tama lai depois MESSC mak sei bele haree fila-fali sira nia propinas. La’ós sira ba selu kedas, la’e, purtantu MESSC sei ko’alia ho Reitór UNTL katak, jornalista sira ne’e sei bá tuir aula lai depois mak ministériu mak sei haree oinsá mak sira nia propinas,” SEKOMS, Expedito Dias Ximenes hateten hafoin enkontru ho Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta iha palásiu Prezidensiál, Sesta 06 fulan-Marsu 2026.

Expedito   subliña katak, nia konsulta Ministéríu Ensinu Superiór Siénsia no Kultura,  atu nune’e,  benefisiariu jornalista na’in -10  ne’ebé lista haruka mai SEKOMS sira ne’e haruka tiha ona ba iha UNTL.

Nia haktuir, purtantu ne’e servisu entre SEKOMS ho MESSK, ne’ebé se kolega sira prontu ona atu ba tuir aula, bele tuir depois mak kona-bá propinas Ministériu Ensinu Siénsia Superiór no Kultura mak sei haree ida ne’e enkordenasaun ho Reitór UNTL.

Expedito Dias Ximenes esplika la’ós SEKOMS mak selu propinas jornalista na’in 10 nian. Tanba MESSC nian, tanba ne’e relasaun ho jornalista ho média entaun MESSC husu mai iha SEKOMS, no SEKOMS prepara jornalista sira ne’ebé señior.

Advertisement

Nia reforsa, tanba iha kritériu, jornalista ne’ebé atu tuir eskola ida ne’e tenke minimal servisu iha média ne’e tinan lima, nia tama katégoria señior, ida ne’e mak kritériu ne’ebé SEKOMS fó fali. Tanba, média 10  mak hato’o ona, no prosesu ne’e to’o ona iha UNTL ne’ebé se sira hakarak tama ona laiha problema. Maibé, kona-ba selu propinas MESSC sei ko’alia ho Reitór UNTL.

Universidade ne’ebé SEKOMS identifika iha  Díli laran  hodi jornalista sira benefisiariu bolsu estudu etapa dahuluk 2026 nian bele kontinua sira-nia estudu maka hanesan, Universidade Universidade Nasionál Timor-Lorosa’e (UNTL), Universidade Katólika Timor (UCT) no Universidade Orientál Timor-Lorosa’e (UNITAL).

Jornalista ne’ebé  maka admitidu iha Bolsu Estadu ne’e maka Kordenadór  Kobertura  Jornál INDEPENDENTE Aquino Gomes  ho númeru rejistu DLCSMV250072,  Jornalista Díli Post Azacsi Guterres Quintão, ho númeru rejistu DLCTMV250229,  Jornalista SMNewesTL Efiana de Jesus  Soares   númeru rejistu DLTVMV250032,  Jornalista Timor Post Efifania de Carvalho  númeru rejistu DLTVMV250034, Jornalista SapNews TL, Ermelinda Soares ho númeru rejistu DLCMV250071, Xefe Redasaun Ajénsia Notisioza Tatoli.I.P Evaristo  Soares Martins númeru rejistu DLTVMV250030, Editór Ájensia Notisioza Tatoli I.P  Florencio Miranda Ximenes númeru rejistu DLCSMV250073, ho Jornalista  Lafaek News Maria José de Jesus ho númeru rejistu  DLCSMV250070.

Jornalista: Marcelino Tomae

Advertisement

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Trending

Exit mobile version