Nasionál

31 Marsu, Mandatu Tranzitóriu PA-RAEOA Termina

Published

on

Hatutan.com, (25 Marsu 2026), Díli-Mandatu tranzitóriu Prezidente Autoridade Rejiaun Administrativu Oé-Cusse Ambeno (PA-RAEOA) sei termina iha loron 31 Marsu 2026.

PM Xanana vizita PA-RAEOA, Regio da Cruz Salu ne’ebé halo hela tratamentu intensivu iha HNGV, KInta (26/03/2026). Foto/Espesiál

Iha enkontru semanál ho Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta iha Palásiu Prezidensiál, Kinta (25/03/2026), Primeiru-Ministru Xanana Gusmão, informa mós mandatu PA-RAEOA Re da Cruz Salu nian ba Xefe Estadu.

Xanana hateten PA-RAEO Regio da Cruz Salu nia mandate ne’ebé atu termina, maibé daudaun ne’e nia iha kodnisaun moras no hala’o tratamentu intensive  iha Ospitál Nasionál Guido Valadares (HNGV).

“Ohin, nia (Regio Salu, Red) moras hela, antes  ha’u mai enkontru ho Xefe Estadu, ha’u halai lalais ba HNGV haré kondisaun PA-RAEO nian ne’ebé halo hela tratamentu. Nia iha  problema fuan. Agora, depois  han-meiudia, ha’u sei bá hare tan nia,” Xanana Gusmao informa ba jornalista sira.

Advertisement

 27 Marsu,  Tribunál Oé-cuse Foti Desizaun ba Kazu Arguidu Regio Salu

Husi sorin seluk, Tribunál  Judisiál Primeira Instánsia Oé-cuse ajenda  ona atu  foti desizaun importante kona-bá kazu kontrabandu ne’ebé  deskonfia envolve  arguidu Regio da Cruz Salu, atual PA-RAEOA ho arguidu seluk tan.

 “Prezidente Regio da Crus Salu, daudaun ne’e moras hela fuan no halo tratamentu intensive iha HNGV,”  fonte  iha gabinete PA-RAEOA infroma hodi responde Hatutan.com liu husi telefone.

Fó hanoin fali katak  iha Segunda  23 Marsu 2026, Tribunál Judisiál Prirmeira Instánsia Oé-cuse (TJPIO),  adia ajenda desizaun finál ba kazu krime kontrabandu ne’ebé deskonfia envolve husi arguidu Regio da Cruz Salu atuál PA-RAEOA no arguido na’in-tolu seluk tán.

Juis Administradór Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Oé-cuse, Evangelino Belo deside ádia desizaun ba kazu krime kontrabandu bá Sesta, 27 fulan-Marsu 2026, tuku 09:00 OTL.

Advertisement

Juiz turnu ba kazu ne’e, Evangelino Belo, konfirma razaun  adia desizaun finál tanba arguidu Regio da Cruz Salu atuál PA-RAEOA, aujensia  tanba hatan xamada urjente husi Prirmeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão tenke bá Díli.

Arguidu  Regio da Cruz Salu atuál PA-RAEOA nia  advogadu mós okupadu ho servisu balun  iha Díli, tanba   ne’e Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Oé-cuse husu deskulpa arguidu sira seluk ne’ebé  marka prezensa iha ajenda ne’ebé ádia ona.

Tuir akuzasaun Ministériu Públiku (MP) ne’ebé  Hatutan.com asesa, katak iha indísiu  sufisiente kona-bá pratika krime ne’ebé deskonfia komete husi  arguidu Regio da Crus Salu ho arguidu na’in-tolu seluk tan iha prosesu fasilita hatama ilegál produtu agríkola husi teritóriu Atambua, Wini-Indonézia mai teritóriu Timor-Leste, liu husi área Sacato, Oé-Cusse.

Produtu sira ne’e inklui  pupuk kompostu makro, pupuk kompostu mikro, herbisida kontaktu la selektivu, kafé Econaxx, bebida LVNXLIM sabor laranja ho fibra aas, ekstratu erva Herbal Slim (atu reduz gordura), serum LVN ba kuidadu pele no produtu agríkola seluk  hamutuk  kaixa 37  no adubu (pupuk) kaixa 67.

Iha kronolojia ne’ebé kontempla iha dokumentu akuzasaun Ministériu Públiku nian, katak iha  loron 30 fulan-Juñu tinan  2012, deskonfia arguidu Regio da Cruz Salu  sosa produtu agríkola sira iha rejiaun Jawa Osidentál- Indonézia ho presu  Rp6.000.000 (mil US$354,42) depois haruka ba Atambua no rekuta sidadaun Indonézia na’in-rua atu transporta ilegalmente produtu sira husi Atambua ba Wini-Indonézia, ne’ebé iha fronteira ho Timor-Leste.

Advertisement

Husi Wini, sidadaun Indonézia na’in-rua ne’e hatama ilegalmente produtu sira mai Timor-Leste, liu-liu iha área Sacato, Oé-Cusse. Nune’e, produtu sira to’o arguidu  YM simu  sasan kontrabandu ne’e iha nia rezidénsia  Sacato, Oé-Cusse hodi hein instrusaun tuirmai.

Arguidu ne’ebé Ministériu Públiku notifika ho inisiál JdC asume responsabilidade atu orienta Arguidu CdC  foti produtu kontrabandu sira iha arguidu YM nia rezidénsia  iha Sacato, uza karreta marka Suzuki Splash.

Bazeia ba atividade sira ne’e, Unidade Patrullamentu Fronteira (UPF) intervein no deskobre partisipasaun konjunta husi arguidu sira iha atividade ilegal ne’e.

Durante investigasaun, identifika ona eskema kumplisidade arguidu sira hanesan tuir mai deskonfia Regio da Cruz Salu  iha altura ne’ebá  halo papel hanesan líder, kordenadu operasaun kontrabandu no rekuta transportadór Indonézia sira. Arguidu YM  halo papel importante, tanba produtu kontrabandu sira rai iha nia rezidénsia  iha Sacato.

Arguidu JdC  kordenadu entrega produtu kontrabandu ba arguidu CdC hanesan responsável atu foti produtu iha arguidu YM nia rezidénsia no transporta uza karreta Suzuki Splash.

Advertisement

Fundamentasaun Jurídika husi akuzasaun Ministéru Públiku RAOEA katak tanba  arguidu sira la aprezenta dokumentu ruma hanesan fatura ka guia remessa atu justifika legalidade produtu sira ne’e. Tanba ne’e, la iha evidénsia kona-bá pagamentu impostu venda espesiál bá produtu agríkola sira iha teritóriu nasionál.

Arguidu sira halo asaun ho konsiénsia katak sira nia konduta proibidu no bele hetan kastigu penal, nune’e mak konsidera hanesan asaun ne’ebé sala.

Bazeia ba faktu sira ne’ebé aprezenta, arguidu sira halo krime kontrabandu iha forma koautoria material no forma konsumadu, tuir Artigu 315, nº 1, ho referénsia ba Artigu 30 nº 2, hotu-hotu husi Kódigu Penal.

Promosaun Destinu Objetu husu atu deklara perdimentu ba Estadu ba objetu sira ne’ebé apreende ona hanesan ho esesaun bá karreta ida. Iha indísiu forte katak objetu sira ne’e hatama ilegalmente ka hetan husi lukru atividade krime kontrabandu.

Tanba ne’e pedidu perdimentu bá Estadu bazeia ba Artigu 102º, nº 1 husi Kódigu Penal no Artigu 173º, nº 1 no Artigu 281º, nº 3 alínea c) husi Kódigu Prosesu Penal, ne’ebé regula prosedimentu legal kona-bá apreensaun bens no desizaun atu entrega ba Estadu.

Advertisement

Ekipa Jornalista

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Trending

Exit mobile version