PM Xanana vizita PA-RAEOA, Regio da Cruz Salu ne’ebé halo hela tratamentu intensivu iha HNGV, KInta (26/03/2026). Foto/Espesiál
Iha enkontru semanál ho Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta iha Palásiu Prezidensiál, Kinta (25/03/2026), Primeiru-Ministru Xanana Gusmão, informa mós mandatu PA-RAEOA Re da Cruz Salu nian ba Xefe Estadu.
Xanana hateten PA-RAEO Regio da Cruz Salu nia mandate ne’ebé atu termina, maibé daudaun ne’e nia iha kodnisaun moras no hala’o tratamentu intensive iha Ospitál Nasionál Guido Valadares (HNGV).
“Ohin, nia (Regio Salu, Red) moras hela, antes ha’u mai enkontru ho Xefe Estadu, ha’u halai lalais ba HNGV haré kondisaun PA-RAEO nian ne’ebé halo hela tratamentu. Nia iha problema fuan. Agora, depois han-meiudia, ha’u sei bá hare tan nia,” Xanana Gusmao informa ba jornalista sira.
Advertisement
27 Marsu, Tribunál Oé-cuse Foti Desizaun ba Kazu Arguidu Regio Salu
Husi sorin seluk, Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Oé-cuse ajenda ona atu foti desizaun importante kona-bá kazu kontrabandu ne’ebé deskonfia envolve arguidu Regio da Cruz Salu, atual PA-RAEOA ho arguidu seluk tan.
“Prezidente Regio da Crus Salu, daudaun ne’e moras hela fuan no halo tratamentu intensive iha HNGV,” fonte iha gabinete PA-RAEOA infroma hodi responde Hatutan.com liu husi telefone.
Fó hanoin fali katak iha Segunda 23 Marsu 2026, Tribunál Judisiál Prirmeira Instánsia Oé-cuse (TJPIO), adia ajenda desizaun finál ba kazu krime kontrabandu ne’ebé deskonfia envolve husi arguidu Regio da Cruz Salu atuál PA-RAEOA no arguido na’in-tolu seluk tán.
Juis Administradór Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Oé-cuse, Evangelino Belo deside ádia desizaun ba kazu krime kontrabandu bá Sesta, 27 fulan-Marsu 2026, tuku 09:00 OTL.
Advertisement
Juiz turnu ba kazu ne’e, Evangelino Belo, konfirma razaun adia desizaun finál tanba arguidu Regio da Cruz Salu atuál PA-RAEOA, aujensia tanba hatan xamada urjente husi Prirmeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão tenke bá Díli.
Arguidu Regio da Cruz Salu atuál PA-RAEOA nia advogadu mós okupadu ho servisu balun iha Díli, tanba ne’e Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Oé-cuse husu deskulpa arguidu sira seluk ne’ebé marka prezensa iha ajenda ne’ebé ádia ona.
Tuir akuzasaun Ministériu Públiku (MP) ne’ebé Hatutan.com asesa, katak iha indísiu sufisiente kona-bá pratika krime ne’ebé deskonfia komete husi arguidu Regio da Crus Salu ho arguidu na’in-tolu seluk tan iha prosesu fasilita hatama ilegál produtu agríkola husi teritóriu Atambua, Wini-Indonézia mai teritóriu Timor-Leste, liu husi área Sacato, Oé-Cusse.
Produtu sira ne’e inklui pupuk kompostu makro, pupuk kompostu mikro, herbisida kontaktu la selektivu, kafé Econaxx, bebida LVNXLIM sabor laranja ho fibra aas, ekstratu erva Herbal Slim (atu reduz gordura), serum LVN ba kuidadu pele no produtu agríkola seluk hamutuk kaixa 37 no adubu (pupuk) kaixa 67.
Iha kronolojia ne’ebé kontempla iha dokumentu akuzasaun Ministériu Públiku nian, katak iha loron 30 fulan-Juñu tinan 2012, deskonfia arguidu Regio da Cruz Salu sosa produtu agríkola sira iha rejiaun Jawa Osidentál- Indonézia ho presu Rp6.000.000 (mil US$354,42) depois haruka ba Atambua no rekuta sidadaun Indonézia na’in-rua atu transporta ilegalmente produtu sira husi Atambua ba Wini-Indonézia, ne’ebé iha fronteira ho Timor-Leste.
Arguidu ne’ebé Ministériu Públiku notifika ho inisiál JdC asume responsabilidade atu orienta Arguidu CdC foti produtu kontrabandu sira iha arguidu YM nia rezidénsia iha Sacato, uza karreta marka Suzuki Splash.
Bazeia ba atividade sira ne’e, Unidade Patrullamentu Fronteira (UPF) intervein no deskobre partisipasaun konjunta husi arguidu sira iha atividade ilegal ne’e.
Durante investigasaun, identifika ona eskema kumplisidade arguidu sira hanesan tuir mai deskonfia Regio da Cruz Salu iha altura ne’ebá halo papel hanesan líder, kordenadu operasaun kontrabandu no rekuta transportadór Indonézia sira. Arguidu YM halo papel importante, tanba produtu kontrabandu sira rai iha nia rezidénsia iha Sacato.
Arguidu JdC kordenadu entrega produtu kontrabandu ba arguidu CdC hanesan responsável atu foti produtu iha arguidu YM nia rezidénsia no transporta uza karreta Suzuki Splash.
Advertisement
Fundamentasaun Jurídika husi akuzasaun Ministéru Públiku RAOEA katak tanba arguidu sira la aprezenta dokumentu ruma hanesan fatura ka guia remessa atu justifika legalidade produtu sira ne’e. Tanba ne’e, la iha evidénsia kona-bá pagamentu impostu venda espesiál bá produtu agríkola sira iha teritóriu nasionál.
Arguidu sira halo asaun ho konsiénsia katak sira nia konduta proibidu no bele hetan kastigu penal, nune’e mak konsidera hanesan asaun ne’ebé sala.
Bazeia ba faktu sira ne’ebé aprezenta, arguidu sira halo krime kontrabandu iha forma koautoria material no forma konsumadu, tuir Artigu 315, nº 1, ho referénsia ba Artigu 30 nº 2, hotu-hotu husi Kódigu Penal.
Promosaun Destinu Objetu husu atu deklara perdimentu ba Estadu ba objetu sira ne’ebé apreende ona hanesan ho esesaun bá karreta ida. Iha indísiu forte katak objetu sira ne’e hatama ilegalmente ka hetan husi lukru atividade krime kontrabandu.
Tanba ne’e pedidu perdimentu bá Estadu bazeia ba Artigu 102º, nº 1 husi Kódigu Penal no Artigu 173º, nº 1 no Artigu 281º, nº 3 alínea c) husi Kódigu Prosesu Penal, ne’ebé regula prosedimentu legal kona-bá apreensaun bens no desizaun atu entrega ba Estadu.