Hatutan.com, (28 Marsu 2026), Díli–Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Oé-Cusse, liu husi Juiz Evangelino Belo, Sesta (27/03/2026), hasai desizaun finál ba arguidu Regio da Cruz Salu ho arguidu seluk tan ho pena multa ho montante US$240.00.
Medida apolikasaun selu multa ne’e kada loron arguidu Regio da Cruz Salu ne’ebé daudaun ne’e hala’o hela tratamentu intensivu iha Hospitál Nasionál Guido Valadares (HNGV) ho arguidu sira seluk tenke selu kada US$2.00 durante to’o loron-80. Bainhira arguidu sira la pena multa ne’e maka sei aplika pena prizaun afetivu loron 80 ba arguidu sira.
Iha akordaun ne’ebé lee sai husi Juiz Evangelino Belo, katak Tribunál kordena arguidu Regio da Cruz Salu atuál prezidente Autoridade Rejiaun Administrativu Oé-Cusse Ambeno (PA-RAEOA) ho arguidu na’in-tolu seluk tan envolve iha kazu krime kontrabandu.
Advertisement
Mézmu julgamentu finál primeira intánsia nian, arguidu Regio da Cruz Salu ho argiudu JdC la marka prezensa, tanba arguidu JdC akompaña hela arguidu Regio da Cruz Salu hala’o tratamentu intensivu iha HNGV.
Arguidu na’in-rua seluk CdC ho arguidu YM partisipa iha julgamentu finál ne’e kondena mós arguidu sira hotu ba kazu krime kontrabandu ne’e no seluk kustu judisiáriu ho montante US$50.00.
Bá arguidu JdC Tribunál aplika pena multa US$120,00 no arguidu CdC ho mós pena multas US$120,00 hamutuk US$240,00. Bainhira arguidu sira la kumpri pena multa ne’e sei kumpri prizaun durante loron-80.
Arguidu YM, Tribunál kondena ho pena multa durante loron 90 kada loron US$1.00, sei la kumpri pena multa sei kumpri prizaun durante loron 60. Maske nune’e, Tribunál la kondena arguidu atu selu kusta judisiariu tanba hetan legál husi Defensór Públiku. Enkuantu Arguidu Regio da Cruz Salu ho Arguidu JdC, no Arguidu CdC hetan pena multa judisiáriu US$50,00, tanba hetan defeza husi advogadu privadu.
Tuir akuzasaun Ministériu Públiku (MP) ne’ebé Hatutan.com asesa, katak iha indísiu sufisiente kona-bá pratika krime ne’ebé komete husi arguidu Regio da Crus Salu ho arguidu na’in-tolu seluk tan iha prosesu fasilita hatama ilegál produtu agríkola husi teritóriu Atambua, Wini-Indonézia mai teritóriu Timor-Leste, liu husi área Sacato, Oé-Cusse.
Advertisement
Produtu sira ne’e inklui pupuk kompostu makro, pupuk kompostu mikro, herbisida kontaktu la selektivu, kafé Econaxx, bebida LVNXLIM sabor laranja ho fibra aas, ekstratu erva Herbal Slim (atu reduz gordura), serum LVN ba kuidadu pele no produtu agríkola seluk hamutuk kaixa 37 no adubu (pupuk) kaixa 67.
Iha kronolojia ne’ebé kontempla iha dokumentu akuzasaun Ministériu Públiku nian, katak iha loron 30 fulan Juñu tinan 2012 , deskonfia arguidu Rorio da Cruz Salu sosa produtu agríkola sira iha rejiaun Jawa Osidentál- Indonézia ho presu Rp6.000.000 (mil US$354,42) depois haruka ba Atambua no rekuta sidadaun Indonézia na’in-rua atu transporta ilegalmente produtu sira husi Atambua ba Wini-Indonézia, ne’ebé iha fronteira ho Timor-Leste.
Arguidu ne’ebé Ministériu Públiku notifika ho inisiál JdC asume responsabilidade atu orienta Arguidu CdC foti produtu kontrabandu sira iha arguidu YM nia rezidénsia iha Sacato, uza karreta marka Suzuki Splash.
Bazeia ba atividade sira ne’e, Unidade Patrullamentu Fronteira (UPF) intervein no deskobre partisipasaun konjunta husi arguidu sira iha atividade ilegal ne’e.
Advertisement
Durante investigasaun, identifika ona eskema kumplisidade arguidu sira hanesan tuir mai deskonfia Regio da Cruz Salu iha altura ne’ebá halo papel hanesan líder, kordenadu operasaun kontrabandu no rekuta transportadór Indonézia sira. Arguidu YM halo papel importante, tanba produtu kontrabandu sira rai iha nia rezidénsia iha Sacato.
Arguidu JdC kordenadu entrega produtu kontrabandu ba arguidu CdC hanesan responsável atu foti produtu iha arguidu YM nia rezidénsia no transporta uza karreta Suzuki Splash.
Fundamentasaun Jurídika akuzasaun Ministéru Públiku RAOEA katak tanba arguidu sira la aprezenta dokumentu ruma hanesan fatura ka guia remessa atu justifika legalidade produtu sira ne’e. Tanba ne’e, la iha evidénsia kona-bá pagamentu impostu venda espesiál bá produtu agríkola sira iha teritóriu nasionál.
Arguidu sira halo asaun ho konsiénsia katak sira nia konduta proibidu no bele hetan kastigu penal, nune’e mak konsidera hanesan asaun ne’ebé sala.
Bazeia ba faktu sira ne’ebé aprezenta, arguidu sira halo krime kontrabandu iha forma koautoria material no forma konsumadu, tuir Artigu 315, nº 1, ho referénsia ba Artigu 30 nº 2, hotu-hotu husi Kódigu Penal.
Advertisement
Promosaun Destinu Objetu husu atu deklara perdimentu ba Estadu ba objetu sira ne’ebé apreende ona hanesan ho esesaun bá karreta ida. Iha indísiu forte katak objetu sira ne’e hatama ilegalmente ka hetan husi lukru atividade krime kontrabandu.
Tanba ne’e pedidu perdimentu bá Estadu bazeia ba Artigu 102º, nº 1 husi Kódigu Penal no Artigu 173º, nº 1 no Artigu 281º, nº 3 alínea c) husi Kódigu Prosesu Penal, ne’ebé regula prosedimentu legal kona-bá apreensaun bens no desizaun atu entrega ba Estadu.
Julgamentu bá akordaun ne’e Prezide husi Juiz Administradór, Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Oé-cuse Evangelino Belo, Ministériu Públiku reprezenta husi Prokuradór José Elu no arguidu sira hetan asistensia legál husi Advogadu privadu no Defensor Públiku.