Justisa & Krime

Envolve Kazu Kontrabandu, Tribunál Oé-Cusse Aplika Pena Multa Ba Arguidu Regio Salu Atuál PA-RAEOA ho Arguidu Seluk Tan

Published

on

Hatutan.com, (28 Marsu 2026), Díli–Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Oé-Cusse, liu husi Juiz Evangelino Belo, Sesta (27/03/2026), hasai desizaun finál ba arguidu Regio da Cruz Salu ho arguidu seluk tan ho pena multa  ho montante US$240.00.

Lee Mós: 23 Marsu, Tribunál Oé-Cusse Foti Desizaun Finál Ba Kazu Kontrabandu Ne’ebé Deskonfia Envolve Arguidu Regio da Cruz Salu Atuál PA-RAEOA

Tribunál Judisiál Prirmeira Instánsia Oé-cuse (TJPIO). Foto/Marcelino Tomae

Medida apolikasaun selu multa ne’e kada loron arguidu Regio da Cruz Salu ne’ebé daudaun ne’e  hala’o hela tratamentu intensivu iha Hospitál Nasionál Guido Valadares (HNGV) ho arguidu sira seluk tenke selu kada US$2.00 durante to’o loron-80. Bainhira arguidu sira la pena multa ne’e maka sei aplika pena prizaun afetivu loron 80 ba arguidu sira. 

Iha akordaun ne’ebé  lee sai husi  Juiz Evangelino Belo, katak Tribunál kordena arguidu  Regio da Cruz Salu atuál prezidente Autoridade Rejiaun Administrativu Oé-Cusse Ambeno (PA-RAEOA) ho arguidu na’in-tolu seluk tan envolve iha kazu krime kontrabandu.

Advertisement

Mézmu julgamentu finál primeira intánsia nian, arguidu Regio da Cruz Salu ho argiudu JdC la marka prezensa, tanba arguidu JdC akompaña hela arguidu Regio da Cruz Salu hala’o tratamentu intensivu iha HNGV.

Arguidu  na’in-rua seluk  CdC ho arguidu YM  partisipa iha julgamentu finál ne’e kondena mós arguidu sira hotu ba kazu krime kontrabandu ne’e no seluk kustu judisiáriu ho montante US$50.00.

Bá arguidu JdC Tribunál aplika pena multa US$120,00 no arguidu CdC ho mós pena  multas US$120,00  hamutuk   US$240,00. Bainhira arguidu sira la kumpri pena multa ne’e sei kumpri prizaun  durante loron-80. 

Arguidu YM, Tribunál kondena ho pena multa durante loron  90   kada loron US$1.00, sei la kumpri pena multa  sei kumpri prizaun  durante loron 60. Maske  nune’e, Tribunál la kondena arguidu atu selu kusta judisiariu tanba  hetan  legál husi Defensór Públiku. Enkuantu Arguidu Regio da Cruz Salu ho Arguidu JdC, no Arguidu CdC  hetan pena multa judisiáriu US$50,00, tanba hetan defeza husi advogadu privadu.

Tuir akuzasaun Ministériu Públiku (MP) ne’ebé  Hatutan.com asesa, katak iha indísiu  sufisiente kona-bá pratika krime ne’ebé komete husi  arguidu Regio da Crus Salu ho arguidu na’in-tolu seluk tan iha prosesu fasilita hatama ilegál produtu agríkola husi teritóriu Atambua, Wini-Indonézia mai teritóriu Timor-Leste, liu husi área Sacato, Oé-Cusse.

Advertisement

Produtu sira ne’e inklui  pupuk kompostu makro, pupuk kompostu mikro, herbisida kontaktu la selektivu, kafé Econaxx, bebida LVNXLIM sabor laranja ho fibra aas, ekstratu erva Herbal Slim (atu reduz gordura), serum LVN ba kuidadu pele no produtu agríkola seluk  hamutuk  kaixa 37  no adubu (pupuk) kaixa 67.

Iha kronolojia ne’ebé kontempla iha dokumentu akuzasaun Ministériu Públiku nian, katak iha  loron 30 fulan Juñu tinan  2012 , deskonfia arguidu Rorio da Cruz Salu  sosa produtu agríkola sira iha rejiaun Jawa Osidentál- Indonézia ho presu  Rp6.000.000 (mil US$354,42) depois haruka ba Atambua no rekuta sidadaun Indonézia na’in-rua atu transporta ilegalmente produtu sira husi Atambua ba Wini-Indonézia, ne’ebé iha fronteira ho Timor-Leste.

Husi Wini, sidadaun Indonézia na’in-rua ne’e hatama ilegalmente produtu sira mai Timor-Leste, liu-liu iha área Sacato, Oé-Cusse. Nune’e, produtu sira to’o arguidu  YM simu  sasan kontrabandu ne’e iha nia rezidénsia  Sacato, Oé-Cusse hodi hein instrusaun tuirmai.

Arguidu ne’ebé Ministériu Públiku notifika ho inisiál JdC asume responsabilidade atu orienta Arguidu CdC  foti produtu kontrabandu sira iha arguidu YM nia rezidénsia  iha Sacato, uza karreta marka Suzuki Splash.

Bazeia ba atividade sira ne’e, Unidade Patrullamentu Fronteira (UPF) intervein no deskobre partisipasaun konjunta husi arguidu sira iha atividade ilegal ne’e.

Advertisement

Durante investigasaun, identifika ona eskema kumplisidade arguidu sira hanesan tuir mai deskonfia Regio da Cruz Salu  iha altura ne’ebá  halo papel hanesan líder, kordenadu operasaun kontrabandu no rekuta transportadór Indonézia sira. Arguidu YM  halo papel importante, tanba produtu kontrabandu sira rai iha nia rezidénsia  iha Sacato.

Arguidu JdC  kordenadu entrega produtu kontrabandu ba arguidu CdC hanesan responsável atu foti produtu iha arguidu YM nia rezidénsia no transporta uza karreta Suzuki Splash.

Fundamentasaun Jurídika akuzasaun Ministéru Públiku RAOEA katak tanba  arguidu sira la aprezenta dokumentu ruma hanesan fatura ka guia remessa atu justifika legalidade produtu sira ne’e. Tanba ne’e, la iha evidénsia kona-bá pagamentu impostu venda espesiál bá produtu agríkola sira iha teritóriu nasionál.

Arguidu sira halo asaun ho konsiénsia katak sira nia konduta proibidu no bele hetan kastigu penal, nune’e mak konsidera hanesan asaun ne’ebé sala.

Bazeia ba faktu sira ne’ebé aprezenta, arguidu sira halo krime kontrabandu iha forma koautoria material no forma konsumadu, tuir Artigu 315, nº 1, ho referénsia ba Artigu 30 nº 2, hotu-hotu husi Kódigu Penal.

Advertisement

Promosaun Destinu Objetu husu atu deklara perdimentu ba Estadu ba objetu sira ne’ebé apreende ona hanesan ho esesaun bá karreta ida. Iha indísiu forte katak objetu sira ne’e hatama ilegalmente ka hetan husi lukru atividade krime kontrabandu.

Tanba ne’e pedidu perdimentu bá Estadu bazeia ba Artigu 102º, nº 1 husi Kódigu Penal no Artigu 173º, nº 1 no Artigu 281º, nº 3 alínea c) husi Kódigu Prosesu Penal, ne’ebé regula prosedimentu legal kona-bá apreensaun bens no desizaun atu entrega ba Estadu.

Julgamentu  bá  akordaun ne’e Prezide husi Juiz Administradór, Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Oé-cuse Evangelino Belo, Ministériu Públiku reprezenta husi Prokuradór  José Elu  no arguidu  sira hetan asistensia legál husi Advogadu privadu no  Defensor Públiku.

 Jornalista: Marcelino Tomae

Advertisement

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Trending

Exit mobile version