Polítika

Governu Fó Prazu Loron 40 Ba Estrutura RAEOA

Published

on

Hatutan.com, (02 Abríl 2026) Díli– Atu reforma estrutura iha Rejiaun Administrativu Espesiál Oé-Cuse Ambeno (RAEOA), Governu sentrál fó prazu durante loron 40 hodi prepara bá implementasaun  programa podér lokál.

Lee Mós: 31 Marsu, Mandatu Tranzitóriu PA-RAEOA Termina

PM Xanana Gusmão. Foto/Marcelino Tomae

Prirmeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão hatete  bá Jornalista sira hafoin enkontru semanál ho Prezidente Repúblika José Ramos Horta iha palásiu Prezidensiál, Kinta (02/04/2026), hateten katak desde kriasaun RAEOA iha 2014, falta kontrolu no koordenasaun halo sistema la’o ho dezordenasaun boot, katak iha tempu balu, podér konsentra liu iha autoridade ida de’it, to’o nivel suku no aldeia, ne’ebé presiza reajusta.

“Ami hasai katak, sei ajusta nafatin, loloos ne’e iha loron 31 Marsu ne’e, estrutura agora iha RAEOA ne’e to’o de’it Marsu, ne’ebé ami husi  loron 01 Abríl, to’o iha loron 40 husi MAE bá fó hanesan ita halo iha munisípiu hotu-hotu, tenke nune’e hodi sira mós bele iha kbiit hanesan ita ezije daudauk bá munisípiu sira seluk, kbiit nune’e bele simu kompetensia no responsabilidade nu’udar governu lokál ne’e mak sira hahú horsehik, hasoru Segunda to’o loron 40 ha’u sei informa bá Komisaun Funsaun Públika, sei halo avaliasaun fali hodi harii estrutura ne’ebé mós tenke prepara aan hanesan munisípiu sira seluk,”  PM Xanana hateten.

Advertisement

Xanana haktuir, sei halo mudansa estrutura iha RAEOA hahú loron 01 Abríl, ho períodu tranzisaun durante loron 40. Durante períodu ne’e, Ministériu Administrasaun Estatál  sei ajuda prepara sistema governu lokál atu simu kompeténsia no responsabilidade hanesan munisípiu sira seluk iha rai laran.

Xefe Governu ne’e afirma, maske RAEOA iha kondisaun espesiál tanba lokalizasaun jeográfika, lei no regra administrasaun estadu tenke aplika hanesan iha parte seluk Timor-Leste.

Nia dehan,  sistema finanseiru iha RAEOA la’o ketak no presiza kontrolu di’ak liu,   ezemplu kona-bá desizaun sira ne’ebé la efisiente iha tempu liubá, ne’ebé afeta diretamente dezenvolvimentu.

PM Xanana konfirma katak nia informa bá Prezidente Repúblika José Ramos-Horta kona-bá planu reforma ne’e, no Prezidente fó apoiu tomak atu asegura mudansa sira bele implementa ho susesu no lori benefísiu bá povu iha RAEOA.

PM  Xanana Gusmão subliña Governu Sentrál kontinua halo avaliasaun bá RAEOA atu hadi’a sistema administrasaun no dezenvolvimentu iha rejiaun ne’ebá.

Advertisement

Nia haktuir, avaliasaun daruak no terseiru ne’ebé la’o daudauk involve diálogu ho komunidade, intelektual, setór privadu no partidu polítiku. Iha diskusaun sira ne’e, Governu identifika problema importante hanesan falta relatóriu finanseiru, planeamentu la klaru no falta monitorizasaun efetivu ba programa sira.

PM Xannana dehan, iha i prosesu monitorizasaun seidauk lao ho efetivu, no presiza hadi’a atu garante implementasaun programa sira la’o tuir objetivu.

Nia dehan, ho Planu Nasionál Dezenvolvimentu Estratéjiku (PNDS), implementasaun seidauk hotu no uza osan presiza kontrolu di’ak liu. Governu husu atu aprende husi fraqueza sira ne’ebé iha atu bele hadi’a dezempeñu iha futuru.

“Aat liu mak sira nia finanseiru ne’e iha RAEOA la’o ketak, iha ne’e la’o ketak.Iha ne’e mós ita boot sira rona tiha ona, ho matenek boot ida ne’ebé servisu iha UNPD hasa’e halo grande opsaun bandu saláriu nian bele sosa komputadór, komputadór nian bele ba han  fali. Entaun dezenvolvimentu bele selu fali ema, ne’e grande opsaun planu, tanba ida ne’e mak iha RAEOA mós kuaze akontese hanesan ne’e sei hadia hotu, ne’e mak ha’u informa ba Prezidente Repúblika,” nia dehan.

Jornalista: Marcelino Tomae

Advertisement

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Trending

Exit mobile version