Hatutan.com, (27 Abril 2026), Díli– Membru Parlamentu Nasionál husi Bankada FRETILIN, Antoninho Doutel Sarmento, hateten Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS) Expedito Dias Ximenes nia servisu ka nia knaar importante mak halo revizaun ba lei komunikasaun sosiál, apoia dezenvolve mídia sira no fasilita formasaun ba jornalista, la’ós tenke tuituir hela de’it Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão nia viajen sira iha rai laran no rai-li’ur.
SEKOMS Expedito Dias Ximenes hamutuk ho Korpu Seguransa Pesoál sira hi’it-sai ai bainhira akompaña PM Xanana ba vizita kondisaun estrada aat iha área Praia dos Coqueiros, 23 Februari 2026. Foto/Xanana Ba Ema Hotu
Liuhusi plenária iha Parlamentu Nasionál, Segunda (27/04/2026), Deputadu Antoninho Doutel Sarmento, esklarese katak iha plenariu Uma-Fukun ida-ne’e, nia hakarak reiteira fila-fali asuntu SEKOMS nian ne’ebé nia parte kestiona iha semana kotuk, no SEKOMS rasik halo ona esplikasaun liu husi entrevista ida iha programa 7Munutus iha Rádiu Televizaun Timor-Leste, Empreza Públika (RTTL,E.P) inklu iha entrevista eskluzivu iha ajénsia Notisioza TATOLI,I.P, maibé la komvensidu.
SEKOMS nia esplikasaun kona-bá funsaun no knaar husi programa Diresaun Disimimasaun informasaun iha SEKOMS ne’e laloos. Diresaun Disiminasaun Informasaun ne’e nia sentidu no funsaun la’os harii para Sekretáriu Estadu mak atu la’o tutuir fali Primeiru-Ministru, lae, ne’e sala.
Advertisement
Diresaun ne’e nia funsaun mak SEKOMS atu oinsá distribui informasaun liu husi meus komunikasaun sosiál sira husi nivel baze no área rurál sira.
“Fasilta jornalista sira akompaña kobertura ba atividade membru órgaun sobernu sira-nian, inklui organiza konferénsia imprensa no komunikadu imprensa ne’e, pesoál sira mídia ofisiál iha kada gabinete Primeiru-Ministru, Prezidente Repúblika no seluk-seluk tan, la’ós SEKOMS mak tenke tuir fali Primeiru-Ministru tanba Primeiru-Ministru mós iha gabinete mídia ofisiál,” Deputadu Antoninho Doutel Sarmento afirma.
Reprezentante povu ne’e hateten saida mak públiku haree SEKOMS nia servisu mak la’o tuir fali Primeiru-Ministru, depois abandona hela servisu importante sira ne’ebé loloos SEKOMS tenke halo mak hanesan revizaun ba Lei Komunikasaun Sosial (KOMSOS) ne’ebé mak sai hanesan projetu prioridade husi SEKOMS hodi bele regulla mídia Timor-Leste tomak.
“Ami akomapaña entrevista iha RTTL,E.P liuhosi segimentu 7minutu Sekretaria Estadu dehan Deputadu presiza crosscheck, ne’e Sr. SEKOMS ko’alia sala, realidade mak ne’e, tanbasá maka PM vizita munisipíu só iha de’it transmisaun direta ba parte balun no balun lae,” Deputadu Antoninho Doutel kestionsa.
Karik tanba, SEKOMS ko’a osan ne’ebé tinan-tinan koloka ba RTTL.E.P hodi difikulta RTTL.E.P nia funsaun sira hanesan fasilita ekipa sira atu ba munisipíu hamenus tamba osan perdiam laiha, ekipa ba munisipíu la simu perdiam fila maka foin simu, ikus kualidade notisia kestionavél.
Advertisement
Deputadu ne’e afirma mós katak faktu balu tan mak ne’e, deskonfia katak, iha Komite Revizaun Orsamental 2026 nian, deside fó US$300,000.00 atu halo transimisaun direta ba COPA Mundiál 2026, maibé SEKOMS koloká de’it US$200,000.00 ba transmisaun, no hasai US$100,000.00 rai hotu iha SEKOMS hodi tau ba Sekretaria Estadu nia vizita estranjeiru atu tuir ajenda Primeiru-Ministru nian.
Tuir organika ne’ebé iha, SEKOMS tenke tuir no rona husi Presidensia Conselho Ministru (PCM) maské iha independente finanseira maibé intermu birókrasia tenke tuir irarkia maka PCM maibé ami haree buat hotu SEKOMS hakat liu de’it ba Primeiru-Ministru.
“Ami mós rona katak dehan, loron-kalan SEKOMS telefone tuituir de’it mak ema sira ne’ebé servisu hamutuk ho Primeiru-Ministru hodi husu tuir paradeiru no atividade Primeiru-Ministru nian, nune’e SEKOMS bele la’o tuir, seim orientasaun husi PCM,” nia hateten.
Tuir polítika no programa IX Konstitusionál nian ne’ebé atribui ba SEKOMS mak; Apoia no reforsa TATOLI – Ajénsia Notísia Timor-Leste, IP, Apoia no reforsa Konsellu Imprensa, hanesan órgaun reguladór iha setór komunikasaun sosiál, kontinua apoia programa diseminasaun asaun governu nian, hodi promove koñesimentu públiku kona-bá asaun governu no aumenta transparénsia governasaun, kontinua apoia RTTL, E.P., inklui mellora infraestrutura fízika no atualiza ekipamentu tékniku, no implementa Planu Estratéjiku Empreza nian atu mellora kualidade no kuantidade informasaun ne’ebé fó sai, propoze ba Parlamentu Nasionál aprovasaun lejislasaun atu regula setór komunikasaun audiovisual iha Timor-Leste, estabelese Institutu Formasaun Jornalísta no kontinua investe iha formasaun jornalísta sira atu dezenvolve no diversifika setor ne’e, dezenvolve mekanizmu kooperasaun intersetoriál atu promove uza lian ofisiál sira ho loos husi jornalísta sira, dezenvolve mekanizmu kooperasaun intersetoriál atu promove no divulga lian ofisiál sira ba populasaun tomak;, Apoia konsellu Rádiu Komunitária no kria estasaun rádiu komunitária foun, apoia Asosiasaun Jornalísta Nasionál sira, Enkoraja asesu no partisipasaun feto sira iha média komunikasaun sosiál, Aumenta perspetiva jéneru iha média komunikasaun sosiál no enkoraja kampaña no programa sira ne’ebé promove uza lian ofisiál, identidade nasionál, edukasaun sidadaun, papél feto sira iha sosiedade no koñesimentu tékniku no sientífiku, Promove diversifikasaun média komunikasaun sosiál iha nivel muniSipál, Kria, ho kolaborasaun Ministériu Administrasaun Estatál programa diseminasaun polítika deSentralizasaun municipal, Kria programa apoiu ba média komunikasaun sosiál privadu atu kontribui ba dezenvolvimentu setor ne’e, Kria Sentru Informasaun iha kada Suku atu promove koñesimentu kona-ba notísia atualidade, internasional no nasionál, Kria programa formasaun profisionál atu kapasitasaun “media officers” iha ministériu no Munisípiu sira atu aumenta efikásia komunikasaun ofisiál instituisaun sira nian no dezenvolve planu diseminasaun atu promove Timor-Leste liu hus plataforma dijitál.