Ba Hatutan.com iha Gabinete Média Primeiru-Ministru iha Palásiu Governu, Kuarta (13/05/2025), Koordenadór Média Primeiru-Ministru Eugenio Pereira, informa SEKOMS Expedito Dias Ximenes, akompaña atividade Primeiru-Ministru Xanana Gusmão dezde viajen sira durante ne’e iha rai-li’ur no rai-laran nunka halo atividade servisu SEKOMS nian no nunka produs komunikadu hodi públika iha Portál Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál, no fasilita komunikadu bá média nasionál sira.
“Ami média GPM fokus de’it bá ami nia servisu atu promove atividade servisu PM Xanana nian liu husi halo video, foti imajen sira no hakerek testu komunikadu Imprensa fahe ba mídia hotu hodi publika. Depois media publika tiha, mak ami foin públika iha Pájina Ofisiál Facebook PM Xanana, enkuandu SEKOMS Expedito Ximenes nian servisu ha’u la haree sira públika atividade Primeiru-Ministru nian iha rai-li’ur ka rai-laran iha Portal Facebook SEKOMS la iha buat ida tantu, Foto, no Video. Imi haree to’ok komunikadu bá iha Portál SEKOMS ne’e iha ka? Ne’e laiha duni , nia (SEKOMS Expedito Ximenes –red) só akompaña Primeiru-Ministru nia atividade sira, só atu gasta osan de’it, dala ruma ami iha atividade ne’e Primeiru Ministru siak nia hanesan la barik,” Eugenio Pareira hateten.
Advertisement
Kordenadór Média Gabinete Primeiru-Ministru ne’e konta, durante ajenda hothotu kona-bá Primeir- Ministru nian iha estranjeiru, ne’ebé involve enkontru ofisiál no atividade diplomátika sira. Prezensa SEKOMS iha viajen refere atu asegura apoiu komunikasaun no divulgasaun informasaun governu nian bá públiku, maibé realidade ne’e laiha, tanba Portál SEKOMS ne’e nunka públika atividade Primeiru-Ministru nian.
Nia dehan tuir loloos partisipasaun SEKOMS Expedito Ximenes ho nia delegasaun, bá iha Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão nia atividade rai li’ur ne’e tuir nesesidade servisu no responsabilidade institusionál atu akompaña kobertura média no koordenasaun informasaun governamentál, maibé ida-ne’e nunka akontese bá atividade PM Xanana nian iha rai-li’ur.
Tuir informasaun ne’ebé Hatutan.com asesu husi Gabinete SEKOMS katak Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál Expedito Loro Dias Ximenes gasta orsamentu Jerál Estadu ne’ebé prevee bá SEKOMS hodi tau matan bá média no halo desimininasaun Informasaun bá komunidade, maibé SEKOMS Expedito Dias Ximenes halo virement hodi utiliza de’it bá viajen rai-li’ur nune’e iha tinan 2025 SEKOMS gasta ona orsamentu Jerál Estadu ho totál US$72,000.00 ba atende nesesidade viajen estranjeiru.
“Iha tinan 20205, nia gata ona US$72 mill, hodi bá rai li’ur, ida ne’e nia obriga de’it hodi halo virement, ne’e maka gasta tiha hanesan ne’e,” fonte SEKOMS konta.
Advertisement
Nia dehan, Iha tinan 2025, SEKOMS ezije tenke hasai pedidu atu halo ajustamentu ka virement ba item sira iha OGE ne’ebé aloka ba SEKOMS, no fundu hamutuk US$72,000 utiliza ona ba atividade viajen estranjeiru.
Informasaun seluk ne’ebé iha katak Jornalista sira ne’ebé destakadu Palásiu Governu iha tinan 2025 atu halo estudu komparativu iha Istana Merdeka Indonézia, ho osan montante US$100,000.00, maibé osan ne’e la konsege atu utiliza bá estudu komparativu, tanba SEKOMS ezije Asesór Planeamentu hodi halo virement atu finansia nia atividade viajen rai li’ur hodi akompaña PM Xanana nia atividade.
Informasaun seluk katak iha vizita Prirmeiru Ministru Austrália Anthony Albanese, nia mai Timor-Leste durante loron rua 28-29 Janeiru 2026, Governu tau osan ho montante US$35,000.00 hodi fasilita bá média nasionál hothotu tantu Estatál no privadu hodi hala’o kobertura, maibé osan ne’e SEKOMS Expedito Ximenes orienta komisaun organizadora ne’ebé líder husi Gabinete SEKOMS rasik selu fali de’it bá média balu, diskrimina média seluk.
Molok ne’e, Segunda 04 Maiu 2026, Diretór Ezekutivu AJAR José Luís Oliveira hateten bá Hatutan.com iha nia kna’ar fatin Faról, Díli, katak performa Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál Expedito Dias Ximenes, sempre akompaña Primeiru Ministru nia viajen sira iha rai li’ur no rai laran ne’e, ne’e hanesan membru Govenru ida ne’ebé laiha vízaun klaru atu halo servisu, só hatene gasta osan atu buka prazer (kesenangan diri).
“SEKOMS ho membru Governu sira seluk, buka prazer, gasta osan iha viajen sira depois la hatene saída maka sira atu halo saída maka sira hotu atinji saída maka sira atu rezulta, ne’e hatudu momoos katak Governasaun ida-ne’e só gasta osan de’it”, nia afirma.
Advertisement
Nia dehan, Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál Expedito Dias Ximenes sempre akompaña Primeiru-Ministru iha viajen sira rai-li’ur no rai-laran, ne’e la’ós kulpa SEKOMS maibé ne’e kulpa husi Xefe Governu, maka laiha kapasidade atu orienta servisu kada membru Govenru hodi rezulta servisu di’ak.
“Ida-ne’e foin maka SEKOMS, Ministériu sira seluk, pergunta maka ne’e oinsá ho Ministériu Agrikultura, Sekretáriu Estadu no Peska, kada fulan simu saláriu de’it, ne’e inkapasidade husi membru Governu ne’e rasik, no falta kontrola husi Xefe Governu, ida-ne’e maka fó vantajen bá SEKOMS hodi aproveita buka prazer, buka konteten bá nia aan ho Perdiam maibé nia papél fundamentu viajen hanesan membru Govenru ne’e la klaru.”
Nia esplika, Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál nia papél atu halo dezemovlimentu bá média komunikasaun sosiál, tanba tanba SEKOMS Expedito Ximenes ne’e la’ós, Mentri Penerangan Harmoko iha tempu Rejime Soeharto nian.
AJAR Konsidera Expedito Dias Ximenes kaer pasta SEKOMS iha mandatu IX Govenru Konstitusionál , mak laiha planu estratéjiku, no fallansu mós husi Xefe Governu ladún kontrola Membru Governu sira.
Nia dehan, hanesan Ministériu Saúde ema barak mate barak iha ospitál sira, Vise Ministru Saúde sira ne’e halo saída, la’ós sira laiha planu de’it, maibé falta orientasaun no mós kontrollu husi Xefe Govenru.
Advertisement
“La’ós Parlamentu Nasionál Kestiona maka foin Primeiru-Ministru hakfodak dehan ha’u la husu, maibé ó Xefe Governu maka tenke kontrolla, o nia membru Govenru bá ho delegasaun Xefe Govenru tenke hatene sé maka bá atu Ajuda primeiru Ministru nia kna’ar la’ós bá pasiar de’it,” nia dehan
Nia afirma Membru IX Governu Konstitusionál ne’e membru Governu barak maka komete korrupsaun pekulatu, kada fulan simu saláriu uza fasilidade estuda bá interse privadu
“Ida-ne’e hanesan mós uluk Harmoko, Alimor Topo, ha’u ko’alia hanesan ne’e temi nia naran, nia (Expedito Ximenes-red) hatene, sé maka Alimor Topo, sé ma Harmoko, uluk Ministru Asuntu Komunikasaun Sosiál halo sensura bá média, ida-ne’e hatudu momoos Expedito Loro Dias Ximenes, sei hatudu mentalidade rejime Soeharto nian,” Diretór AJAR hateten.
Ativista bá Dereitu Umanu ne’e hatutan, Estadu Timor-Leste ne’e rejime demokrátiku, tanba ne’e kualker orgaun komunikasaun sosiál liu-husi média, tantu privadu ka Estatál hala’o kna’ar atu hatan bá sidadaun sira iha baze, atu hetan imformasaun loloos, la’ós bá halo sensura fali.
Advertisement
Nia subliña, aktu ne’ebé SEKOMS Expedito Ximenes hatudu bá RTTL,E.P hodi halo sensura bá notísia, ne’e halo violasaun bá direitu sidadaun nian hodi hetan informasaun loloos.
“Ida ne’e la’ós limite de’it bá liberdade imprensa, no garantia independensia redasaun RTTL,E.P, maibé nia (Expedito-red) vióla povu nia direitu atu hetan informasaun ida ho loloos, bá taka hodi manipula informasaun, signifika SEKOMS Expedito la hatene direitu umanu” nia hateten.
Iha oportunidade oioin no iha entrevista sira ne’ebé SEKOMS Expedito Dias Ximenes, halo ho media nasionál oioin, klarifika ona katak nia akompaña Primeiru-Ministru iha rai-laran no rai-liur tanba ne’e dever no knaar (portfolio) SEKOMS nian.
“Ha’u akompaña PM nian viajen sira iha rai-laran no rai-li’ur ne’e la presiza husu autorizasaun Primeiru-Ministru tanba SEKOMS nian knar ida mak vizibiliza atividade Xefe Governu nian,” Expedito Dias Ximenes hateten.
Ba Hatutan.com iha Palásiu Prezidensiál, 23 Abríl 2026, Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS), Expedito Dias Ximenes, esklarese katak nia papél prinsipál mak atu akompaña Primeiru-Ministru iha atividade hotu-hotu ne’ebé relasiona ho média no komunikasaun públika.
Advertisement
“Ha’u nia servisu maka atu akompaña Primeiru-Ministru, bainhira Primeiru-Ministru hamutuk ho média ha’u iha ne’ebá,” Expedito Dias Ximenes hateten.
Nia esplika, bainhira Primeiru-Ministru hasoru média, nia sempre iha fatin atu asegura informasaun ne’ebé fó sai ba públiku loos no klaru.
“Se Primeiru Ministru iha ho média, ha’u tenke iha ne’ebá, se laiha Primeiru Ministru, ha’u mós la presiza iha,” Expedito Dias Ximenes hateten.