Polítika

Iha informasaun, Xanana sei “tula-liman” ba Ramos-Horta rekandidata ba PR 2027-2032

Published

on

Hatutan.com, (08 Outubru 2026), Díli—Eleisaun Prezidensiál Timor-Leste  periódu 2027-2032 besik daudaun ona. Iha ona kandidatu lubuk ida mak hala’o sira-nia movimentu atu hanesan mini kampaña hodi prepara aan ba enfrenta eleisaun prezidénsial ne’ebé sei hala’o entre fulan-Marsu tinan 2027. 

Xanana Gusmão ho Ramos-Horta hasoru malu iha Palásiu Prezidensiál, Kinta, 23 Abríl 2026.

Kandidatu sira ne’ebé deklara aan ona, mak hanesan antigu Primeiru-Ministru Rui Maria de Araújo, antigu Sekretáriu Jerál RENETIL, Joaquim Fonseca, diplomata  joven  Francisco Fernandes “Maucura”, Jaime Xavier nu’udar kuadru partidu CNRT ida, Tenente Jenerál Reformadu Lere Anan Timur, prezidente partidu KHUNTO Armanda Berta,  Milena Pires nu’udar kandidatu independente no sira seluk tan.

Husi kandidatu sira ne’e, públiku ka Timor-oan sira hein hela figura ida ne’ebé mak komandante em-Xefe FALINTIL atuál prezidente partidu CNRT Kay Rala Xanana Gusmão atu “tula-liman”.

Partidu FRETILIN rasik deklara ona katak ba perióde ida-ne’e, FRETILIN sei laiha kandidatu ba eleisaun prezidente, no fó liberdade ba FRETILIN nia kuadru sira ka militante sira atu kandidatu aan independente no livre hili kandidatu PR iha eleisaun prezidensiál mai ne’e.

Advertisement

Liu husi investigasaun Hatutan.com nian  no halibur opiniaun husi entidade oioin, inklui kuadru importante sira iha partidu CNRT to’o iha konkluzaun ida katak posivel boot Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão “tula-liman” ba José Ramos-Horta atu rekandidata aan ba kompete iha eleisaun prezidensiál 2027.   

Propriu iha CNRT laran rasik mosu ona opiniaun oioin katak ba periódu ida-ne’e CNRT sei deside liu-husi nia konferénsia nasionál ne’ebé atu hala’o iha fulan-Outubru ne’e nia laran hodi bele deside CNRT nia kuadru balun atu kandidata aan. Maibé, nia desizaun final liu iha Xanana Gusmão nia liman.

“Iha internal parditu CNRT komesa ko’alia ona atu oinsá mak avansa ho nia kandidatu rasik. Maibé hirak ne’e hotu depende ba desizaun konferénsia ne’ebé atu hala’o iha tempu bakda nia laran iha fulan-Outubru ne’e,” fonte kredivel partidu CNRT nian ida hateten ba Hatutan.com.

Fonte seluk husi CNRT laran rasik mós revela katak iha naran rua ka tolu mak iha internal partidu komesa ko’alia ona atu bele aprezenta iha konferénsia nasional partidu CNRT nian hodi bele hetan apoiu konferensista sira no propriu husi Xanana Gusmão atu bele kandidata aan ba eleisaun Prezidente Repúblika  mai ne’e.

Naran sira ne’e mak hanesan  Francisco Kalbuadi Lay, sekretáriu jeral CNRT, Dinisio Babo Soares, kuadru partidu CNRT, Bendito Freitas, kuadru CNRT no Ministru Negosiu Esntranjeiru no Kooperasaun ho mós Hemenegildo Agio Pereira, atual Ministru Prezidénsia Konsellu Ministru.

Advertisement

“Figura sira ne’e potensiál hotu, maibé informasaun forte loos, katak Avó Nanan (Xanana-red) sei tula-liman ba avó Horta atu rekandidata ba eleisaun prezidénsial mai ne’e,” fonte partidu CNRT nian ne’e hateten.

Hatutan.com konfirma razaun fundamentu ruma kona-bá apoiu husi Xanana ba Ramos-Horta fila ba Aitarak-Laran, fonte husi CNRT ne’e haktuir mézmu seidauk iha deklarasaun ofisiál, maibé intensaun prezidente CNRT Kay Rala Xanana Gusmão apoia ka husu José Ramos-Horta  kandidata fali ba Prezidente Repúblika iha 2027, mak hanesan;

  • Kontinuidade estabilidade entre Prezidénsia no Governu.

Ramos-Horta rasik hateten katak nia preokupa kona-bá Prezidente tuirmai tenke iha relasaun lealdade institusionál ho Governu, la’ós uza Prezidénsia atu sai oposisaun ba Governu.

Ramos-Horta konsidera períodu 2022–2026 ho relasaun institusionál di’ak liu kompara ho períodu konflitu entre Prezidente no Governu iha pasadu.

  • Esperiénsia Ramos-Horta iha diplomásia no relasaun internasionál

Timor-Leste agora tama ona ASEAN, no iha tinan 2029 sei asume responsabilidade lideransa ASEAN. Ramos-Horta hateten katak situasaun foun ne’e presiza Prezidente ho esperiénsia internasionál no kapasidade atu servisu hamutuk ho Governu iha diplomásia.

  • Xanana no Horta iha istória kooperasaun polítika

Ida-ne’e la’ós primeira vez Xanana apoia Horta. Iha 2022, CNRT iha lideransa Xanana deside ofisialmente kandidata José Ramos-Horta ba eleisaun Prezidensiál, no Horta depois eleitu.

  • Preparasaun ba eleisaun 2027 no tranzisaun institusionál

Governu agora konsidera eleisaun Prezidensiál 2027 nu’udar prioridade, hamutuk ho preparasaun Timor-Leste iha ASEAN.  Eleisaun dahuluk planeadu ba Marsu 2027, no segunda volta, se presiza, bele iha Abril; mandatu Ramos-Horta remata iha 20 Maiu 2027.

Horta Sei Tetu Molok Deklara Rekandidata

Bainhira fila husi nia vizita Estadu ba Fiji,  jornalista sira konfirma ho Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, kona-bá informasaun ida-ne’e. maibé ho diplomasia Ramos-Horta lia-tun dehan,  nia sei tetu ho didi´ak atu rekandidata aan ba Prezidente Repúblika iha eleisaun Prezidensiál 2027.

Advertisement

“To’o agora Primeiru-Ministru seidauk ko’alia ho ha’u. Ami bainhira hasoru malu la ko’alia buat ida ba prezidensiál 2027, ha’u mós la ko’alia buat ida ba ida ne’e. Ha’u hatete mak ne’e, ha’u pesoalmente, mézmu avó Nana husu karik, ha’u atu kandidata an, ha’u tenke sukat didi’ak lai, se ha’u hakarak ka la’e,” José Ramos-Horta  hateten ba jornalista sira, Kinta (08/10/2026).

Ramos-Horta esplika, tinan lima tan todan loos, bainhira eleitu hikas iha 2022, sempre reza ba Nai Maromak, nune’e tinan lima ne’e selebra lalais. Tanba ne´e atu ba tan tinan lima sei tetu didi’ak lai.

Ramos-Horta mós rekoñese  iha kandidatu potensiál balun di’ak iha partidu CNRT hanesan Ministru Bendito Freitas, Helder da Costa, elementru partidu CNRT no husi  liur CNRT nian mak Rui Maria de Araújo no seluk tan.

“Purtantu se-se mak kandidatu an, se-se mak eleitu, ha’u kontinua apoiu. Ha’u hatete seidauk prontu, ha’u sei hanoin didi’ak lai, tetu didi’ak lai,” Ramos Horta konfirma.

Opiniaun seluk husi fonte akademista sira fó hanoin katak Xanana bele haree Ramos-Horta nu’udar figura ne’ebé iha esperiénsia nasionál no internasionál, iha kapasidade atu hametin estabilidade no kooperasaun entre Prezidénsia no Governu, no bele reprezenta interese Timor-Leste iha faze foun hanesan membru ASEAN no preparasaun ba responsabilidade rejionál iha 2029.

Advertisement

Importante mós atu hatene apoiu Xanana ba Horta la signifika katak eleisaun 2027  determina ona. Desizaun ikus sei depende ba Horta nia desizaun rasik, prosesu legal-eleitorál no, ikusmai mak  povu nia votu konfiansa. (*)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Trending

Exit mobile version