Nasionál

PR José Ramos-Horta Hala’o Vizita Ba Repúblika Koreia

Published

on

Jornalista: Felix Fernandes 

Hatutan.com, (4 Novembru 2026) Díli–Prezidente Repúblika no Laureadu Nobel ba Pás, José Ramos-Horta, Kuarta-ne’e,   hala’o vizita ofisiál ba Repúblika Koreia hodi hatan ba konvite husi Prezidente Lee Jae Myung.

Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta. Foto/Dok.

Vizita Xefe Estadu nian iha Repúblika Koreia husi loron 5 to’o loron 7 fulan-Novembru ne’e mós hala’o antes aniversáriu relasaun diplomátika ba dala-25 iha tinan 2027, ne’ebé reprezenta marku importante ida iha amizade no parseria ne’ebé kleur entre nasaun rua ne’e.

Komunikadu ne’ebé Hatutan.com asesa revela katak iha tinan 25 liubá, inklui durante nia tempu nu’udar Ministru ba Negósiu Estranjeiru, Prezidente, no eis-Prezidente, Ramos-Horta vizita Repúblika Koreia iha okaziaun oioin.

Advertisement

Nia partisipa dala rua iha Jeju Global Affairs Forum no ko’alia iha Universidade barak no hetan onra ho títulu Doutor Honoris Causa husi Universidade Koreana sira ne’ebé prestijozu.

Prezidente Ramos-Horta, nu’udar Ministru Negósiu Estranjeiru, mak ema primeiru ne’ebé hahú promove no dudu ba programa haruka traballadór joven Timor-oan sira ba Koreia-Súl. Ida ne’e oras ne’e sai hanesan programa ida ne’ebé susesu tebes ho joven Timor-oan liu 7,000 ne’ebé servisu iha setór peskas no agrikultura.

Timor-Leste no Repúblika Korea fahe istória espesiál iha amizade no solidariedade. Koreia hala’o papél importante hodi apoia Timor-Leste nia tranzisaun ba independénsia, inklui liuhusi kolokasaun Unidade Sangnoksu (Evergreen) iha operasaun manutensaun pás Nasoins Unidas nian, asisténsia eleitorál no kooperasaun dezenvolvimentu. Nasaun rua ne’e mós mantein kooperasaun besik iha instituisaun multilaterál sira, inklui apoiu mútuo ba kandidatura internasionál sira.

Pontu sentrál husi vizita ne’e mak simeira bilaterál entre Prezidente Ramos-Horta no Prezidente Lee Jae Myung iha loron 6 fulan-novembru iha Seoul, tuir fali ho serimónia asinatura Memorandu Entendimentu (MoU), almosu ofisiál Estadu nian no konferénsia imprensa konjunta. Diskusaun sira sei foka ba hametin kooperasaun prátika iha negósiu estranjeiru no seguransa, dezenvolvimentu ekonómiku, investimentu, propriedade intelektuál, mudansa klimátika, edukasaun, empregu no interkámbiu entre povu sira, no mós troka opiniaun kona-ba dezenvolvimentu boot rejionál no internasionál sira.

Prezidente Ramos-Horta sei buka atu enkoraja partisipasaun Korea nian ne’ebé boot liu iha dezenvolvimentu ekonómiku Timor-Leste nian. Prezidente mós sei esplora dalan sira ba parseria governu-ba-governu ne’ebé ambisiozu ho universidade koreana sira hodi apoia estudante Timor-oan sira ne’ebé hala’o estudu superiór iha siénsia no teknolojia.

Advertisement

Vizita ne’e sei fó oportunidade atu hato’o Timor-Leste nia apresiasaun ba Koreia nia asisténsia dezenvolvimentu ne’ebé kleur ona, partikularmente liuhusi Ajénsia Kooperasaun Internasionál Koreia (KOICA), no ba oportunidade empregu no dezenvolvimentu abilidade ne’ebé fó ba sidadaun Timor-oan rihun ba rihun ne’ebé servisu iha Koreia.

Prezidente rua ne’e mós hein atu diskute oportunidade sira atu hametin kooperasaun hafoin Timor-Leste nia adezaun istórika ba ASEAN nu’udar membru sanulu-resin-ida iha fulan-outubru tinan 2025, inklui liuhusi integrasaun ekonómika ne’ebé boot liu, kapasitasaun institusionál, no kooperasaun rejionál.

“Repúblika Koréia sai ona belun kleur no parseiru valiozu ba Timor-Leste, husi tinan susar iha ita-nia luta ba independénsia to’o ita-nia dalan dezenvolvimentu nasionál ne’ebé la’o hela. Ha’u agradese tebes ba solidariedade Koréia nian ho ita-nia povu, no ba oportunidade barak ne’ebé fó ona ba foin-sa’e Timor-oan sira liu husi edukasaun, empregu no kooperasaun dezenvolvimentu. Bainhira ita hahú kapitulu foun nu’udar membru sanulu-resin-ida ASEAN nian, ha’u hein atu hasoru Prezidente Lee Jae Myung no esplora oinsá ita bele hametin liu tan ita-nia parseria, liuliu iha investimentu, edukasaun, siénsia no teknolojia, ba benefísiu povu rua nian,” PR Horta hateten iha komunikadu.

Pontu Prinsipál Programa

Durante nia vizita ofisiál, Prezidente Ramos-Horta tuir planu sei hala’o kompromisu balun, inklui: Simeira Ofisiál ho Prezidente Lee Jae Myung – Diskusaun bilaterál kona-bá hametin kooperasaun, tuir fali ho serimónia asinatura MoU, almosu ofisiál estadu nian no konferénsia imprensa konjunta.

Advertisement

Vizita ba Semitériu Nasionál Seoul – Prezidente Repúblika sei tau ai-funan hodi fó onra ba sira ne’ebé maka sakrifika sira-nia moris ba Repúblika Korea, hodi rekoñese istória nasaun nian no nia viajen ba pás no prosperidade.

Serimónia Prémiu ba Pás Internet nian – Prezidente tuir planu sei partisipa iha serimónia Prémiu ba Pás Internet nian iha Seoul, hodi rekoñese kontribuisaun sira ba pás no kooperasaun internasionál.

 Doutoramentu Honoris Causa no Palestra Espesiál iha Universidade Chung-Ang – Prezidente Ramos-Horta sei envolve ho komunidade akadémika no fahe reflesaun sira kona-ba viajen Timor-Leste nian husi konflitu ba pás, rekonsiliasaun no dezenvolvimentu sustentável.

Envolvimentu ho sosiedade sivíl koreana no figura internasionál proeminente sira – Prezidente sei hasoru malu ho reprezentante sira husi sosiedade sivíl koreana, akademia no organizasaun internasionál sira, inklui indivíduu sira ne’ebé kontribui ona ba konstruksaun pás, direitus umanus no dezenvolvimentu Timor-Leste nian.

Rekoñesimentu ba voluntáriu no líder relijiozu Koreanu sira – Vizita ne’e mós sei fó oportunidade atu fó onra ba indivíduu Koreanu sira ne’ebé halo ona kontribuisaun kleur ba povu Timor-Leste.

Advertisement

Repúblika Koreia sai parseiru importante iha dezenvolvimentu Timor-Leste nian dezde restaurasaun independénsia iha tinan 2002. Liuhusi KOICA no programa kooperasaun sira seluk, Koreia apoia ona inisiativa sira iha edukasaun, saúde, agrikultura, dezenvolvimentu rurál, infraestrutura no kapasitasaun institusionál. Korea mós fornese ona oportunidade empregu no formasaun profisionál ne’ebé signifikativa ba sidadaun Timor-oan sira.

Vizita ofisiál ne’e hein atu hametin liután konfiansa no amizade entre nasaun rua ne’e, hametin diálogu polítiku no habelar kooperasaun prátika iha área sira interese mútuo nian. Ida-ne’e sei reafirma kompromisu Timor-Leste nian atu servisu hamutuk ho Repúblika Koreia hodi avansa dezenvolvimentu sustentável, pás rejionál no prosperidade kompartida. (*)

 

Advertisement

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Trending

Exit mobile version