Nasionál

Governu ho PN Hahú Diskute OJE 2027 ho Total Montante Billiaun US$2.57

Published

on

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Hatutan.com, (9 Novembru 2026), Díli–Governu ho Parlamentu Nasionál, Segunda (9/11/2026), hahú ona halo diskusaun iha jeneralidade ba  proposta Lei Orsamentu Jerál Estadu  tinan fiskal 2027 ho total montante billiaun US$2.57.

PM Xanana Gusmão aprezenta proposta Lei OJE 2027 ba PN hodi hahú diskute iha jeneralidade, Segunda (9/11/2026). Foto/Maria Angelita Sandi Belo

Proposta OJE 2027 fó prioridade ba diversifikasaun ekonómika, no kontinua investe iha servisu públiku esensiál, infraestruturas, kapital umanu no reforma institusionál.

OJE 2027 mós introdús abordajen la vizaun ida-ne’ebé forte liután ba jestaun finansa públika, ho separasaun klaru entre polítika existente no polítika foun.

Advertisement

Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, iha nia intervensaun iha ámbitu abertura debate OJE 2027 iha jeneralidade, konfirma katak, liuhusi proposta OJE ne’e, Governu hakarak  konsolida ekonomia nasionál, reforsa prestasaun servisu públiku sira no haluan oportunidade progresu ho bein-estar ba família timor-oan sira iha nasaun tomak.

PM Xanana Gusmão, realsa tan iha misaun Governu ne’e nian mak atu jere, ho rigor, rekursu finanseiru sira Estadu nian – rekursu substansiá, maibé limitadu – ho forma sustentável, transparente no responsável, hodi prepara país la’ós de’it ba tinan 2027, maibé ba dezafius husi tinan sira tuirmai, iha mundu ida ne’ebé insertu no ezijente liután.

“Tinan 2027 sei espesialmente markante ba ita-nia Nasaun. Ita sei asinala tinan-25 independénsia, um- kuartu-de-sékulu husi ita-nia kamiñada hanesan povu livre no soberanu,” Xanana hateten.

Nia hatutan, iha kontestu ida-ne’e mak Orsamentu 2027 nian ne’e Governu aprezenta hanesan Orsamentu “Atu reforsa Reziliénsia liuhusi Transformasaun: Diversifika Ekonomia ba Futuru Sustentável”.

Xanana esplika reziliénsia ba Governu signifika garante rendimentu seguru ba família sira bainhira presu sa’e. Signifika iha bee ba agrikultura iha tempu bailoron no asegura matéria-prima sira ba konstrusaun infraestrutura no ba dezenvolvimentu ita-nia indústria.

Advertisement

Tuir Xanana, Estadu reziliente mak ida ne’ebé bele kontinua presta servisu públiku ho kualidade ba nia povu, mézmu hasoru xokes ho difikuldade sira, no la gasta ho forma irresponsável poupansa ba jerasaun futura sira.

Xanana informa, iha 2011, povu Timor define tiha ona, iha Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu 2011-2030, nia vizaun kona-ba reziliénsia ba longu prazu. Nia aspira Nasaun ida ne’ebé bele proteje maka’as nia soberania no konstroi ekonomia forte, ho populasaun saudável, bem formada no bele kompete iha mundu modernu.

“Ita mós reforsa dau-daun ita-nia partisipasaun iha ekonomia rejionál no internasionál. Iha 2024, Timor-Leste adere ba Organizasaun Mundiál Komérsiu no, iha tinan uluk, sai hanesan désimu primeiru membru ASEAN,” Informa Xanana.

Xanana hatete, territóriu Timor-Leste la to’o de’it iha tasi-ibun, bá do’ok liu iha tasi, no iha tasi ne’e mak iha mós parte esensiál ida husi  ita-nia soberania ho ita-nia futuru.

Tanba ne’e mak luta atu delimita ita-nia fronteiras marítimas ho Austrália no tanba ne’e mak ita kontinua luta, ho diplomasia no determinasaun, ba delimitasaun fronteiras marítimas ho Indonézia. Tinan ne’e, ita hetan progresu barak, liuhusi realizasaun três rondas negosiasoens formais, ho ida kuarta ronda akorda ona ba dezembru 2026.

Advertisement

“Tinan ne’e ita aprova Polítika ho Planu Asaun ba Ekonomia Azul Timor-Leste, ne’ebé halo oseanu ho rekursus mariñus no kosteirus hanesan eixu estratéjiku ida ba diversifikasaun ekonómika país ne’e nian. Bainhira integra prinsípius sustentabilidade ambiental, inkluzaun sosial ho viabilidade ekonómika, polítika ida-ne’e hakarak transforma ita-nia potensial marítimu iha empregu, rendimentu no investimentu, ne’ebé garante mós protesaun ekosistemas kosteirus no mariñus ba jerasoens futuras,” PM Xanana haktuir.

Serteza jurídika husi futura delimitasaun fronteiras marítimas ho Indonézia sei kontribui  hodi konkretiza vizaun dezenvolvimentu ne’e, inklui kombate maka’as ba Peska Ilegal, Naun Deklarada no Naun Regulamentada (INN), ne’ebé prejudika barak ona kofres Estadu ho ita-nia ambiente mariñu.

“Iha tinan ida-ne’e mós ita asegura partisipasaun Estadu Timor iha Greater Sunrise, liuhusi prosesu akizisaun partisipasaun Osaka Gas Austrália ho Woodside,” Tenik Xanana.

Xanana dehan, hametin pozisaun TIMOR GAP nian iha prosesu dezenvolvimentu kampus Sunrise ho Troubadour no iha kontinuasaun traballus kona-ba konseitu Timor LNG, ne’ebé prevé transporte gás ba prosesamentu iha kosta sul Timor-Leste.

Xanana garante katak, gás natural husi Greater Sunrise sei prosesa iha Timor-Leste. Ne’e sei permite dezenvolve indústrias foun, kria empregu no reforsa kompeténsias ita-nia populasaun tomak nian.

Advertisement

Tanba ne’e, mak Xanana afirma katak ita-nia direitu soberanu ba dezenvolvimentu petrolíferu la hanesan de’it opsaun ekonómika ida, maibé hanesan forma ida ne’ebé justa no estratéjika liu atu transforma buat ne’ebé, iha pasadu, hanesan motivu kobisa, iha baze ba futuru ida ho dignidade no verdadeira independénsia ba ita-nia Povu. (*)

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Trending

Exit mobile version