Justisa & Krime

CAC Husu Kargu Xefia Sira Labele Uza Karreta Estadu Ba Interese Partikulár

Published

on

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Hatutan.com, (21 Novembru 2026), Díli– Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC) kontinua halo atuasaun hasoru funsionáriu públiku no titulár kargu sira ne’ebé utiliza patrimóniu Estadu, liu-liu karreta no motorizada Estad, ba interese partikulár ne’ebé la tuir lei no regulamentu.

Arguidu kargu xefia balu ne’ebé CAC detein tanba komete krime pekulatu ba uzu, foin lalais ne’e. Foto/Espesiál

Komisáriu CAC, Rui Pereira dos Santos, hateten, atuasaun ne’ebé CAC halo hodi halo detensaun no apreensuan ba motorista no kargu xefia sira ho veíkulu Estadu sira durante ne’e bazeia ba lei, liu-liu krime pekulatu no pekulatu ba  usu, ne’ebé sai fundamentu jurídiku ba CAC atu prosesa ema sira ne’ebé abuzu patrimóniu Estadu.

“Lei ne’e hatete katak CAC halo atuasaun ba maluk sira ne’ebé utiliza patrimóniu Estadu la tuir regra. Pekulatu no pekulatu ba uzu, artigu rua ne’e mak ita implementa iha terenu,” Rui Pereira dos Santos informa ba jornalista sira iha Díli, Kuarta 18 Novembru 2026 .

Advertisement

Nia esplika katak ema balun ne’ebé CAC detein iha semana kotuk, agora prosesu julgamentu ba sira hala’o ona no hetan desizaun ho pena suspensaun no multa. Nia subliña katak CAC nia asaun la’ós atuasaun arbitrária, maibé hala’o tuir lei ne’ebé vigora.

“CAC nia atuasaun ne’e la’ós arbiru, maibé kumpre lei ne’ebé iha. Tanba se ema hotu-hotu utiliza kareta ka motorizada Estadu ba interese partikulár, entaun simu patrimóniu Estadu ne’e atu halo saida?” nia husu.

Komisáriu CAC ne’e mós aviza funsionáriu públiku no kargu xefia sira atu uza karreta Estadu tuir atividade servisu nian, la’ós atu utiliza ba nesesidade pesoál, hanesan lori oan ba eskola ka lori família ba atividade partikulár.

Nia hateten katak utilizasaun kareta Estadu ba atividade servisu iha loron Sábadu no Domingu la iha problema, maibé, la bele uza ba interese pesoál, tanba titular kargu no lideransa sira simu ona subsídiu transporte.

“Se ita hakarak lori oan sira ba eskola, uza ita-nia kareta ka motorizada partikulár, ka transporte públiku. Ita labele aproveita kareta Estadu atu utiliza tuir ita-nia hakarak. Ami halo atuasaun ne’e atu lideransa sira hatudu ezemplu uluk,” nia enfatiza.

Advertisement

Rui Pereira dos Santos esplika katak kazu sira ne’ebé envolve peculatu no peculatu de uso bele prosesa lalais liuhosi prosesu sumáriu, tanba natureza kazu ne’e fasil atu identifika evidénsia, hanesan kondutór, utilizasaun kareta no objetivu husi viajen.

“Pekulatu no pekulatu ba uzu ne’e ita prosesa lalais, tanba lei hateten hanesan ne’e. Ita kaer ema ne’e, lori kedas ba prosesu ho Prokuradoria, kumpre rekezitu sira no halo julgamentu. Ne’e liuhosi prosesu sumáriu,” nia hatutan.

Nia kompara katak kazu krime sira ne’ebé iha ameasa pena prizaun liu tinan lima presiza tempu naruk liu, tanba investiga tenke halibur testemuña, prova dokumentál no evidénsia sira seluk. Enkuantu kazu utilizasaun kareta Estadu, investigasaun bele hala’o lalais liu tanba bele verifika diretamente ema ne’ebé lori kareta, pasajeiru sira no finalidade utilizasaun.

Komisáriu CAC ne’e mós klarifika katak CAC rasik iha regra interna kona-ba utilizasaun kareta institusionál, inklui proibisaun ba motorista sira atu lori ema aleatóriu iha estrada públika, bainhira la’ós parte husi atividade servisu ofisiál.

Nia admite katak iha situasaun balun kareta Estadu bele fasilita estudante sira atu tun besik eskola, maibé ida-ne’e la signifika katak bele uza kareta Estadu ba interese partikulár.

Advertisement

Rui Pereira dos Santos lembra katak violasaun ba regra utilizasaun patrimóniu Estadu bele lori ba konsekuénsia jurídika, inklui pena suspensaun, multa no, depende ba gravidade kazu, pena prizaun.

Nia dehan katak objetivu husi atuasaun CAC nian la’ós de’it atu fó kastigu ba infratór sira, maibé mós atu halo edukasaun no prevensaun, hodi funsionáriu públiku hotu-hotu uza patrimóniu Estadu ho responsabilidade no tuir finalidade servisu públiku.

Kaptura no Detein I&A MS Inisial HF ho Motorista OF

Iha Kuarta 18 Novembru 206, Diresaun Investigasaun [DI] Kriminal Komisaun Anti Korrupsaun (CAC) lidera husi Diretor José Verdial kontinua halao operasaun fiskalizasaun koordenada ida iha kapital Dili. Iha operasaun loron ohin, ekipa pikete CAC nian detekta no aborda viatura ofisial ida ho marka Ministerio Saude [MS], dirijente senior MS nian assume kargu Inspector e Auditoria [I&G] saude ho inisial HF no ninian motorista inisial OF iha area Ailok Laran Dili.

Ekipa intelijensia halo vigilancia iha tempu naruk nian laran hodi ohin loron pikete CAC investigasaun kriminal konsege halo fiskalizasaun fragante de litu ba suspeitu HF ho nian subrinho motorista OF besik sira nian rezidensia iha mota laran Ailok Laran, Dili.

Advertisement

Operasaun fiskalizasaun koordenada ne’e realiza bazeia ba informasaun intelijensia-sekreta CAC nian iha terenu iha ne’ebé suspeitu HF no ninian subrinho nudar motorista OF durante ne’e avontade uza kareta Estado tula malu husi uma ba servisu fatin no fila ba uma lor-loron embora suspeitu HF rasik simu ona subsidiu ba kargu chefia nian.

Hafoin suspeitu HF ho nian subrinho motorista OF tuir prosesu identifikasaun durante oras balun nian laran iha edifisiu sentral CAC Farol Dili,  suspeitu HF priense elementu krimi viola Deklretu Lei Nu. 21/2021 kona-ba subsidiu kargu chefias ba servidor Estado, pratika Abuzo Poder no Pekulatu de Uzu tuir artigu 83 Lei Nu. 7/2020 – Medidas Prevensaun no Kombate Korrupsaun [MPCC] nian.

Bazeia ba dekretu lei 21/2021 10 de Novembro kona-ba subsidiu mensal transporte preve klaru iha artigo 2 alinea 1; “benefisiariu simu ona subsidiu mensal ba transporte atu benefisia suspeitu desloka husi uma ba servisu fatin ka vice versa”. Maibe, suspeitu nain rua kolabora malu uza kareta plat G tula malu lor-loron ba servisu fatin no vice versa avontade.

Operasaun fiskalizasaun sei kontinua halao ba viaturas plat G sira atu nune’e servidor Estado ho kargu chefias sira iha linha ministeriais utiliza kareta Estado ba objetivu propriu no laos ba fins partikular superior sira nian.

“Ida ne’e kontinuasaun hosi programa auto stop ne’ebé agendadu ona, maka hosi vigilância sira ne’ebé halo iha semana neé nia laran. Aksaun policia investigador criminal sira kontinua hodi halo detensaun flagrante delito ba detidu nain rua, iha dadersan ohin,” Katak Komisariu Adjunto CAC ba Asuntu Investigasaun Kriminal Alvaro Freitas.

Advertisement

Bainhira ekipa servisu sekreta no pikete CAC nian detekta no aborda viatura ofisial uza fali ba fins partikular kargu chefias sira orienta motorista dadersan tula iha uma ba servisu fatin no tula fila ba uma sai servisu mak investigador CAC nian sei halao aksaun polisial ho represivu.

Ekipa pikete CAC sei halo aksaun tamba motorista no superior sira halo violasaun grave ba lei; aktu viola frontalmente rejim juridiku ne’ebé previstu iha artigu 17 husi Dekretu Lei Nu. 8/2022, 9 de Novembro Regulamentu rejim juridiku uza viatura Estado nian ne’ebé proibido espesialmente uzu viatura ofisial ba deslokasaun natureza partikular, familiar, ka liur finalidade publiku nian.

Abuzo de poder no responsabilidade prinsipal; responsabilidade penal no disiplinar kona liu ba titular de kargu ka dirijente ne’ebé uza sira nian poder hierarkiku hodi mobiliza motoristas no viaturas sira ne’ebé selu ho Orsamentu Jeral Estado [OGE] ba interese privadu nian.

Oras ne’e ekipa investigador CAC nian konklui ona prosesu identifikasaun ba suspeitu nain rua [2] iha edifisiu sentral no desidi halo medidas detensaun ba suspeitus sira tamba hahalok ne’ebé komete priense elementu krimi ba Abuzu de Poder no Pekulatu de Uzu tuir artigu 83 Lei Nu. 7/2020 Medidas Prevensaun no Kombate Korrupsaun [MPCC].

“Depois de identifikasaun, sei komunika ba Ministerio Público hodi promove ba julgamentu sumário iha Tribunal Primeira Instansia Dili,” Komisariu Adjunto CAC Alvaro afirma. (*)

Advertisement

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Trending

Exit mobile version