Hatutan.com, (16 Juñu 2024), Díli—Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, apela bá nasaun hotu-hotu iha mundu atu hamutuk buka solusaun no dalan di’ak liu hodi la’o tuir no bele lori pás bá Ukránia ho nia povu.
“Ha’u sei hato’o ha’u-nia intervensaun badak, foku bá iha mensajen ida kle’an, umildemente ha’u husu ita hotu-hotu atu halo diskusaun no ko’alia hamutuk hodi buka solusaun no dalan di’ak-liu atu ita bele la’o tuir ho mekanizmu ida ne’ebé bele lori pás bá Ukrânia ho-nia povu,” Hatutan.com sita intervensaun Xanana Gusmão iha komunikadu imprensa.
Xanana Gusmão dehan, Timor-Leste kompriende kle’an kona-bá sofrimentu ne’ebé povu Ukránia enfrenta ho ninia kauza ne’e mai hosi konflitu ne’ebé akontese. Tanba ne’e, Xanana konta katak, Timor-Leste mós enfrenta situasaun kona-bá invazaun no okupasaun, no povu Timorense sei kontinua rai hela memória nakukun nian kona-bá funu, ne’ebé sei moris nafatin iha povu ne’e ninia memória.
“Hosi ami-nia esperiénsia, ami aprende katak, ami labele hakotu funu ne’ebé hetan apoiu makaas hosi nasaun sira iha Osidentál. Nasaun sira-ne’e mak baibain ko’alia ona kona-bá importánsia hosi direitu internasionál no mós orden sira ne’ebé sempre bazeia bá regra,” Xanana Gusmão konta-tuir.
Nia sita, buat ne’ebé halo povu TL mantein nafatin atu kontinua luta no mate maka esperansa, katak hafoin funu sei moris iha órden mundiál foun ida ne’ebé promovidu iha momentu ne’ebá. Maibé, infelizmente, nia hatutan, hafoin funu durante tinan 24-nia laran, no agora hafoin TL hetan tiha independénsia, buat ne’ebé povu ne’e haree maka mundu ida ne’ebé nakonu ho dezórden no konflitu boot-liu kompara ho antes.
“Direitu internasionál mak sai nu’udár baze bá pás no orden globál. Maibé, orden ida-ne’e tenke aplika uniformamente iha nasaun ida-idak, no nasaun hotu-hotu tenke kumpre. Oras-ne’e daudaun, ita kontinua haree aplikasaun seletivu bá direitu internasionál. Ita haree nasaun barak mak kontra makaas okupasaun ne’ebé akontese iha nasaun ida, atu labele akontese mós iha nasaun seluk,” nia hateten.
Advertisement
Tuir Xanana Gusmão, dala barak, nasaun sira ne’ebé proklama kona-bá santidade hosi direitu internasionál mak nasaun sira ne’ebé sempre halo violasaun bá direitu internasionál ne’e rasik.
Tanba ne’e nia dehan, bainhira iha kompromisu atu asegura pás no seguransa internasionál, maka tenke aplika duni direitu internasionál ho konsistentemente, la ho aplikasaun seletiva, no halo tratamentu bá konflitu hotu-hotu ho-ninia importánsia hanesan.
Hanesan oradór iha simeira importante ne’e, Xanana Gusmão apela katak, hotu-hotu iha obrigasaun morál atu bele aborda, buka solusaun no haree hodi tau-matan bá konflitu hotu-hotu hanesan.
“Oras-ne’e, kuaze iha funu hamutuk 65 ne’ebé akontese hela iha mundu tomak. Maski funu hirak ne’e dook hosi ita-nia nasaun, maibé ita labele taka matan bá sira. Ita tenke mantein prinsípiu ho promesa justisa iha direitu internasionál hodi alkansa pás,” nia apela.
Ikus-liu Xanana Gusmão hakotu ninia mensajen ho apelu bá hotu-hotu atu hanoin fila-fali kona-bá pontu hirak ne’ebé iha bainhira kontinua diskusaun, no ida ne’ebé importante-liu maka hanoin fila-fali bainhira ida-idak fila-hikas bá ida-idak nia nasaun.