Connect with us

Nasionál

FONGTIL ho membru asosiadu sira halo diskusaun ba konseptual no definisaun sosiedade sivíl iha Estadu

Published

on

Reportajen: Maria Angelita Sandi Belo

Hatutan.com, (24 Setembru 2026), Díli– Forum OrganizasaunNaun  Governamental Timor-Leste (FONGTIL), Kinta (24/9/2026),  halo konsultasaun nasionál kona-bá definisaun sosiedade sivíl iha atuasaun prinsipiu no valór sira  iha rejime Estadu direitu.

Membru asosiadeu FONGTIL sira halo diskusaun kona-bá konseitu sosiedade sivíl iha Estadu, Kinta (24/09/2026). Foto/Maria Angelita Sandi Belo

Tinan 20 resin ona sosiedade sivíl halo servisu tuir ida-idak nia interpretasaun de’it, nune’e FONGTIL  nu’udar organizasaun sumbriña ne’ebé ho nia membru asosiadu hamutuk 291 halo fali diskusaun ne’ebé konsenta iha Salaun Canosiana, Becora, hodi halo  reflesaun kona-bá pergunta xave,  “sé los mak sosiedade sivíl?,  oinsá nia atuasaun,? valor no prinsípiu sira ne’e oinsá?”.

Konsultasaun FONGTIL nian ne’e hala’o mós iha munisípiu 11 seluk, ne’ebé fahe ba rejiaun  haat; Leste, Oeste, Rai-klaran no rejiaun Díli, no komposta tiha ho RAEOA no Ataúro, nune’e atu rona perspetiva husi NGO, konviksaun relijioza sira, akademiku no parte sira seluk atu fó hanoin kona-bákonseitu definisaun sosiedade sivíl tuir Díli nian mak ida ne’ebé no tuir munisípiu nian mak ida ne’ebé.

Advertisement

Diretór Ezekutivu FONGTIL, Inocêncio de Jesus Xavier ba jornalista esplika katak FONGTIL ho nia fasilitador sei elabora fali sai ba dokumentu ida no sei halo validasaun iha fulan-Outubru no bele hahú ona ho validasaun nasionál no bele sai dokumenta konjunta ida ba sosiedade sivíl Timor-Leste atu regulariza sira nia servisu,  reorganizasaun rede, movimentu sosiál sira, sai organizasaun baze ba komunidade no ba ema hotu-hotu .

“Ita ko’alia kona-bá sosiedade sivíl ita ko’alia kona-ba estadu ida,  sidade ida no sé mak halo funsaun iha sidade ne’e mak sidadaun sira ne’ebe organizadu no iha objetivu ida no sivilizadu, ne’ebé iha nia hanoin atu kontribui ba mudansa sosiál, ” Inocêncio afirma.

Biban ne’e, Prezidente Autoriedade Munisípiu Díli Francisco dos Santos hatete, moris iha estadu ida presiza sosiedade sivíl nia prezensa atu bele halo kontrolu sosiál ba programa, atividade no orsamentu Estadu nian.

“Ami sempre partisipa iha sosiedade sivíl  nia atividade tanba ita moris iha nasaun demokratiku ne’e ita presiza sira nia prezensa iha estadu ida ne’e atu halo kontrolu  ba orsamentu estadu nian. Sai soseidade ida ne’ebé mak kritiku bainhira atu halo kritiku tenki halo análize no labele rona de’it husi mídia sosiál sira ita foti mai hodi halo argumentu, presiza análize no buka nia verasidade atu bele fó sai ba públiku,” PAM Díli  Francisco dos Santos hateten.

Tuir nia, sai sosiedade kritiku signifika informasaun saida de’it sira sei buka hatene nia verasidademak fó sai mais tenki kritika nafatin.

Advertisement

 Nia hateten bainhira buat ruma iha governu ida ne’e lalos tenki kritika, ne’e normál tanba kritika ne’e importante atu bele hadia.

Biban hanesan  Koordenador Gabinete Apoiu Sosiedade Sivíl Joaquim dos Santos dehan, responsabiliza atribuisaun ne’ebé mak dezignadu ba organizasaun sosieadade sivíl hanesan parseiru, governu atribui hela orsamentu hodi apoiu ba sira nia inísiativa sira ne’ebé mak relasiona ho edukasaun sivika,  empoderamentu komunitáriu,  boa governasaun no mós haforsa sosiedade sivil rasik. 

“Ohin loron, esperiensia ne’ebé mak ita iha ko’alia kona-bá soaiedade sivíl iha Timor-Lesta ita konsidera kongregasoens no orgaun relijiozu sira tama ba iha sosiedade sivíl,  no mós bazeia ba dekretu lei nú 5/2005 konsidera fundasoens ho asosiasoens sira pertense ba sosiedade sivíl ne’ebémak tuir númeru rejistradu iha FONGTIL a’as tebes no kada tinan ami mós simu proposta ne’e iha 300 resin, orsamentu alokadu limitadu mais ita presiza iha definisaun ba sosiedade sivíl ne’ebéklaru no mós area intervensoens sira ne’ebé atu inísia ba ne’e tenki klaru, tuir regras sira ne’ebégovernu tau hanesan nia prioridade,” Joaquim dos Santos hateten.

Diskusaun ida ne’e atu elabora parseiru ka sosiedade sivil nia ideia,  abilidade no kontribuisaun ba definisaun sosiedade sivil tuir kontestu Timor-Leste valores no prinsipiu ne’ebé mak sira opta  iha sira nia atividade loro-loron hanesan organizasaun, define area intervensaun sira tanba governu konsidera sira hanesan parseiru iha hari’i nasaun no hari’i Estadu. (*)

 

Advertisement

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Nasionál

Projetu Aeroportu Comoro, Governu Timor-Leste Avalia Servisu PT Waskita Karya La’o Neineik Loos

Published

on

By

Reportajen: Felix Fernandes

 Hatutan.com, (23 Setembru 2026), Díli– Governu Timor-Leste liu husi Ministériu Transporte no Komunikasaun (MTK) halo hela avaliasaun servisu PT Waskita Karya ba mega projetu konstrusaun Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato.

(more…)

Advertisement
Continue Reading

Nasionál

Xanana hanoin hikas enkontru istóriku ho Dom Martinho iha Mehara

Published

on

By

Hatutan.com, (22 Setembru 2026), Díli — Komandante Em Xefe FALINTIL, Kay Rala Xanana Gusmão, Domingu 20 Setembru 2026, la’o tuir fali nia ain fatin iha Suku Mehara, Postu Administrativu Tutuala, Munisípiu Lautem.

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Ezame eskrita kadete PNTL foun adia hodi ajusta ho diploma ministeriál

Published

on

By

Reportajen: Maria Angelita Sandi Belo

Hatutan.com, (22 Setembru 2026) Díli– Komisaun Juri bá rekrutamentu kadete foun Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) 2026, suspende ezame eskrita ba kadete sira hodi halo reajustamentu ba artigu balu iha diploma ministerial.

(more…)

Advertisement
Continue Reading

Trending