Hatutan.com, (22 Abríl 2025), Díli– Arsebispu Arkidioseze Metropolitana Díli, Dom Virgílio Kardeál do Carmo da Silva, SDB, Tersa (22/04/2025), halo viajen husi Timor-Leste bá Vatikanu hodi partisipa funebre Papa Francisco no hola parte mós iha Konklave ka eleisaun bá hili Amu papa foun.
Arsebispu Arkidioseze Metropolitana Díli, Dom Virgílio Kardeál do Carmo da Silva, SDB hateten Sua Santidade Papa Francisco nia mate, Segunda loraik, nia simu karta ida mai husi xefe kardeál sira nian atu konvida kardeál sira hotu atu halo enkontru tuir oras nasaun Italia nian (tuir loloos ohin tuku 09:00 dadeer).
Advertisement
Arsebispu Arkidioseze Metropolitana Díli, Dom Virgílio Kardeál do Carmo da Silva, SDB, Tersa (22/04/2025), halo viajen bá Vatikanu hodi partisipa funebre Papa Francisco no hola parte mós iha Konklave ka eleisaun bá hili Amu papa foun. Foto/Zita Menezes
“Tanba ami ne’ebé dook seidauk bele, tan ne’e mak ohin dadeer, ha’u simu tán fali mensajen ida husi Mgr. Marco Sprizzi ne’ebé dehan urjente tenke lalais tán ne’e mak ohin ha’u prepara ha’u nian billete buat hotu Grasa Deus buat hotu la’o di’ak no agora atu halo viajen,” Dom Virgílio Kardeál do Carmo da Silva informa ba jornalista sira iha sala VIP Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau dos Reis Lobato.
Kardeál Timoroan ne’e hateten loron Tersa-Kuarta sei la tuir enkontru, tanba sei iha prosesu viajen laran maibé Kinta-Feira bele to’o ona iha Roma-Vatikanu para bele tuir enkontru kardeál sira nian, tanba pedidu ida-ne’e mak aselera viajen bá Roma.
“Primeiru bá tuir serimónia funebre ne’ebé oráriu seidauk fó sai, segundu konvite ne’ebé mai husi kardeál sira prepara atu tuir eleisaun bá papa foun nian, atu hahú ona halo enkontru, ho ida-ne’e mak ohin ha’u mai hala’o ha’u nian viajen bá Vatikanu,” Dom Virgílio Kardeál do Carmo da Silva, hateten.
Mensajen Kardeál Bá Sarani Sira
Dom Virgílio Kardeál do Carmo da Silva, SDB, haree katák dezde horisehik bainhira notísia Amu-Papa nian mate ne’e to’o iha Timoroan nian tilun no konfirma katák Amu-Papa hakotu ona iis, haree katák sarani sira hotu hatudu tebes sira nian domin, sira nian saudades bá Amu-Papa Francisco.
“Ita hotu hatene katák Amu-Papa nia vizita bá ita nian rai iha loron 09-10 fulan-Setembru 2024, lori besik loos Timoroan sira barak, entaun ita haree katák oinsá reasaun espontánea iha Lecidere, iha Tasi-Tolu, haree fó sai iha mídia pare Igreja no Governu seidauk organiza maibé sarani rasik bá reza no hanoin fila-fali amu papa no agradese bá maromak tanba amu papa nia prezensa iha ita nian rai,” Dom Virgilio hateten.
Advertisement
Kardeál kontinua konvida sarani sira hotu atu kontinua reza no halo orasaun bá amu papa nian mate, hanesan Governu fó sai ona katák lutu nasionál durante loron hitu nian laran, nune’e nafatin halo orasaun bá na’i maromak bele haraik fatin di’ak durante nian servisu nune’e bele hetan deskansa ho pás iha na’i maromak nia kadunan santu.
Etapa Sira Igreja Katólika Nian Hafoin Papa Ida Mate
Konfirmasaun Mate
Camerlengo (Xefe lokál Santa Igreja Romana) konfirma ofisialmente Amu-Papa nia mate. Tuir tradisaun, nia bolu Papa nia naran batizmu ho lian neneik dala tolu. Se laiha resposta, nia deklara Amu-Papa mate ona.
Destruisaun ba “Anel Peskadór nian”
Anel Peskadór nian, selu ida ne’ebé uza hodi taka dokumentu ofisiál sira, hetan rahun hosi Camerlengo iha kardeál sira nia oin. Ida-ne’e prevene nia abuzu no simboliza fin hosi autoridade Amu-Papa nian.
Anúnsiu Ofisiál
Vatikanu halo anúnsiu públiku ofisiál ida. Sinál sira bele sona no serimónia lutu tradisionál sira hahú, inklui bandeira sira ne’ebé maka hasa’e iha fatin balu.
Loron Neen Lutu nian
Períodu ofisiál lutu nian dura loron neen, durante ne’ebé oferese misa sira hodi reza ba Amu-Papa nia klamar atu hakmatek. Mate-isin prepara no tau iha Bazílika São Pedro nian ba venerasaun públika.
Rate
Papa hakoi tradisionalmente iha kripta iha Bazílika S. Pedro nia okos (maske nia bele husu fatin deskansa seluk, hanesan Papa Francisco husu atu hakoi iha Bazílika Santa Maria Magiore).
Baibain mate-isin tau iha kaixaun tolu: kaixaun ai ida, kaixaun chumbo ida, no kaixaun ai ida seluk, ida-idak tau iha ida seluk nia laran.
Sede Vacante (Tronu Mamuk)
Durante tempu ne’e, administrasaun Igreja nian hotu-hotu hetan suspensaun, exetu ba asuntu rutina sira ne’ebé maka Camerlengo kaer. La bele halo nomeasaun foun ka desizaun boot sira to’o Amu-Papa foun ida eleitu.
Preparasaun ba Konklave
Koléjiu Kardeál sira nian halibur iha Roma. Liutiha pelumenus loron 15 maibé la liu loron 20 hafoin papa nia mate, hahú konklave ida hodi hili papa foun. Só kardeál sira ho idade menus hosi tinan 80 maka bele vota.
Konklave
Hala’o iha Kapela Sistina ho segredu maka’as. Votasaun kontinua to’o kandidatu ida hetan maioria dois tersus. Hafoin votasaun hetan susesu, husu ba kardeál eleitu sira: “Ita-boot simu ita-boot nia eleisaun kanónika nu’udár Supremu Pontífise?” Se nia hatán sim, nia hili naran papal.
Amu-Papa Foun Anúnsia
Kardeál proto-diákonu hakat ba varanda Bazílika São Pedro nian no deklara:
“Habemus Papam!” (Ita iha Amu-Papa ida!). Papa foun mosu no fó nia bensaun Urbi et Orbi dahuluk.