Nasionál

AJTL Preokupa no Kondena Aktu Sensura Ba Notísia RTTL “PM Xanana La Husu SEKOMS Akompañia Nia Viajen Sira iha Rai-Laran no Rai-Li’ur”

Published

on

Hatutan.com, (24 Abríl 2026), Díli– Asosiasaun Jornalista Timor-Lorosa’e  (AJTL) preokupa ho aktu sensura ba notísia iha orgaun komunikasaun Estatál, Rádiu Televizaun Timor-Leste, Empreza Públiku (RTTL,E.P) tanba la kontribui ba promove Liberdade imprensa no espresaun.

Lee Mós: PM Xanana La Husu SEKOMS Expedito Tenke Akompaña Nia Viajen sira iha Rai-Laran no Rai-Li’ur

Notísia RTTL nian kona-bá afirmasaun PM Xanana dehan Nia La Husu SEKOMS Akompañia nia viajen sira iha rai-laran ho rai-li’ur, edisaun Kinta-kalan, 23 Abríl 2026, ne’ebé partilla iha kontra Facebook RTTL Roman ba Nasaun – LIVE TV maibé apaga tiha ona. Foto/Repro

Prezidente AJTL, Zevonia Veiera, Kinta (24/04/2026), hateten nia parte hakfodak no preokupa akompaña públikasaun notísia RTTL nian kona-bá “Primeiru-Ministru Xanana Gusmão La Husu SEKOMS Akompaña Nia Viajen sira iha Rai-Laran no Rai-li’ur”  iha edisaun Kinta-kalan, 23 Abríl 2026, no partilla iha pajina Facebook ofisiál  RTTL Roman ba Nasaun – LIVE TV apaga derrepenti de’it husi psajina Facebook refere.

Notísia  ne’e viral no halo ema iha mundu virtual Facebook parilla barak hodi fó komentáriu no kritika maka’ás hasoru dezempeñu servisu SEKOMS, Expedito Dias Ximenes.  Mas, iha Sesta dadeer (24/04/2026), purvolta tuku 09:00 atu bat uku 10:00 dadeer, notisia refere apaga derrepenti husi konta Facebook ofisial RTTL Roman ba Nasaun – LIVE TV.

Advertisement

“Ha’u akompañia notisia ne’e viral loos iha Facebook no ema u’ain mak partilla  no fó komentáriu barak,  maioria kritika SEKOMS Expedito Ximenes, derrepente Notísia ne’e lakon iha  konta Facebook ofisial RTTL Roman ba Nasaun – LIVE TV. Ida-ne’e bá ha’u aktu sensura! Sensura ne’ebé maka ho intensaun  atu hamate liberdade Imprensa  no halo interferensia poder politiku iha Independensia Editoriál RTTL nian,” Zevonia Veiera hateten.

Zevonia Viera hateten, aktu sensura sira hanesan ne’e loloos la bele akontese iha nasaun demokratiku hanesan Timor-Leste ne’ebé nia Liberdade imprensa ho Liberdade espresaun ne’e garane kedas iha Konstituisaun RDTL artigu 40 ho 41.

Tuir Zevonia, AJTL seidauk iha prova konkreta kona-bá se mak hlao interferensia iha aktu sensua ne’e, maibé ida-ne’e hatudu aktu ida kontra Konstituisaun RDTL no tentavia hamate Liberdade imprensa ho Liberdade espresaun.

Zevonia Viera konsidera aktu sensura ne’e parte sira poder politiku halo atu taka lia-loos, tanba notisia ne’e komprova katak PM Xanana nunka husu atu SEKOMS Expedito Dias Ximenes, tenke tuituir nia viajen sira iha rai-laran no rai-liur durante ne’e.

“Bainhira RTTL nia notísia ne’e  apaga iha konta ofisiál Facebook  RTTL Roman ba Nasaun – LIVE TV, ami buka tuir  sé maka fó orientasaun apaga notisia ne’e, maibé apaga ne’e ba de’it notisia SEKOMS nian ne’ebé hateten PM Xanana La Husu SEKOMS Akompañia Nia Viajen sira iha Rai-Laran no Rai-Li’ur, posivel no deskonfia  forte SEKOMS Expedito Dias Ximenes mak komunika ba ema balun ne’ebé ho kargu boot iha RTTL,E.P hodi apaga tiha notísia ne’e husi konta Facebook ofisiál RTTL nian,” prezidente AJTL ne’e hateten.

Advertisement

“Ita hatene katak SEKOMS Expedito Ximenes  ne’e nia eis-Jornalista no eis-membru Konsellu Imprensa, maibé  tanba sá nia labele aplika iha institusaun ne’ebá hodi  defende liberdade Imprensa. Tuir loos nia mak tenke sai mós guardiaun ba Liberdade Imprensa no Espresaun, maibé pratika flai aktu sensura ba notísia RTTL. Triste boot,” Zevonia afirma no kestiona kapasidade Expedito Ximenes nian hanesan SEKOMS.

Notisia ne’ebé apaga iha konta Facebook RTTL Roman ba Nasaun – LIVE TV

Zevonia Veiera konsidera, Expedito Ximenes laiha morál tanba  ko’alia públiku defende liberdade Imprensa,  maibé husi kotuk  halo tentasaun boot oi-oin atu hamate tiha liberdade Imprensa.

Hosi sorin seluk, SEKOMS Expedito Dias Ximenes  aproveita programa 7Minutus RTTL,E.P iha Kinta-kalan, halo esplikasuan narok hodi dizmente notísia ne’ebé Hatutan.com publika ho titulu PM Xanana La Husu SEKOMS Expedito Tenke Akompaña Nia Viajen sira iha Rai-Laran no Rai-Li’ur”.

Mezmu notísia ho konteudu no titulu hanesan publika mós husi RTTL,E.P, maibé tuir observasaun Hatutan.com nian iha entrevista SEKOMS Expedito Ximenes nian iha programa 7Minutus RTTL nian ne’e   alega Hatutan.com ho intensaun ladi’ak no servisu la prifisonal tanba notisia ne’e viola konedigu étika iha prinsipu cover both sides.   

Iha Sesta, 23 Abríl 2026, SEKOMS mós distribui komunikadu imprensa ba orgaun komunikasaun sosiál sira hotu, hodi dezemente notísia Hatutan.com nian, maibé la dezemente notísia ne’ebé hanesan publika iha RTTL,E.P.

Iha komunikadu imprensa ne’e, Sekretaria Estadu Komunikasaun Sosiál (SECOMS) konsidera notísia ne’ebé publika husi portál Hatutan.com iha loron 23 Abríl 2026, ho títulu “PM Xanana La Husu SEKOMS Expedito Tenke Akompaña Nia”, nu’udar notísia ida ne’ebé iha tendénsia hodi kria negative framing (enkuadramentu negativu) no la iha objetividade jornalístika.

Advertisement

SECOMS lamenta ho faktu katak jornalista husi Hatutan.com la iha kapasidade hodi interpreta loloos lia-fuan husi Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão. Lia-fuan ne’ebé PM Xanana hato’o iha Palásiu Prezidensiál foin lalais ne’e, tenke haree iha kontextu “soe lia” ba kestaun birokrasia no krítika parlamentár, la’ós katak SECOMS halo viajen ilegalmente, iha administrasaun Estadu nian, kualker Membru Governu nia viajen ba rai liur tenke hetan autorizasaun husi Primeiru Ministru. Relasiona ho viajen lokal, SEKOMS tutela ba MPCM, nune’e viajen lokal ba SEKOMS hetan autorizasaun husi Ministru Prezidensia Konselhu Ministrus. Hatutan.com  foti de’it sirkunstánsia ne’e hodi kria narrativa ne’ebé subjetivu tebes.

Kódigo Étika Jornalístiku ezije katak jornalista tenke halo verifikasaun ba parte hotu (cover both sides). To’o notísia ne’e sai, Hatutan.com la halo kontaktu ofisiál ka konfirmasaun ba Gabinete SECOMS hodi husu esklaresementu kona-ba despaixu viajen ka lójika servisu nian. Ida ne’e hatudu katak notísia ne’e la bazeia ba faktu ne’ebé balansu, maibé bazeia liu ba interese pesoal hodi hamenus imajen Sekretáriu Estadu nian.

Ba aktu sensura ba notisia RTTL,E.P nian ne’e, prezidente AJTL Zevonia Viera mós aprezenta nia preokupasaun no kontesta aberta iha nia pajina Facebook hodi tag ba kolega prezidente Conselho de Imprensa de Timor-Leste, Cesar António Mali, membru CI Joaquim de Fátima Coutinho, Diretór Diresaun Dezenvolvimentu no Análiza Média (DDAM) CI, Alberico Junior inklui jornalista sira seluk  tan.

Zevonia Viera hakerek iha nia Facebook dehan Nusa Mak RTTL tenke delete news iha page Facebook RTTL nian??? Kona-ba Secretariu Estadu Komunikasaun Sosial. Tanba sa Mak tenke impede bebeik RTTL nia redasaun.. Née hatudu katak buat Ruma la los ona Iha SEKOMS.

Pois Iha liur SEKOMS koalia maka’as konaba liberdade imprensa, pois iha laran liberdade imprensa kontinua mout, defende pembenaran duke kebenaran.

Advertisement

Uluk Iha liur lian ida deit firme ho liberdade imprensa agora instincts ba liberdade imprensa née oho mate tiha.

Ketika kebebasan pers dibungkam, kebenaran ikut terkubur. Di balik setiap berita yang hilang, ada kebenaran yang tak pernah sampai,” Zivonia hakerek ho lian Indonézia.

Iha konta  Facebook  Zivonia Viaere nian ne’e, maioria ema kritika no kondena SEKOMS. No Diretór DDAM Alberico Junior rasik fó komentáriu iha Zivonia Viera nia konta Facebook ne’e hateten, presiza haree no tau liberdade imprensa no liberdade espresaun ne’e tuir nia kontestu loloos. Respeita kolega sira bainhira defende interese politiku (refere ba komentáriu fotografu SEKOMS nian), ne’e imi nia direitu, maibe presizamente tenke tane aas mós interese ema barak nian.

Alberico Junior espresa katak liberdade imprensa parte ida husi direitu umanu tanba públiku hakarak informasaun loos no kredivel husi kanal média sira sein presaun no intervensaun. Presiza lee Kodigu Etika, Pontu 3 no Lei Komsos, Artigu 10 kona-bá sensura ka cencorship iha kontestu liberdade imprensa no independensia jornalizmu iha sosiedade demokratiku.

Nia hatutan karik hahalok ida delete (apaga) notisia ida-ne’ebé publika ona iha espesau públiku ne’e tentativa no ameasa hasoru liberdade imprensa ka ida-ne’e buat baibain. Se la komprende saida sensura ka cencorship, bele haree iha google.

Advertisement

“Ha’u fiar katak ita nia ranking index liberdade imprensa sei monu tan iha loron hirak mai ne’e tanba deit ho aktu sira ne’e. Lalika ko’alia barak kona-ba liberdade imprensa no liberdade espresaun iha fatin-fatin bainhira ita nia hahalok la tuir saida mak ita ko’alia. Se lae ema dehan, “itu hanya narasi kosong.”

Nia afirma defende malu ne’e diak, maibe tenke defende ida loos ne’e. La’os sala hela mós ita defende ne’e. Aat liu mak ida halo fali pembenaran ba buat ne’ebé la loos ne’e. Ida-nee mak dehan logika terbalik.  

Hatutan.com halo ona kofirmasaun direta ho Prezidente Administrasaun RTTL,E.P, Rosario  da Graça Maia Martins iha edifisiu RTTL,E.P no ho  Xefe Redasaun RTTL,E.P, Jerónimo Anaral da Silva,  liuhosi telefone hodi konfirma kestaun intervensaun politika no sensura iha redasaun RTTL,E.P, maibé parte na’in-rua seidauk bele fó komentáriu.  

 Jornalista: Marcelino Tomae

Advertisement

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Trending

Exit mobile version