Postu Saúde Daudo, Suku Daudo, Postu Administrativu Cailaco, Munisípiu Bobonaro. Foto/Foti Hosi Facebook
Membru PN husi Bankada FRETILIN, Veronica Fernandes, dehan povu presiza mak solusiona husi Governu ne’ebé mak agora daudaun kaer ukun. Mezmu, Primeiru-Ministru Xanana Gusmão kontinua defende Ministra Saúde, Élia A.A Amaral hodi duun sala hotu bá VIII Governu viabilizadu, relasiona dívida ho montante millaun $20 bá ospitál estranjeiru no kolapsu sistema saúde iha rai-laran nian.
“Tempu la’ós ona atu fó sala bá malu, Governu ida ne’ebe mak loos ka sala. Moras sira iha ospitál no profesionál saúde sira hein hela husi Governu no orgaun estadu tomak. Saida mak Povu hein hela mak solusaun bá problema saúde. Diskursu duun malu no fó kulpa bá malu, povu baruk ona atu rona,” Deputada Veronica Fernandes hateten hodi afirma deklarasaun Politika Bankada FRETILIN iha plenári PN, Segunda (07/10/2024).
Advertisement
Nia haktuir Governu ne’ebé de’it mak hetan fiar atu ukun, katák liman simu ativu no pasivu situasaun finanseira rai ida nian. Ida ne’e mak bolu naran kontinuidade Governasaun. Espesifikamente bá kestaun divida bá ospitál rai li’ur, uluk Ministra Elia Amaral, asume kargu hanesan Ministra Saúde iha VIII Governu husi 2018 to’o 2024 mós husik hela dívida bá ospitál entranjeiru, maibé ministra ne’ebé troka la fó sai bá públiku hodi duun sala, maibé buka atu rezolve oinsá tanba servisu ne’e kontinuidade.
Kona-bá dívida ospitál rai li’ur ne’e sempre iha kada tinan, ezemplu fatura sira ne’ebé tama iha fulan-Novembru ka fulan-Dezembru, susar atu selu, ne’e konsidera dívida bá tinan fiscal tuir mai. Tinan-tinan divida bá ospitál estranjeira entre millaun $2 to’o millaun $4 ne’e ospitál sira iha rai li’ur hatene hela.
Problema ne’ebé hasoru agora, tuir informasaun ne’ebé Bankada FRETILIN asesu iha prová katák bainhira ema haruka fatura/invoice mai atu selu dívida, Ministra Saúde la despaixa hodi rai tiha iha gaveta nune’e la halo pagamentu, ema husu hela de’it atu selu la prosesa nafatin, nune’e ema fó ultimatu hodi hasai pasiente sira, tanba de’it neglizensia.
FRETILIN konsidera CNRT ho PD Trava Inkéritu Parlamentár bá MS
Tuir Bankada FRETILIN katák solusaun ne’ebé Parlamentu Nasionál bele ajuda liuhosi podér fiskalizasaun ne’ebé orgaun ida ne’e iha mak inkéritu Parlamentár hodi buka kauza loloos husi problema sira ne’e, tanba problema ne’e kompleksu husi Governasaun ida bá Governasaun seluk.
Advertisement
Inkéritu Parlamentár nu’udár mekanismu konstitusionál fiskalizasaun nian bá Governu, ne’ebe bele ajuda buka hatene no esklarese saida mak loos no saida mak sala. Nune’e Deputadu sira hosi parte hotu bele servisu hamutuk, hodi nune’e mós bele para du’un malu iha plenaria laran.
Bankada FRETILIN haree katák blokeiu ida-ne’e hanesan tentativa ida atu prevene investigasaun ba faktu sira ne’ebé potensialmente relevante ba interese públiku, relasiona ho setór saúde públika, ne’ebé afeta diretu bá povu, funsionamentu instituisaun demokrátiku sira ezije mekanizmu kontrolu no responsabilizasaun. Karik iha sinál irregularidade sira, inkeritu parlamentar maka dalan lejítimu ida hosi parlamentu atu buka faktu sira no, ikus mai, hato’o bá Ministériu Públiku atu hala’o nia knaar.
Hatán bá kestaun inkéritu Parlamentár, Prezidente Parlamentu Nasionál (PPN), Maria Fernanda Lay haktuir tanba agora atu tama ona bá prosesu diskusaun Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2025 husu Deputadu sira pasiénsia uituan no sei halo inkéritu Parlamentár iha tempu tuir mai.
Reprezentante Governu iha Parlamentu Nasionál, Sekretaria Estadu Igualdade (SEI) Elvina de Sousa haktuir IX Governu iha inisiativa sentidu responsabilidade tomak atu selu divida ne’ebé mak iha, nune’e konsellu ministru hato’o deliverasaun husu atu urjentimente selu lalais divida ne’ebé mak Governu Timor-Leste iha bá ospitál estranjeiru sira
“Agora sei iha prosesu verifikasaun hela tanba osan ne’ebé mak atu selu bá divida ne’e osan povu nian, aliénde komunikasaun mós la’o hela ho ospitál estranjeiru sira hodi nafatin fó tratamentu bá ita nian pasiénte sira ne’ebé mak agora iha rai li’ur,” Nia hateten.