Connect with us

Polítika

Problema iha Setór Saúde, Bankada FRETILIN husu IX Governu Labele Fó Kulpa bá Malu

Published

on

Hatutan.com, (07 Outubru 2024) Díli– Parlamentu Nasionál liuhosi deklarasaun politiká Bankada FRETILIN husu Governu labele fó kulpa bá malu relasiona ho dívida no problema saúde ne’ebé mak agora sai preokupasaun povu nian.

Lee Mós: Dívida Millaun $20 iha Ospitál Estranjeiru Sira Mai husi 20212

Postu Saúde Daudo, Suku Daudo, Postu Administrativu Cailaco, Munisípiu Bobonaro. Foto/Foti Hosi Facebook

Membru PN husi Bankada FRETILIN, Veronica Fernandes, dehan povu presiza mak solusiona husi Governu ne’ebé mak agora daudaun kaer ukun. Mezmu, Primeiru-Ministru  Xanana Gusmão kontinua defende Ministra Saúde, Élia A.A Amaral hodi duun sala hotu bá VIII Governu viabilizadu, relasiona dívida ho montante millaun $20 bá ospitál estranjeiru no kolapsu sistema saúde iha rai-laran nian.

“Tempu la’ós ona atu fó sala bá malu, Governu ida ne’ebe mak loos ka sala. Moras sira iha ospitál no profesionál saúde sira hein hela husi Governu no orgaun estadu tomak. Saida mak Povu hein hela mak solusaun bá problema saúde. Diskursu duun malu no fó kulpa bá malu, povu baruk ona atu rona,” Deputada Veronica Fernandes hateten hodi afirma deklarasaun Politika Bankada FRETILIN iha plenári PN, Segunda (07/10/2024).

Advertisement

Nia haktuir Governu ne’ebé de’it mak hetan fiar atu ukun, katák liman simu ativu no pasivu situasaun finanseira rai ida nian. Ida ne’e mak  bolu naran kontinuidade Governasaun. Espesifikamente bá kestaun divida bá ospitál rai li’ur, uluk Ministra  Elia Amaral, asume kargu hanesan Ministra Saúde iha VIII Governu husi 2018 to’o 2024  mós husik hela dívida bá ospitál entranjeiru, maibé ministra ne’ebé troka la fó sai bá públiku hodi duun sala, maibé  buka atu rezolve oinsá tanba servisu ne’e kontinuidade.

Kona-bá dívida ospitál rai li’ur ne’e sempre iha kada tinan, ezemplu fatura sira ne’ebé tama iha fulan-Novembru ka fulan-Dezembru, susar atu selu, ne’e konsidera dívida bá tinan fiscal tuir mai. Tinan-tinan divida bá ospitál estranjeira entre millaun $2 to’o millaun $4 ne’e ospitál sira iha rai li’ur hatene hela.

Problema ne’ebé hasoru agora, tuir informasaun ne’ebé Bankada FRETILIN  asesu iha prová katák bainhira ema haruka fatura/invoice mai atu selu dívida, Ministra Saúde la despaixa hodi rai tiha iha gaveta nune’e la halo pagamentu, ema husu hela de’it atu selu la prosesa nafatin, nune’e ema fó ultimatu hodi hasai pasiente sira, tanba de’it neglizensia.

FRETILIN konsidera CNRT ho PD Trava Inkéritu Parlamentár bá MS

Tuir Bankada FRETILIN katák solusaun ne’ebé Parlamentu Nasionál bele ajuda liuhosi podér fiskalizasaun ne’ebé orgaun ida ne’e iha mak inkéritu Parlamentár hodi buka kauza loloos husi problema sira ne’e, tanba  problema ne’e kompleksu husi Governasaun ida bá Governasaun seluk.  

Advertisement

Inkéritu  Parlamentár nu’udár mekanismu konstitusionál fiskalizasaun nian bá Governu, ne’ebe bele ajuda buka hatene no esklarese saida mak loos no saida mak sala. Nune’e Deputadu sira hosi parte hotu bele servisu hamutuk, hodi nune’e mós bele para du’un malu iha plenaria laran.

Bankada FRETILIN  haree katák  blokeiu ida-ne’e hanesan tentativa ida atu prevene investigasaun ba faktu sira ne’ebé potensialmente relevante ba interese públiku, relasiona ho setór saúde públika, ne’ebé afeta diretu bá povu, funsionamentu instituisaun demokrátiku sira ezije mekanizmu kontrolu no responsabilizasaun. Karik iha sinál irregularidade sira, inkeritu parlamentar maka dalan lejítimu ida hosi parlamentu atu buka faktu sira no, ikus mai, hato’o bá Ministériu Públiku atu hala’o nia knaar.

Hatán bá kestaun inkéritu Parlamentár, Prezidente Parlamentu Nasionál (PPN), Maria Fernanda Lay haktuir tanba agora atu tama ona bá prosesu diskusaun Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2025 husu Deputadu sira pasiénsia uituan no sei halo inkéritu Parlamentár iha tempu tuir mai.

Reprezentante Governu iha Parlamentu Nasionál, Sekretaria Estadu Igualdade (SEI) Elvina de Sousa haktuir IX Governu iha inisiativa sentidu responsabilidade tomak atu selu divida ne’ebé mak iha, nune’e konsellu ministru hato’o deliverasaun husu atu urjentimente selu lalais divida ne’ebé mak Governu Timor-Leste iha bá ospitál estranjeiru sira

“Agora sei iha prosesu verifikasaun hela tanba osan ne’ebé mak atu selu bá divida ne’e osan povu nian, aliénde komunikasaun mós la’o hela ho ospitál estranjeiru sira hodi nafatin fó tratamentu bá ita nian pasiénte sira ne’ebé mak agora iha rai li’ur,” Nia hateten.

Advertisement

 Jornalista Estajiária : Zita Menezes

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Bankada CNRT Kritika Primeiru-Ministru ho Membru Governu Sira Sa’e Karreta Luxu iha Povu Barak Sei Mukit

Published

on

By

Hatutan.com, (23 Janeiru 2026), Díli- Membru Parlamentu Nasionál husi    Bankada CNRT, Virginia Ana Belo, kritika Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão ho nia  membru Governu sira ne’ebé daudaun ne’e sa’e karreta luxu iha povu ne’ebé barak sei mukit.

(more…)

Continue Reading

Polítika

Ezonerasaun José Belo Taraleu husi Knaar Prezidente RTTL,E.P Sai Presedente Atu Ezonera Mós Elizeu Isaac Fernandes

Published

on

By

Hatutan.com, (20 Janeiru 2026), Díli- Desizaun Konasellu Ministru nian ne’ebé ezonera antigu prezidente Konsellu Administrasaun Rádiu Televizaun Timor-Leste, Empreza Públiku (RTTL,E.P), José António Belo Taraleu, hanesan presedente ba Konsellu Munistru atu foti disaun ezonera mós Prezidente inkompativel RTTL,E.P, Elizeu Isaac Fernandes.

(more…)

Continue Reading

Polítika

PM Xanana Lamenta Tribunál Hasai Mandadu Buska no Detesaun Ba Reitór UNTL Cs

Published

on

By

Hatutan.com, (15 Janeiru 2026), Díli- Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, lamenta ho desizaun Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Díli (TJPID) ne’ebé hasai notifikasaun hodi orienta Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) halo buska, apreensaun no detensaun ba reitór Universidade Nasionál Timor-Lorosa’e (UNTL) ho inisiál JM hamutku h onia vise-reitór no kargu xefia na’in-haat seluk tan.

(more…)

Continue Reading

Trending