Peskizadór AJAR, Inocéncio de Jesus Xavier. Foto/Marcelino Tomae
Peskizadór Asia Justice And Rights (AJAR), Inocéncio de Jesus Xavier bá Hatutan.com iha nia knaar fatin, Faról, Díli, Sesta (31/10/2025), husu Ministériu Públiku atu la bele haree de’it osan ne’ebé RTTL.E.P halo pagamentu bá empreza fornesimentu kombustivél Mãe d a Graça, maibé haree mós prejuizu sira-ne’ebé RTTL enfrenta.
“Ha’u la hatene RTTL ne’e tutela bá se, tuir loloos ezonera ona Prezidente RTTL ne’e tanba foin bá pose de’it nia halo tan hanesan ne’e, la bele tolerra, no Ministériu Públiku presiza aselera kazu hanesan ne’e,” Inocéncio de Jesus Xavier hateten.
Advertisement
Inocéncio ezije SEKOMS atu suspende Elizeu Isaac Fernandes hosi kargu Prezidente Komsellu Administrasaun RTTL,E.P no di’ak liután maka ezonera tanba Timoroan barak ne’ebé hakarak kontribui bá Timor liuhosi RTTL hodi garantia Governasaun di’ak no jere rekursu Estadu nian ho kualidade.
“Ita la’ós haree nia tanba ita nia família, RTTL,E.P ne’e la’ós empreza unipesoál Lda, RTTL ne’e la’ós média privadu ida maka Elizeu Isaac Fernandes foti desizaun tuir nia hakarak,” nia hateten.
Nia haktuir , Elizeu Isaac Fernandes, hetan konfiansa hosi Governu hodi bá jere de’it rekursu estadu nian bá institusaun Estadu nian, la’ós aproveita hodi benefisia família tama hotu iha laran.
“Ha’u hanoin SEKOMS favór ida, bele ezonera tiha Elizeu Isaac Fernandes tau fali ema seluk hodi hadia RTTL ne’e la’o bá oin, sé lae RTTL hakdasak hela de’it, uluk mai entrevista ami to’o ikus batria mate ami sei ko’alia la kleur de’it bartia mate, ne’e tanba jerente sira nia agorante,” nia afirma.
Tuir nia hanoin Ministériu Públiku aselera kazu forenesimentu kobustivél no manutensaun karreta RTTL,E.P tanba viola prosedimentu normativa sira iha lei aprovizionamentu di’ak liu prevene kedas, depois SEKOMS la bele fase-liman hodi dehan hein lai, ténke atribui pena administrativa suspende ka ezonera.
Advertisement
Nia esplika prosesu hanesan ne’e liga ho kriminál no mós liga ho desizaun númeiru ho desizaun, tanba ne’e presiza Ministériu Públiku halo levantamentu bá sasin no arguidu sira lori tempu uitoan, tanba prosesu ne’e rona hotu maka halo akuzaasaun depois maka aprezenta bá tribunál hosi marka bá data julgamentu. Maibé nia haktuir, kazu hanesan RTTL.EP ne’e la presiza lori tempu naruk, tanba prova iha tiha ona.
Nia afirma, Ministériu Públiku bolu hotu ekipa juri sira momentu ne’ebá foti desizaun aprovizionamentu ne’e lalasis de’it, tanba prosesu investigasaun ne’e hanesan kazu fornesimentu kobustivél no manutensaun karreta bá RTTL,EP, ema sira ne’e servisu hotu iha rai-laran.
Nia afirma tan, arguidu ho sasin sira hela hotu iha teritóriu nasionál, ténke notifika hodi halo prosesa no bele halo prosesu julgamentu bá kazu hanesan ne’e.
Nia rekomenda ba MP atu trata kazu sira hanesan ne’e ho seriedade duni atu aselera hodi fó efetivu jerál ne’e bá ema hotu, no eduka ema hotu, katak sé de’it maka asume responsabilidade bá institusaun Estadu nian, la bele iha intnesaun unipesoaliza instituisaun estadu.
Inocéncio dehan, kazu fó implikasaun, bá ezekusaun osrsamentu bá kombustivél ne’e hosi orsamentu Jerál Estadu ne’e afeta bá siklu orsametnu Jerál Estadu pur programa pur atividade,
Advertisement
Nia subliña aktu Elizeu Isaac Fernandes fó prezuiju bá institusaun RTTL, liu-liu iha operasaun tanba karreta sira ne’e presiza mina hodi halo kobertura área rurál sira ne’ebé presiza duni responsabilidade tuir planu prioridade nian.
“Ha’ú hakarak haree kazu ne’e iha kestaun rua, kestaun ida maka no má-adimnistrasaun ne’ebé bele loke dalan bá korrupsaun tanba ita haree situasaun bá kazu ne’e deskonfia Mãe da Graça ho prezidente RTTL,E.P,” nia dehan.
Nia dehan tanba aprovizionamentu ne’e iha kompaña kompete no priénse rekejitu maibé ikus mai deskonfia katak Mãe de Graça iha relasaun família ho Prezidente RTTL, maka uza kompeténsia hodi la rona rezultadu ekipa juri nian hodi fó ida-ne’e.
Nia afirma, tanba desizaun ne’ebé Prezidente RTTL nian kontribui bá in-efisénsia no estraga kinerja performe RTTL, liu-liu iha atividade sira.
Infroma fila fali katak, Dirijente Rádiu Televizaun Timor-Leste Empreza Públiku (RTTL,E.P) na’in-tolu, Tersa (14/10/2025), presta ona deklarasaun iha Ministériu Públiku (MP) bá kazu projetu fornesimentu kombustivél iha instituisaun média estatál ne’e.
Arguidu na’in-rua ne’e kompostu husi na’in-ida ho inisiál AMF no arguida na’in-ida ho inisiál NFN. Nune’e, sasin husi RTTL,E.P ne’ebé presta mós deklarasaun iha MP ho inisiá JGS.
Prezidente Konsellu Administrativu Rádiu Televizaun Timor-Leste, Empreza Públiku, (RTTL,E.P), Elizeu Isaac Fernandes, mós hetan notifikasaun hanesan arguidu ba kazu projetu fornesimentu kombustivel no servisu manutensaun karreta iha RTTL,E.P.
Informasaun ne’ebé Hatutan.com asesu hosi fonte iha Ministériu Públiku (MP) haktuir katak Prezidente RTTL,E.P Elizeu Isaac Fernandes, Sesta 03 fulan-Outubru 2025, ba hatan ona iha MP ba kazu ho Númeru Úniku Krime (NUC): 0015/25.CACTL kona-bá fornesimentu kombustivel no servisu manutensaun karreta iha RTTL, E.P ne’ebé deskonfia abuzu poder, korrupsaun no hamosu prezuiju bá Estadu.
Molok ne’e, Kuarta 01 fulan-Outubru 2025, dirijente RTTL,E.P na’in-lima, kompostu hosi na’in-rua presta deklarasaun iha parte dadeer no na’in-tolu seluk mai presta deklarasaun iha parte loraik iha MP relativa mós ho kazu projetu servisu fornesimentu kombustivel ho servisu manutensaun karreta nian.
Advertisement
Enkuantu kazu ne’e iha ona Miinistériu Públiku tanba Prezidente Konsellu Administrasaun Rádiu Televizaun Timor-Leste, Empreza Públiku (RTTL,E.P), Elizeu Isaac Fernandes, deskonfia halo abuzu podér no hamosu prejuízu ba Estadu iha foti desizaun ba projetu servisu fornesimentu kombustivel ho servisu manutensaun karreta iha RTTL,E.P.
Prezidente Konsellu Administrasaun RTTL,E.P, Elizeu Isaac Fernandes, uza nia kompeténsia hodi hatún despaxu fó projetu servisu fornesimentu kombustivel ho servisu manutensaun karreta ba kompañia rua (2) ne’ebé la prienxe rekizitu iha selesaun dokumentu no aprezenta presu boot ka la razoavel.
Tuir dokumentu relatóriu avaliasaun servisu fornesimentu kombustivel ho klasifikasaun importante no númeru referénsia 07/Ekipa Juri/RTTL,E.P/IV/2025 ne’ebe Hatutan.com asesu hatudu, katak ekipa juri ho nia kompozisaun hanesan Marcelino Osorio (prezidente juri), Lenia de Fátima Moreira (juri), ho Melchior Tino Ribeiro Rodrigues (juri) halo enkontru iha loron 25 fulan-Abríl 2025, deside kompañia Aitula Fuel’s Unipessoal, Lda, hodi fornese kombustivel ba RTTL,E.P ho razaun presu razoavel no dokumentu ne’ebé kompañia submete kompletu tuir duni rekizitu ne’ebé RTTL,E.P mensiona.
Tabela avaliasaun dokumentu ba projetu servisu fornesimentu kombustivel ho nia kustu ka presu $40,000.00, hatudu kompañia Aitula Fuel’s Unipessoal, Lda hetan valor 130 no aprezenta montante orsamentu ki’ik $34,39 kompara ho kompañia Mãe da Graça Unipessoal, Lda, ne’ebé prezidente Konsellu Administrativu RTTL,E.P, Elizeu Isaac Fernandes, indika hodi manan fali servisu fornesimentu kombustivel ba RTTL,E.P ho kustu $35,78 no hetan valor iha avaliasaun dokumentu 115 de’it.
Iha dokumentu karta akompañamentu ne’ebé Diretora Nasionál Administrasaun no Finansas RTTL,E.P, Noviana de Fátima Nahak, asina iha loron 29 fulan-Abríl 2025, hato’o ba Diretór Ezekutivu RTTL,E.P, João Guterres da Silva, reiteira tan katak bazeia ba rezultadu enkontru ekipa juri iha loron 25 fulan-Abríl 2025, hodi foti desizaun ba servisu fornesimentu kombustivel deside ba Aitula Fuel’s Unipessoal, Lda mak sai nu’udár manan na’in, ho razaun presu ne’ebé razoavel no dokumentu ne’ebé kompañia submete ho kompletu.
Advertisement
Iha fali loron 30 fulan-Abríl 2025, Diretór Ezekutivu RTTL,E.P, João Guterres da Silva, hato’o pedidu aprovasaun relatóriu avaliasaun servisu fornesimentu kombustivel ho númeru referénsia 31/D.E/RTTL,E.P/IV/2025, ba Prezidente Konsellu Administrasaun RTTL,E.P, Elizeu Isaac Fernandes, atu aprova pedidu relatóriu avaliasaun servisu fornesimentu kombustivel.
Iha loron 13 fulan-Maiu 2025, Prezente Konsellu Administrasaun RTTL,E.P, Elizeu Isaac Fernandes, hatún despaxu husu favor Diresaun Nasionál Administrasaun no Finansas (DNAF) trata asuntu ne’e fó oportunidade ba kompañia Mãe da Graça Unipessoal, Lda, ho razaun iha esperiénsia servisu hamutuk ne’ebé ho kometimentu ba servisu kualkér tempu.
Iha fali dokumentu seluk kona-bá servisu fornesimentu manutensaun karreta RTTL,E.P nian ho montante orsamentu $20,000.00, ekipa juri ho nia kompozisaun juri mak hanesan, Marcelino Osorio (prezidente juri), Lenia de Fátima Moreira (juri), ho Melchior Tino Ribeiro Rodrigues (juri) halo enkontru hodi foti desizaun ba servisu fornesimentu manutensaun ba karreta deside ba kompañia Fe Loog Unipessoal, Lda hodi halo manutensaun ba karreta RTTL,E.P ho razaun presu razoavel no dokumentu ne’ebé kompañia submete ho kompletu tuir rekizitu ne’ebé RTTL,E.P husu.
Iha avaliasaun dokumentu ba projetu fornesimentu manutensaun ba karreta RTTL,E.P, kompañia Fe Loog Unipessoal, Lda hetan valor 130 no kompañia Fastep, Lda ne’ebé Prezidente RTTL,E.P Elizeu Isaac Fernandes, indika hetan de’it valor 110 tanba rekizitu sira hanesan TIN laiha no estatutu kompañia nian laiha.
Iha loron 29 fulan-Abríl 2025, Diretora Nasionál Administrasaun no Finansas RTTL,E.P, Noviana de Fátima Nahak submete karta akompañamentu ba Diretór Ezekutivu RTTL,E.P, João Guterres da Silva, ho númeru referénsia 98/DNAF-RTTL,EP/IV/2025, hodi solisita ba Diretór Ezekutivu RTTL,E.P, João Guterres da Silva, atu bele hetan aprovasaun ba relatóriu ida ne’ebé ekipa juri deside kompañia Fe Loog Unipessoal, Lda maka manan hodi halo manutensaun ba karreta RTTL,E.P ho razaun presu razoavel no dokumentu ne’ebé kompañia submete kompletu.
Advertisement
Iha loron 13 fulan-Maiu 2025, prezidente RTTL,E.P, Elizeu Isaac Fernandes hatún despaxu husu favor ba DNAF atu trata asuntu ne’e no fó oportunidade ba kompañia Fastep, Lda tanba bazeia ba esperiénsia servisu hamutuk ne’ebé profisionál no prontu ba RTTL.