Istória triste aman ida lakon nia bebe iha Ospitál Referral Suai tanba plastiku tau ran laiha

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Hatutan.com, (02 Outubru 2026), Díli– Kondisaun falta fasilidade vital sira iha ospital nasionál, referral, sentru saúde no postu saúde bele dehan sei minimu loos.

Foto ikus Felisberto dos Santos ho nia bebe. Foto/Espesiál

Ospitál Referral sira, inklui sentru saúde no postu saúde sira to’o ohin loron sei enfrenta hela laiha ai-muruk vital, laiha kondisaun, falta ekipamentu no laiha pesoál saúde ne’ebé bele atende ho di’ak no ho kualidade .

Felisberto dos Santos Soares, aman ida iha Munisípiu Covalima, neon nakraik no laran susar loos ho kondisaun minima  iha Ospitál Referal Suai.

Tanba kondisaun minima sira-ne’e afeta to’o nia bebe lakon vida iha nia matan laran rasik bainhira halo tratamentu iha ospitál ne’ebé fó esperansa boot ba nia atu bele salva nia bebe nia vida.

Felisberto dos Santos haktuir  istória triste bainhira nia bebe lakon vida iha ospitál Referál Suai tanba de’it presiza transfusaun ran ho tipu B+, maibé stock plastiku tau ran hotu.

“Iha Kuarta (30/09/2026), hale’u tuku 7:00 kalan, ha’u hodi ha’u nia oan ba iha Ospitál Referal Suai tanba ha’u nia oan tanis loron ida antes, komesa tuku 2:00 madrugada to’o loraik, entaun ha’u hodi ba ospitál iha ne’ebá hetan atendimentu di’ak husi dotór no dotora sira iha sala emerjensia. Sira hasai kedas ran hodi ba halo teste iha laboratóriu no liu husi teste ne’e ha’u rona  rezultadu husi dotór sira iha sala emerjensia katak ha’u nia oan ran menus,”  Felisberto konta tuir istória triste ne’e ba Hatutan.com, Kinta (01/10/2026).

Nia hateten tanba ran menus entaun presiza halo doasaun ran ba ninia bebe. Nune’e, Felisberto kontaktu ba nia família no kolega sira ne’ebé mak ho tipu ran B+ atu ajuda hasai ran.

Bainhira família sira ne’ebé oferese atu hasai ran iha laboratoriu, dotora sira iha laboratóriu dehan plastiku tau ran mak laiha ka hotu dezde loron rua ona (sura husi loron Kuarta, 30 Setembru ba kotuk).

“Ha’u ba konfirma fali dotór sira iha sala emerjensia no ha’u husu karik iha apoteka sira fa’an plastiku ne’e karik ha’u bele ba sosa, maibé dotór sira iha emerjensia dehan laiha, ho ida ne’e ha’u buka dalan hodi kontaktu kedas ba ha’u nia rian ida servisu iha Óspital Ainaro nia mós dehan plastiku ne’e iha Ainaro mós laiha,” Felisberto konta tuir.

Informasaun ne’ebé Felisberto simu husi pesoál saúde sira iha sala emerjensia dehan plastiku ran ne’e aban meiudia (loron tuir mai) mak foin to’o iha Suai, nune’e nia sente ladi’ak nia ba tuur iha li’ur no la kleur  tama fali ba ospitál laran hakfodak pesoál saúde sira informa dehan plastiku ne’e iha tiha ona foin lori husi  Maubisse ba.

“Husi ne’e ha’u komesa konfuzaun ho sira nia responde tanba ha’u mai husu primeiru dehan aban meiudia mak foin to’o iha Suai, maibé hakfodak dehan plastiku ne’e iha ona foin lori husi Maibesse mai, ne’ebé sira atu hasai ran ne’e kontinua ba hasai ran, maibé ha’u nia oan nia kondisaun mós labele los ona.”

Nia dehan tenik,  família sira hasai ran hotu atu tau infus ba bebe, mas bebe mós hakotu iis nune’e ran ne’e la konsegue tau ba bebe, tanba iis laiha ona.

Tuir nia, iha momentu ne’e kedas nia halo asaun oituan tanba nu’udar aman sente triste rona rezultadu ne’e no nia hakilar sira dehan “imi mak oho ha’u nia oan iha ne’e responde fali husi dotór ida dehan ano plastiku ne’e foin mak to’o mai”.

Hanesan aman ba bebe ne’ebé hakotu iis tanba minima fasilidade no kondisaun iha ospitál referral Suai, nune’e nia sujere ba Ministériu Saúde atu tau atensaun ba aimoruk no ekipamentu sira iha ospital, hodu nune’e, istóeria moruk ne’ebé nia enfrenta la bele akontese tan ba aman no inan sira seluk ne’ebé lakon sira-nia oan.

“Ha’u atu sujere ba Ministériu Saúde atu tau atensaun ba oin mak ai-moruk ka ekipamentu ruma laiha favor tenki halo atendimentu ho lalais, tanba ida ne’e atende ema nia vida, la’os animál, ba Óspitál Referál Suai ita bo’ot sira servisu laiha liña koordenasaun ne’ebé mak di’ak tanba ita bo’ot sira dehan plastiku ne’e aban mak foin to’o Suai, maibé hakfodak ita bo’ot sira dehan fali plastiku iha ona foin mak lori husi Maubisse mai,” Felisberto hateten hodi aprezenta nia duvida ba onestidade no profesionalismu pesoal saúde sira iha Ospitál Referal Suai.

Hatan ba kestaun ne’e, Vise-Ministru Fortalesimentu Intitusionál Saúde, José dos Reis Magno hatete, nesesidade povu nian ne’e  labele adia, liu-liu ba sira ne’ebé mak moras.

“Ita tenki iha solusaun, iha mekanizmu formál ne’ebé mak sira iha, se Óspital sira sente dehan sasan ne’e la iha ka ohin hotu no ohin mak foin husu ne’e labele, sira hare’e stock ne’e menus ona tuir kriteria ne’ebé mak iha sira tenki husu lalais ona adianta ona tanba la’os iha Díli laran para bele halai ba foti lalais ona tanba ida ne’e do’ok, entaun hare’e stock ne’e kuandu menus tuir kriteria hatete sira tenki propoen lalais ona mai iha ne’e para bele apoia sira,” Vise-Ministru Saúde  José dos Reis Magno haktuir. (*)