Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo
Hatutan.com, (29 Outubru 2026), Díli— Eletrisidade Timor-Leste (EDTL, E.P) hala’o inspesaun ba kliente sira iha kapitál Díli, tuir despaixu Ministériu Obras Públikas nian, ho objetivu atu kontrola uza eletrisidade tuir kategoria tarifa, identifika koneksaun ilegál no hasa’e reseita.

Konsellu Administrasaun EDTL, E.P, Marito Ferreira.
Konsellu Administrasaun EDTL, E.P, Marito Ferreira, hatete, atividade inspesaun ne’e kontinua husi tinan kotuk, ho foku ba kliente sira iha kategoria oi-oin, inklui uma rezidensiál, negósiu ki’ik, edifísiu bo’ot no otél sira.
“Inspesaun ne’e ita fahe ba ekipa rua, ekipa ida husi Becora no ekipa ida husi Tasi-Tolu, no sira hasoru malu iha klaran. Ita hala’o ona loron tolu, no kuaze to’o metade ona, husi inspesaun ne’e, ita deteta buat balu ne’ebé presiza hadi’a,” Marito Ferreira, ba jornalista sira iha Díli, Kinta (29/10/2026).
Nia esplika, inspesaun ne’e importante atu asegura katak kliente sira selu tarifa tuir kategoria no montante eletrisidade ne’ebé sira uza. Ida ne’e tanba iha kazu balu ne’ebé negósiu boot, edifísiu boot no otél sira uza eletrisidade barak, maibé selu tarifa ne’ebé la tuir kategoria loos.
Marito Ferreira dehan, EDTL identifika ona fatin balu ne’ebé presiza ajusta tarifa, atu evita situasaun ne’ebé kliente sira uza enerjia barak maibé selu menus duké tarifa ne’ebé tenke selu.
“Objetivu ida mak atu halo balansu entre uza enerjia no pagamentu, tanba kliente bo’ot sira ne’ebé uza eletrisidade barak tenke selu tuir sira-nia kategoria. Ida ne’e mós atu hasa’e reseita EDTL,” nia afirma.
EDTL aplika kategoria tarifa tolu, ne’ebé inklui tarifa doméstika ba uma rezidensiál ho folin 12 sentimu kada kWh, tarifa ba negósiu ki’ik no médiu, hanesan restorante no salon, ho 15 sentimu kada kWh, no tarifa ba kliente bo’ot ho 24 sentimu kada kWh.
Nia mós relata katak ekipa inspesaun deteta koneksaun eletrisidade balu ne’ebé liga direta, la liu husi kontadór. Prátika ne’e konsidera koneksaun ilegál, ne’ebé bele lori risku ba seguransa no prejudika reseita EDTL.
“Kuandu ita deteta koneksaun ilegál, ita sei bolu kliente ne’e ba EDTL atu rezolve tuir prosedimentu administrativu. Depois kumpri obrigasaun no prosesu administrativu, foin ita bele normaliza fila fali fornesimentu eletrisidade,” nia esplika.
Nia salienta, inspesaun ne’e bazeia ba Dekretu-Lei N.º 3/2016, Artigu 13, ne’ebé EDTL uza hanesan baze legál atu responsabiliza ema ne’ebé komete infrasaun, tuir regra no prosedimentu aplikável.
Aleinde koneksaun ilegál, ekipa inspesaun identifika mós kontadór eletrisidade tipu antigu ne’ebé bele iha limitasaun iha desempeñu. Kontadór hirak ne’e presiza verifika atu asegura katak sira kontabiliza konsumsaun eletrisidade ho loos.
Nia subliña, manipulasaun ba komponente eletróniku kontadór bele afeta rejistu konsumsaun, tanba ne’e EDTL sei halo kontrolu no atualizasaun ba kontadór sira ne’ebé presiza. Iha kazu balu ne’ebé EDTL desliga ona fornesimentu eletrisidade provizoriamente, depois deteta irregularidade.
Nia dehan, foka uluk inspesaun iha kapitál Díli tanba atividade ekonómika, edifísiu bo’ot no negósiu barak konsentra iha Díli. Maibé, posibilidade sei halo inspesaun ba munisípiu sira.
Nia apela ba komunidade atu la halo ligasaun eletrisidade rasik, la muda kontadór no la troka fiu sein autorizasaun no koordenasaun ho EDTL.
“Eletrisidade iha risku, tanba ne’e komunidade tenke kuida. Se hakarak halo ligasaun foun, muda kontadór ka muda fiu, tenke husu no koordena ho EDTL, tanba EDTL mak iha kompeténsia atu hala’o servisu hirak ne’e. Ligasaun ne’ebé la tuir prosedimentu bele hamosu risku ba vida no seguransa públika,” Marito Ferreira apela. (*)