Connect with us

Polítika

CASDT Hakarak Konsentra iha Setór Agrikultura

Published

on

Hatutan.com, (19 Abríl 2023), Díli– Sekretáriu Jerál Partidu Centro Associação Social Democrata (CASDT), Gali Soares Araújo, hateten bainhira povu fó fiar bá CASDT hodi lidera Governasaun da-sia (IX) bá períodu 2023-2028, CASDT  hakarak konsentra liubá iha setór agrikultura.

Lee Mós : Dom Virgílio Husu Timoroan Nia Responsábilidade Kontribui bá Pás

Kompromísiu politika ida-ne’e Sekretáriu jerál Gali Araújo hato’o, durante intervensaun iha abertura atividade mini-kampaña CASDT nian iha Kampu Futebool Taibessi, Suku Lahane Orientál, Postu Administrativu Nai’n-Feto, Munisípiu Díli, Kuarta (19/04/2023).

Advertisement

Mini-kampaña CASDT nian iha Kampu Futebool Taibessi, Suku Lahane Orientál, Postu Administrativu Nai’n-Feto, Munisípiu Díli, Kuarta (19/04/2023). Foto/Elio dos Santos da Costa

Gali Soares Araújo hateten, partidu CASDT nia programa sei foka liubá, iha setór ne’ebé mak la liga ho petróleu  no la’ós petróleu tanba oras ne’e dadauk, Timor-Leste moris hosi fundu mina-rai.

Fundu mina-rai ne’e, tebes, ne’ebé mak oras ne’e fó hela para kada tinan Governu gasta, mai hosi kampu Bayu Undang. Maibé, oras ne’e dadauk, Bayu Undang, maran ona.

“Iha programa naun-petróliferu ne’ebé mak ita foka dadauk ne’e, ita ko’alia liu kona-bá iha buat balu ne’ebé mak, mai ha’u, interese liu mak agrikultura. Ita-boot sira hatene katak, ita-nia rain ne’e bokur tebes. Maibé, importasaun agora dadauk ne’e domina,” Gali Araújo hateten.

Gali Araújo dehan, foin dadauk, Timor-Leste  iha problema kona-bá mina ne’ebé folin sa’e. Masin-midár folin sa’e, Timor problema, tanba ho saláriu mínimu. Maibé, bele dehan de’it katak, atu hola fós mós, Timor importa hotu, fós rai-laran, laiha. Tanba ne’e, koalia kona-bá setór agrikultura iha buat rua. Ida, povu kuda, para han iha uma-laran, ka bolu soberánia ai-han, hamate má-nutrisaun, no programa sira ne’e hotu. Maibé, iha fali agrikultura ida maka, ema bolu katak, agrikultura bá exportasaun. No oras ne’e dadauk, produtu agrikultura ne’ebé mak Timor exporta maka’as liu maka, kafé.

“Kafé tebtebes mós, ita fila bá ita-nia apa sira iha foho, Ermera, Maubisse, mai to’o Laklubar, sira hela ho $0,45 kilo ida. Kafé ida ne’e, depois de prosesa tiha, hatama ona bá kontentór laran, ida ita sosa $0,45 ne’e nia folin ita-boot sira hatene hira, ki’ik liu mak ne’e, $5,50 kada  kilo,” Gali Araújo hateten.

Biar nune’e, osan ne’e, la’ós toos na’in sira mak simu, ema estranjeiru mak simu. Tanba ne’e mak, CASDT mosu ho programa sira foka liubá, oinsá mak atu hakbiit setór privádu nasionál para bele hola parte iha prosesu ida katak, prosesu hakbiit Timor-Leste nia ekonómia nasionál.

Advertisement

“Ita labele hela de’it $0,45 kada  kilo. Ida mós iha kapasidade para hela ho $5,50  kada kilo. Maibé, ida ne’e, prosesu ida  la fásil, tanba ita hasoru dezafiu oioin, liuhosi sertifikasaun. Ema uza sertifikasaun internasionál para hanehan ita, ema uza mekanizmu oioin para ita Timor labele hakat bá oin,” Gali Araújo argumenta.

Dezenvolvimentu iha Konsta Sul

Sekretáriu Jerál CASDT, Gali Soares Araújo. Foto/Elio dos Santos da Costa

Kona-bá dezenvolvimentu iha Kosta Súl, Sekjen CASDT ne’e dehan, ho situasaun polítika no dinámika ne’ebé ohin loron mosu hela iha Timor-Leste, sai interesante tebes, tanba, desizaun tuir mai, empréza boot sira sei haree, sé mak sei lidera nasaun ida-ne’e, atu halo fali investimentu ida bolu, Kosta Sul, Greater Sunrise ninian.

Gali Saores Araújo husu joven sira ne’ebé karik ladun iha koñesimentu kona-bá Greater Sunrise, atu loke oitoan internet, hodi buka hatene, saida mak Greater Sunrise. Maibé, Greater Sunrise ne’e, riku-soin Timor nian, mina-rai Timor nian, mak oras ne’e dadauk toba hela iha tasi-okos, deskobre kedas uluk, antes Timor tama funu, to’o agora seidauk book.

“CASDT, hanesan organizasaun polítika, preukupasaun politika ne’ebé mak ita iha maka, ita-nia futuru. Agora, ita-nia futuru ne’e, hahú bainhira? Hahú kedas agora, tanba ne’e maka, ita tuur hamutuk agora ne’e, hodi ita fahe hanoin bá malu, katak, sé ita vota sala, tinan-lima mai, ita terus,” nia hateten.

Tribunál Rekursu (TR), liuhosi Juiza Koletiva, fó sai katak, partidu CASDT ho nia númeru sorteiu 13, ho motto politika katak, “Ita Mak Agora, Ita mak Futuru.”

Advertisement

Obervasaun Hatutan.com iha terrenu nota, durante atividade mini-kampaña ne’e, hetan observasaun hosi hosi Ofisial Monitorizasaun sira Comissão Nacional de Eleições nian (CNE), no asegura hosi membru PNTL sira, hosi Komandu Munisipiu Díli.

Jornalista: Rogério Pereira Cárceres

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Polítika

Iha informasaun, Xanana sei “tula-liman” ba Ramos-Horta rekandidata ba PR 2027-2032

Published

on

By

Hatutan.com, (08 Outubru 2026), Díli—Eleisaun Prezidensiál Timor-Leste  periódu 2027-2032 besik daudaun ona. Iha ona kandidatu lubuk ida mak hala’o sira-nia movimentu atu hanesan mini kampaña hodi prepara aan ba enfrenta eleisaun prezidénsial ne’ebé sei hala’o entre fulan-Marsu tinan 2027. 

(more…)

Continue Reading

Polítika

Governu submete proposta OJE 2027 billaun 2.5 USD ba Parlamentu Nasionál

Published

on

By

Reportajen: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading
Advertisement

Trending