Hatutan. com, (19 Juñu 2024), Díli—Ministeriu Saúde liuhosi Ekipa Integradu Saúde (EIS) rekoñese númeru pasiente iha Ospitál Nasionál Guido Valadares (HNGV) overload.
Lee Mós: Kama bá Pasiente Sira iha HNGV La Sufisiente

Konférensia imprensa Ekipa Integradu Saúde (EIS) iha Armazén INFPM, Kampu Alor, Díli, Kuarta (19/06/2024). Foto/Tome da Silva
Situasaun ne’e akontese tanba númeru pasiente barak liu fali kondisaun no fasilidade própriu iha HNGV no to’o ohin loron Timor-Leste seidauk iha ospitál alternativa atu bele akomoda númeru pasiente ne’ebé loron bá loron aumenta.
“Ita iha duni ospitál referral no top referral problema Overload tanba Sidauk iha ospital alternative ida atu bele responde pasiente nia nesesidad, maibé iha fasilidade saúde sira-ne’e overload pasiente no númeru pasiente transferénsia mai HNGV mós barak,” portavós EIS, Vidal de Jesus Lopez informa iha konferensia imprensa ne’ebé hala’o iha armazén INFPM, Kampu Alor, Díli, Kuarta (19/06/2024).
Vidal de Jesus Vidal hateten kuantidade kama iha HNGV hamutuk 450 ida ne’ebe tuir indikador bad ocupational rate ne’e tama iha 88% signifika liu ona kapasidade. Nune’e, alternativa ne’ebé HNGV ka Ministériu Saúde redús tranferensia ho redús overload hodi indika espesialista bá direta iha ospitál referral sira fó tratamentu bá pasiente sira.
Daun-daun ne’e Ministériu Saúde haruka ona espesialista nain-neen (6) tranfere ba iha Ospital Referral Eduardo Ximenes Baucau hodi halo atendementu bá pasiente sira ne’ebé mak atu mai tratamentu iha Díli, hanesan halo operasaun bá pasiente sira ne’ebe sofre moras iha mi-fatin, no labarik cleft lip ka ibun sakat sira.
Pasiente sira ne’e tuir lolos atu halo transferénsia mai HNGV, maibe tanba HNGV iha problema overload no kapasidade kama mós la sufisiente ona, ne’ebé haruka espesialista sira tuun direta bá ospitál referral atu redús numeru transferensia pasiente.
Problema seluk ne’ebé pasiente sira enfrenta mós mak bainhira atu leno ray-X no USG, pasiente sira persiza hein tempu naruk, ne’ebe bele to’o fulan-ida (1) hafoin bele konsulta, ho nune’e objetivu haruka espesialista sira bá ospitál referral ne’e ho nune’e bele redús ba lista espera ka waiting list.
Estoke out ai-moruk iha HNGV dau-daun ne’e 11% no konsumaveis 12% ne’e akontese redús ona bá numeru ida kiik tanba INFPM halo ona esforsu tomak hodi garante estoke iha INFPM no distribui rasik bá HNGV tanba HNGV mak hanesan top referral ne’ebé persiza iha atensaun espesiál.
Husi numeru estoke out 11% ne’e, iha aimoruk esensial no vital balun mós estoke out, ne’ebé item ho kategoria NAPZA (Narkotika Psikotropika) hanesan morphine, Fhentanyl, efedrin ne’ebe estoke menus iha teritoriu nasional.
NAPZA (Narkotika Psikotropika) mak ai-moruk ne’ebé ho kategoria droga ne’ebé prosesu ne’e kompleksu liu bainhira atu sosa tanba nasaun ne’ebé mak atu prodús ai-moruk refere tenke iha autorizasaun.
Ai-moruk ho kategoria NAPZA ne’e barak liu utiliza iha sala operasaun ho ICU bainhira estoke ne’e tama sei rezolve preokupasaun sira ne’e no mós ai-moruk ida tanba ne’e kuantidade ne’ebe sei tama iha semana rua mai ho numeru boot mak 5,000 ba kuota tinan ida.
Iha biban ne’e Diretor Aprovizionamentu no Kontratasaun INFPM, Mariano da Silva Marques esplika tuir lei ai-moruk refere INFPM deit mak bele halo importasaun ka fó autorizasaun bá kompañia balun hodi halo importasaun, maibe persiza iha dokumentu ne’ebé klaru tanba ai-moruk refere kategoria narkotika.
Solusaun mak bainhira iha persiza urjenti bá hetan apoiu husi ospitál referral ka rejional sira, maibe bainhira peresiza urjenti mak INFPM sei halo kompras emerjensia ho lalais iha loron rua ka tolu ho kuantidade ne’ebe naton.
Kompras annual bá ai-moruk ho kategoria NAPZA dadaun ne’e INFPM halo hela kordenasaun ho nasaun rua; hanesan Indonézia no Malaysia. Nune’e husi parte HNGV ho INFPM mós diskute ona hadia mekanismu utiliza ai-moruk NAPZA atu nune’e bele iha relatoriu ne’ebe kompletu hodi fasilita prosesu importasaun ne’ebe diak no fasil.
Tuir relatoriu husi Deresaun Nasionál Farmasia no Medikamentu (DNFM ) iha trimestre dahuluk estoke out hamutuk 13%, maibe hafoin halo distribuisaun numeru estoke out menus bá 10% ka 9%.
Jornalista : Leopoldina de Carvalho