Edukasaun
FRETILIN Konsidera Problema Barak iha Setór Edukasaun
Published
1 year agoon

Hatutan.com (20 Janeiru 2025), Díli-Bankada Parlamentár FRETILIN, Segunda (20/01/2025), afirma sira-nia deklarasaun polítika hodi kestiona setór edukasaun iha Timor-Leste ne’ebé sira haree iha krize nian laran.
Lee Mós: Bankada FRETILIN Kontinua Preokupa Problema iha Setór Edukasaun

Kondisaun Eskola Ensinu Báziku Sentral (EBC), Sagrado Coração de Jesus, Aitutu Rina, Postu Administrativu Hatubuilico, Munisípiu Ainaro. Foto/Espesiál
Membru Bankada FRETILIN Sancia Paixão Bano ne’ebé hkatuir deklarasaun polítika Bankada FRETILIN nian iha plenária ne’e hateten Edukasaun ne’e direitu Universál ida bá Timoroan hotu ne’ebé konsagra iha konstituisaun RDTL iha artigu 59, katák Estadu rekoñese no garante sidadaun hotu nian direitu bá edukasaun no kultura nune’e mós harii sistema ensinu báziku Universál, obrigatóriu tuir lei haruka.
Setór edukasaun ne’e importante tebes, liuhosi edukasaun mak bele liberta povu husi obskurentismu nian laran, povu bele hadi’a rasik ekonomia uma-kain nian no povu bele moris livre no dignu. Tamba ne’e Edukasaun tenke dezenvolve tuir konfisoins sósiu-ekonomiku Timo- Leste nian, atu hatán bá nesesidade interese povu nian hodi bele lori povu bá moris di’ak no sei rezolve bá problema moris loron-loron nian.
“Infelizmente IX Governu la tau atensaun másimu bá setór edukasaun no laiha interese atu dezenvolve setór edukasaun, hodi nune’e, povu nafatin iha obskurantismu nian laran tanba ne’e ami konsidera IX Governu ho intensionál hodi estraga kualidade da edukasaun iha Timor-Leste,” membru PN Sancia Paixão Bano haktuir deklarasaun polítika Bankada FRETILIN nian.
Bankada FRETILIN haktuir edifísiu eskola barak mak tuan ona no sei uza nafatin edifísiu Indonéziu nian tamba ne’e governu tenke fó atensaun bá edifísiu sira ne’e, fasilidade eskola kontinua aat bá bei-beik, biblioteka laiha, laboratorium laiha difikulta estudante sira atu halo prátika, meja no kadeira la sufisiente no bee no saneamentu ladi’ak.
Tuir dadus komisaun funsaun públiku katák númeru funsionáriu reforma hamutuk 5017 husi totál funsionáriu reformadu ida-ne’e profesór mak barak liu, hamutuk 3026 mak sei reforma iha tinan 2025 nian laran. Signifika, profesór sei menus liu tán, tanba ne’e husu bá IX Governu atu bele aumenta forsa traballu bá iha edukasaun liuliu bá manorin sira mak IX Governu implementa projeto de resolução Nù 15/VI/1. Sobre a questão dos professores dos ensinos básico e sencundário contratados em 2023.
Parlamentu Nasional aprová iha 2024 hodi bele solusiona problema profesór kontratadu iha 2023 no fó ingresu espesiál bá profesór kontratadu 2023 sira, atu nune’e, profesór sira ne’e bele fó fali aula bá estudantes sira iha eskola.
Tuir diploma ministerial nú.9/2021, 10 fulan-Marsu, Governu oferese bolsa ho tipu integral ka hakbi’it bá estudante sira ne’ebé kategoria Inan-Aman laiha kbiit, hodi tulun kbiit-laek nian oan sira bele asesu bá universidade iha rai laran. Ho Diploma ministerial ida-ne’e mak fó espasu bá povu kbiit-laek nian oan sira bele asesu bá universidade no institutu sira iha rai-laran no benefisiáriu bá bolsa hakbi’it ne’e hamutuk 3030 estudante.
IX Governu ne’ebé lidera husi Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão kria diploma ministerial nú. 11/2024, loron 7 fulan-Fevreiru, hodi muda bolsa hakbiit bá bolsa parsial ne’e la justu no konsidera diploma ida-ne’e sei taka dalan ba povu kbiit-laek nian oan sira atu estudu iha universidade ka institutu sira iha rai laran.
“Politika IX governu nian mak sei hamenus dezigualdade no dezenvolve programa “lian ba lian laek sira” serake meus ida muda bolsa hakbi’it ba bolsa parsial ida ne’e mak dalan ba rezolve dezigualdade ka dezenvolve lian ba lian laek sira,” Deputada Sancia Paixão Bano afirma.
Bankada FRETILIN mós preokupa ho programa merenda eskolár Ministériu edukasaun tenke fó atensaun no tenke kontrola másimu maské orsamentu bá programa merenda eskolár ne’e husi Ministériu Administrasaun Estatál (MAE) mak halo transferénsia liuhusi PAM, tamba jestaun bá merenda eskolár.
Relasiona ho politika IX Governu nian hodi promete hodi hadi’a setór edukasaun durante ukun ho nune’ Bankada FRETILIN hakarak hato’o husu bá parte Governu :
- Ministra edukasaun dehan atu hadi’a merenda eskolar iha teretóriu ho nune’e mak ami husu bá IX Governu hadi’a merenda eskolar to’o ona iha ne’ebé mak eskola sira nafatin hasoru problema merenda eskolar liuliu bá jestaun merenda eskolar?
- Politika Ministra edukasaun sei konstrui tan sala aula 1.000 iha tinan lima nia laran ho fazadamente, signifika kada tinan IX Governu sei konstrui sala de aula hamutuk 200 tamba IX Governu bele hato’o hela bá deputadu sira iha tinan 2024 halo ona sala de aula hira?
Tuir Bankada FRETILIN nian haree bá eviksaun ne’ebé mak IX Governu halo liuhusi SEATOU sobu komunidade nian hela fatin iha Díli laran ne’e fó marjen ladi’ak bá kriansa sira, liuliu bá estudante sira tenke lakon sira nian estudu.
Iha sorin seluk Vise-Ministru Asuntu Parlamentár Adérito Hugo da Costa hatán bá preokupasaun Bankada FRETILIN hateten bá deklarasaun polítika Bankada FRETILIN nian sira-nia parte kontinua rejista kontinua husu fiskalizasaun ida kredivel liga ho dezemvolvimentu setór edukasaun, tuir perspetiva opozisaun nian ne’ebé di’ak perfeitu.
“Para ita bele hadi’a ita nian kualidade edukasaun iha Timor, kuandu Governu tuir IX Governu nian programa Ministériu edukasaun komprimitiru atu eleva kualidade edukasaun iha Timor-Leste ho introdús ona medida ne’ebé IX Governu haree katák bele resolve kestaun kualidade profesór no kualidade estudante sira nian,” Vise-Ministru Asuntu Parlamentár Adérito Hugo da Costa hateten.
Nia hatutan Ministériu Edukasaun nafatin iha kompromisu eleva infraestrutura eskola sira aumenta sala aula no projetu la’o hela to’o iha 67 suku Deputadu sira fiskalizasaun halo didi’ak haree iha terrenu ho faktu sira.
Jornalista Estajiária : Zita Menezes
You may like
Edukasaun
Elimina Diresaun Inspesaun Auditória no Kontrolu Kualidade Bazeia Ba Estatutu Foun UNTL
Published
3 months agoon
25/11/2025
Hatutan.com, (25 Novembru 2025), Díli-Despaxu Reitór Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL) hodi hapara ka elimina tiha Diresaun Inspesaun Auditória Kontrolu Kualidade UNTL bazeia ba estatutu foun UNTL nian rasik.
Edukasaun
Deskonfia, MS ho FDCH Prátika Familiarizmu iha Bolsa Estudu
Published
3 months agoon
20/11/2025
Hatutan.com, (20 Novembru), Díli—Bankada FRETILIN alega Ministériu-Saúde (MS) ho Fundu Dezenvolvimentu Kapitál Humanu (FDCH-sigla portugés ) prátika familiarízmu bá prosesu bolsa estudu.
Edukasaun
Reitór UNTL Halakon Diresaun Inspesaun Auditória no Kontrolu Kualidade Tanba Sei iha Fiskál Úniku
Published
3 months agoon
17/11/2025
Hatutan.com, (17 Novembru 2025), Díli- Ministru Ensinu Superiór Siénsia no Kultura (MESSK) José Honório da C. P. Jerónimo, klarifika katak Reitór Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL), João Soares Martins, suspende ka halakon tiha Diresaun Inspesaun Auditoria Kontrolu Kualidade tanba bazeia ba Estatutu UNTL nian.

PCIC Finaliza Ona Ezame Ba Objetu Sira iha Kazu Dirijente Timor GAP, E.P Nian

PNTL Halo Buska no Apreensaun Ba Xinés Na’in-18 iha Fomento I

CAC Hahú Averiguasaun Bá Kazu Rekrutamentu Kadete PNTL

Ema ho Podér Polítiku Proteze no Fó Kondisaun Ba Fujitivu Kalumban Mali iha Timor-Leste

Konsellu Ministru Aprová Projetu Rezolusaun Kona-Bá Konta Satélite Tasi Nian

DIT Hahú Introdús ba Estudante Sira Kona bá Seguransa ba Dadus Importante

IGJ Legaliza Corais Timor bá Atividade Futu-Manu

STOP PRESS: Ministru Nino Pereira Konsumu Dose Kontamina ho Frasku Halo Nanál Kanek no Ran

Indonesia dan Timor-Leste Perkuat Kerjasama Ekonomi, Sosial Budaya, dan Pariwisata

Governu Indika BTK Hadi’a Trotoár Naksobu iha Área Bebora

Asesu Gratuita HATUTAN.com

Hafoin Ferias Judisiáriu PGR Sei Ko’alia Kazu Set-top Box RTTL,E.P

Xefe Estadu TL Kondekora Militár Korea Súl Ne’ebé Mate iha Oé-Cusse

PCIC Detein MG Lori Osan Falsu Hosi Inglaterra

PR Simu Karta Kredensial Husi Embaixadór Brunei Darussalam ho Reinu España
Trending
Dili1 week agoPolísia Sei Regula Motór Sira Estasiona iha Trotoár Área Palásiu Governu
Defeza & Seguransa1 week agoGovernu Suspende Tempráriu Rekrutamentu Ajente PNTL 2025
Nasionál1 week agoGovernu Rekoñese Irregularidade iha Rekrutamentu Kadete PNTL
Polítika1 week agoPrezidente Komisaun B Konsidera Média Mak Inventa Iregularidade iha Rekrutamentu PNTL
Saúde1 week agoMinistra Élia Amaral Dezmente Komisaun Rekrutamentu PNTL Ne’ebé Dehan Reajente Laiha
Nasionál1 day agoPM Xanana Husu Tribunál ho MP Arkiva Keixa Kazu Junta Militár Myanmar
Opiniaun2 days agoTimor-Leste Sai Uma Na’in Simeira ASEAN 2029 no Lisaun balun hosi Malázia
Nasionál1 week agoÍndise Persesaun Korrupsaun 2025, Timor-Leste iha Klasifikasaun 73 Husi Nasaun 180








