Connect with us

Polítika

Ramos-Horta: Desizaun Tribunál Rekursu La Kestiona Legalidade Nomeasaun PTR

Published

on

Hatutan.com, (02 Agostu 2025), Díli– Tribunál Rekursu liuhusi plenária Juiz Tribunál Rekursu nian  iha loron 31 fulan-Jullu 2025 deside no deklara alterasaun ba Lei Organizasaun Judisiária no mós nomeasaun ba prezidente Tribunál Rekursu, inkonstitusionál.

Lee Mós: Alterasaun Lei Organizasaun Judisiáriu, Opozisaun Konsidera Tentativa Interfere Funsionamentu Podér Judisiáriu

Hatán ba desizaun Tribunál Rekursu nian ne’e, Prezidente Repúblika (PR) José Ramos-Horta, Sábadu (02/08/2025), hateten desizaun  Tribunál Rekursu nian ne’e la iha impaktu no la kestiona legalidade Konstitusionál nomeasaun Prezidente Tribunal Rekursu (PTR), Afonso Carmona.

Advertisement

PR José Ramos-Horta akompaña husi MNEK Bendito Freitas realiza konférensia imprensa iha sala VIP Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato, Sábadu (02/08/2025). Foto/Juvinal Cabral dos Santos

“Ha’u hanoin média balun interpreta desizaun ne’e sala karik? Dalaruma, ha’u lee, ha’u haree ita-boot sira tanba la estuda didi’ak desizaun husi Tribunál nia ne’e depois konfuzaun. Desizaun ne’e Tribunal Rekursu nian la iha impaktu, la kestiona legalidade Konstitusionál nomeasaun Prezidente Tribunal Rekursu (PTR) ne’e mantein,” Xefe Estadu José Ramos-Horta hateten ba jornalista sira  bainhira to’o fali iha Timor-Leste ha nia vizita Estadu ba Indonézia.

Ramos-Horta halo komentáriu badak de’it kona-bá desizaun tribunal ko’alia, buat balun Tribunal rasik viola regra, Leí funsionamentu Tribunál nian, se mak bele ba tuur iha ne’ebá halo julgamentu ida ne’e asuntu seluk ida grave, kle’an.

“Problema boot mak ne’e konfirma  de’it kritika ne’ebé ema barak halo, Primeiru Ministru hatete dala-barak ha’u mós hatete falta de’it independénsia integridade iha Tribunal Rekursu, haree de’it sé mak sira hili para halo fali desizaun ne’e  haree detallu, faktu data buat sira ne’e hotu,”  Ramos-Horta hateten.

Prezidente Repúblika haktuir buat barak irregular loos sira halo, entaun ne’e pertense ona  Konsellu Superiór Majistratura, nune’e haree loke prosesu disiplinár ba Tribunál Rekursu rasik, ne’e nia sei haree. Ne’e sei impaktu boot, depois bainhira kria Tribunál Supremu Justisa se mak atu ba Tribunál Supremu Justisa, se mak la ba.

“Hatudu integridade, independénsia, kompeténsia juis sira ne’e nian, entaun ne’e ita sei haree, ne’e hanesan teste di’ak ida ba Prezidente Repúblika nune’e haree kompeténsia Tribunál nian, sira nia kompeténsia nune’e Xefe Estadu bele konfia sira dudu ba Tribunál Supremu Justisa ne’e di’ak loos ba ha’u haree Tribunál Supremu Justisa sei ba oin, agora ba ho sira ne’ebé oras ne’e daudaun tuur iha Tribunál Rekursu ne’e buat seluk fali ona,” Xefe Estadu José Ramos-Horta hateten.

Tribunál Rekursu deklara inkonstitusionál alterasaun ba Lei Organizasaun Judisiál, ne’ebé aprova hosi maioria parlamentár  no ba nomeasaun Prezidente Tribunál Rekursu husi  painél deklara alterasaun inkonstitusionál.

Advertisement

Iha fulan-Abríl liubá, Parlamentu Nasionál aprova ona mudansa sira ba Lei Organizasaun Judisiál nian hodi permite Xefe Estadu nomeia Prezidente Tribunal Rekursu nian entre juis Timoroan sira ho esperiénsia liu tinan 20 no ne’ebé la’ós membru hosi órgaun ne’ebá.

Maski hetan krítika maka’as hosi lider opozisaun FRETILIN ho PLP, Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, promulga lei ne’e sai hanesan lei ba nomeia Afonso Carmona ba Prezidente Tribunál Rekursu mai husi juis segunda klase ne’ebé simu pose iha loron 29 fulan-Abríl 2025.

Iha fulan tuir mai, Maiu 2025, Bankada opozisaun FRETILIN HO PLP hato’o pedidu fiskalizasaun abstrata kona-bá konstitusionalidade hosi Lei Organizasaun Judisiál nian tanba opozisaun konsidera Bankada maioria Parlamentár CNRT ho PD halo alterasaun ba Lei Organizasaun Judisiária no desizaun Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta nian nomeia juis segunda klase Afonso Carmona viola transmite legal ka Konstituisaun RDTL.

Desizaun Tribunál Rekursu nian deklara alterasaun ba Lei Organizasaun Judisiária, nune’e mós nomeasaun ba prezidente Tribunál Rekursu, inkonstitusionál.

Jornalista: Juvinal Cabral dos Santos

Advertisement

 

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading
Advertisement

Trending