Connect with us

Edukasaun

Konsellu Disiplinár UNTL Halo Investigasaun Ba Kazu Asédiu Sexuál

Published

on

Hatutan.com, (07 Outubru 2025), Díli-Reitór Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL), João Soares Martins simu ona relatóriu husi Dekanu no mós família vítima hodi hato’o ona mós relatóriu sira ba Konsellu Disiplinár.

Lee Mós: Estudante UNTL Fó Ultimatu Loron-tolu Demite Dosente MFB Deskonfia Prátika Asédiu Sexuál ba Estudante

Reitór UNTL, João Soares Martins. Foto/Juvinal Cabral dos Santos

“Buat hotu sei mai ho nia prosesu, ha’u simu ona relatóriu husi dekanu no mós família husi estudante ida ba hasoru ha’u, Segunda (06/10/2025), no mós ba  Konsellu Disiplinár, entaun ha’u enkamiña relatóriu husi vise-dekanu no mós ejizensia ka  informasaun husi família hato’o ona ba Konsellu Disiplinár,”  Reitór UNTL, João Soares Martins informa jornalista sira iha  UNTL, Tersa (07/10/2025), relasiona ho prátika asédiu sexual ne’ebé deskonfia pratika hodi dosente ho inisiál MFB.

Reitór UNTL esplika, Konsellu Disiplinár mak sei tetu sasan sira ne’e no sei halo enkontru hodi foti medida sira ne’ebé mak adekuadu ba situasaun ne’ebé mak akontese.

Advertisement

“Ha’u la espera katak buat ne’e bele akontese, maibé, ha’u dehan buat ne’e babain ona ministru sempre relembra katak ida ne’e tenke kria ambiente kampus tenke seguru ba ema hotu, tanba ne’e mak ami hola parte ba inisiativu kampus seguru,” João Soares Martins hateten.

UNTL mós hola parte iha grupu universidade  ne’ebé deklara zero toleránsia ba asédiu sexual, maibé ema barak demais atividade sira hanesan bele akontese, importante iha mekanizmu ba oin oinsa bele hadi’a.

“Alin feto ida, horseik, hato’o katak iha tinan 2021 la sala nia aman telefone duni ha’u no ha’u bolu dekanu altura ne’ebá, agora eis-dekanu ona, ha’u dehan katak tenke haree situasaun ida-ne’e. Ha’u rona dekanu ne’e hato’o ba sira k lae no ha’u mós hasoru profesor MFB hodi fó hatene katak iha alegasaun ida hanesan ne’e ita boot tenke kuidadu. Ne’e situasaun akontese iha ne’ebá mós laiha ema ida hato’o relatóriu no eskrita ida mai kona-bá situasaun ne’e,” João Soares Martins hateten.

Tuir nia, estudante sira brani hato’o situasaun sira ne’e impaktu pozitivu, karik laiha inisitiva tanba estudante sira ta’uk atu hato’o.

“Ami iha pro reitoria provaderia ba kosellamentu ne’ebé mak sempre enkoraza katak estudante sira hotu se de’it mak sai vítima ba asaun asédiu sexuál no imoral bele hato’o kedan”.

Advertisement

“Ha’u nia hanoin ita tenke lao tuir mekanizmu ne’ebé mak iha, buat hotu lao tuir investigasaun. Kuandu iha rezultadu perigu duni ita tenke foti medida duni atu bele halo suspensaun ba professor MFB,” Reitór UNTL  ne’e deklara.

Bankada sira iha PN Enkoraza Hato’o Keixa ba PCIC ho MP

Reprezentante povu iha Parlamentu Nasionál enkoraza estudante feto sira ne’ebé sai vítima  bá asédiu sexuál  iha Universidade Nasionál Timor-Lorosa’e  (UNTL) tenke iha korazen no brani halo keixa bá Ministériu Públiku (MP) nune’e bele halo investigasaun bá autór ne’ebé komete asédiu sexuál.

Membru PN husi Bankada CNRT, Maria Gorumali Barreto, husu mós alin feto sira ne’ebé sai vítima bá asédiu sexuál iha UNTL sé bele hato’o keixa ba iha Polísia Sientifika Investigasaun Kriminál (PSIC, siglá portugés) ho Ministériu Públiku ba aktu sira ne’ebé viola sira-nia dirietu no viola sira-nia personalidade juridika.

“Vítima sira presiza hato’o keixa atu bele loke  investigasaun bá iha autór predator abuzu sexuál iha UNTL ne’e, sé halo de’it demostrasaun labele rezolve ida-ne’e, maibé tenke bá halo keixa, atu nune’e, bele loke investigasaun bá autór predator abusu sexual ne’ebé maka mai husi lidér partidu polítiku ida,” Deputada Maria Gorumali Barreto hato’o nia  intervensaun  ne’e iha plenária PN.

Advertisement

Iha fatin hanesan Deputadu Bankada CNRT, Gabriel Soares, reiteira  tán katak hanesan inan-aman no hanesan mós reprezentante povu  iha Parlamentu Nasionál  no membru iha komisaun G ne’ebé tutela bá areá edukasaun solidariza bá oan feto sira ne’ebé sai  vítima bá asédiu sexuál iha UNTL.

“Ha’u solidariza tebe-tebes ho ha’u nian oan estudante sira. Ita-nia oan sira mai atu eskola la’ós mai fó aan bá oknum sira ne’ebé maka laiha moral, atu hetan de’it valór ida tenke negosia ho ema nia dignidade ne’e gravé, modelu hanesan ne’e atu halakon morál iha ita nian rai Timor-Leste,” Deputadu Gabriel Soares afirma.

Membru Bankada FRETILIN,  Lidia Norberta, hateten nu’udár mós feto husi bankada FRETILIN  hato’o solidariedade bá vítima nia aten brani hodi halo denúnsia ba problema ne’ebé sira infrenta.

“Ami mós enkoraza bá feto maluk sira ne’ebé mak durante ne’e sai vítima la’os bá predatór ida, maibé bá predatór sira seluk ne’ebé mak iha espasu públiku kaer ema nia isin-lolon, rei ema nia ibun, to’o relijioza sira ita rei, ida-ne’e ita labele nonok,” Deputada Lidia Norberta hateten.

Nia husu nu’udár estudante feto  tenke haree asuntu ida-ne’e no ema hotu-hotu tenke haree tenke luta bá ida-ne’e labele haree de’it bá ema ida maibé tenke haree bá ema hotu-hotu, liuliu iha mós ministériu sira tanba akontese hotu.

Advertisement

Iha fatin hanesan Vise-Ministru Asuntu Parlamentár Adérito da Costa Hugo hateten, tinan barak ona eziste pratika sira hanesan ne’e, tán ne’e apresia tebes bá estudante  feto sira ne’ebé maka brani ko’alia sai para bele halo prevensaun no atuasaun bá autór sira ne’ebé maka komete iha atividade sira hanesan ne’e.

“Nune’e bele lori fali kampus universitáriu bá espasu ne’ebé garante estudante sira-nia atividade estudu liuliu bá estudante feto sira, lamentavél tebes dosente sira maka komete aktu sira hanesan ne’e, no mensajen ida forte tebes husi akontesimentu ida-ne’e maka bá dosente hotu-hotu no profesór sira iha universidade no eskola sira  atu atensaun no prosesu tenke la’o halo investigasaun,” Vise-Ministru Asuntu Parlamentár Adérito Hugo hateten.

Jornalista: Zita Menezes/Juvinal Cabral dos Santos

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Edukasaun

Segunda, Timor-Leste hala’o ezame nasionál ba estudante finalista nivel sekundáriu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes 

(more…)

Continue Reading

Edukasaun

Kobransa Ilegál iha UNTL, Komisaun Instrusaun InvestigaDosente Na’in Rua

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubru 2026), Díli– Universidade Nasionál Timor-Lorosa’e (UNTL), liuhusi Komisaun Instrusaun, hala’o hela investigasaun ba dosente na’in rua iha Fakuldade Edukasaun no Humanidade, ne’ebé hetan alegasaun kona-ba kobransa ilegál ba estudante sira.

Pró-Reitor Asuntu Jurídiku, José Tomás Alves, ne’ebé nu’udar membru Komisaun Instrusaun, hatete katak kazu ne’e hahú bainhira estudante sira hato’o keixa ba estrutura kompetente iha UNTL. Depois, kazu ne’e refere ba Konsellu Disiplinár, ne’ebé kria Komisaun Instrusaun atu hala’o investigasaun.

José Tomás esplika katak Komisaun Instrusaun nomeia ona iha loron 17 Jullu 2026 no hahú servisu kedas. Tuir nia, suspensaun temporária ba dosente na’in rua ne’e importante atu evita interferénsia durante prosesu investigasaun no fó oportunidade ba estudante sira atu hato’o sira-nia deklarasaun ho liberdade.

“Nomeasaun husi Komisaun Instrusaun ne’e tun kedas iha loron 17 Jullu. Ami halo kedas servisu, tanba bainhira investigasaun la’o, profesór sira ne’e kontinua hala’o sira-nia atividade letiva, hanesan orientasaun no hanorin, ida-ne’e bele afeta estudante sira, tanba ne’e, Komisaun Instrusaun propoin ba Konsellu Disiplinár atu emite suspensaun ba dosente na’in rua,” José Tomás hatete iha Kampus Liceu, kuarta-feira, 14 Outubru 2026.

Advertisement

Nia hatutan, Konsellu Disiplinár emite karta suspensaun iha loron 8 Setembru 2026, ho prazu fulan ida, suspensaun ne’e atu para temporariamente atividade dosente sira ne’ebé hetan alegasaun viola sira-nia dever profisionál, no atu fasilita prosesu rona deklarasaun husi estudante sira.

“Karta suspensaun ne’e nia objetivu atu suspende temporariamente atividade profesór sira ne’ebé hetan alegasaun viola sira-nia dever, atu nune’e estudante sira bele ko’alia ho livre no fó oportunidade ba Komisaun Instrusaun atu rona sira-nia deklarasaun,” nia esplika.

Maski prazu suspensaun ne’e remata ona iha loron 8 Outubru 2026, ida-ne’e la signifika katak kazu ne’e rezolve ona. Tuir nia, prazu investigasaun bele estende se Komisaun Instrusaun konsidera katak kazu ne’e kompleksu no presiza tempu tan atu halibur evidénsia.

Nia hatete, komisaun sei kontinua rona testemuña no suspeitu sira, no halibur prova relevante sira atu bele konklui investigasaun ho kuidadu.

“Investigasaun ne’e sei kontinua, tanba ami presiza rona testemuña no suspeitu sira, no halibur prova sira. Hare’e ba komplesidade kazu ne’e, ami presiza tempu atu asegura katak prosesu investigasaun la’o ho di’ak,” nia afirma.

Advertisement

José Tomás hatete, depois Komisaun Instrusaun konklui relatóriu investigasaun, relatóriu ne’e sei submete ba autoridade kompetente iha UNTL, se hetan katak dosente sira viola duni sira-nia dever profisionál, Reitór sei foti desizaun tuir kompeténsia ne’ebé mak iha.

To’o agora, prosesu investigasaun sei kontinua, no alegasaun kona-ba kobransa ilegál ne’e sei presiza hetan konfirmasaun liuhusi rezultadu investigasaun.

Jornalista: Felix Fernandes

Advertisement
Continue Reading

Edukasaun

Estudante ne’ebé konkore ba ezame nasionál tenki iha dukumentu kompletu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes (more…)

Continue Reading

Trending