Connect with us

Polítika

PN Hasai Ona Imunidade Deputadu Florentino Sinarai ho Antonino Bianco

Published

on

Hatutan.com, (03 Dezembru 2025), Díli– Parlamentu Nasionál  liuhosi plenária iha loron 02 fulan-Dezembru 2025, aprová ona pareser husi Komisaun A trata asuntu Konstitusionál ho Justisa kona-bá pedidu autorizasaun bá audisaun Deputadu  Bankada FRETILIN, Florentino Ximenes Sinarai no mós Deputadu Antonino Bianco hodi presta deklarasaun ho kuantidade hanesan suspeitu iha prosesu inkéritu NUC.0017/25.PGGC ne’ebé la’o iha Gabinete Sentrál Kombate Korrupsaun no Kriminalidade Organizadu, Ministériu Públiku ho votasaun A-favór 52, Abtensaun 2 kontra zero.

Membru Bankada FRETILIN, Floretino Ximenes Sinarai, aprezenta dokumentu ne’ebé Vise-NMinistru Paulo Remédio nia kaben hetan pasaporte Timo iha diskusaun no aprovasaun OJE 2026 iha PN, Segunda (17/11/2025). Foto/Repro.

“Rezultadu votasaun bá pareser  kona-bá levantamentu imunidade A-favór 52 Abtensaun 2 kontra zero, ne’ebé paraser ne’e apresiadu,”  PPN Maria Fernanda Lay  deklara iha Plenária PN.

Iha fatin hanesan Deputadu Bankada FRETILIN Florentino Ximenes “Sinarai” hateten  nia parte  respeitu tebes apresiasaun hanoin husi  destintu deputadu sira nian, maibé atu fó hanoin bá  hotu katak nia bá presta deklarasaun iha Ministériu Públiku ne’e  tanba justisa ne’e bá ema hotu.

“Desde inisiu ha’u hateten kedan katak labele uza Parlamentu Nasionál hodi subar iha imunidade, espera katak buat hirak ne’e hotu bele sai ezemplu bá ita hotu maibé ha’u nafatin hakruk bá saida mak lala’ok loos iha Parlamentu Nasionál ida-ne’e, ne’ebé ha’u nian hanoin rekejitu normál, no ezemplu di’ak para ita bele rai hela bá futuru,”  Deputadu Florentino Ximenes Sinarai  deklara iha plenária PN.

Advertisement

Deputadu ne’e esplika iha loron 04 Novembru 2025 nia bá presta ona deklarasaun iha Ministériu Públiku kona-bá kazu eviksaun ne’ebé akontese iha Tasi-Tolu iha fulan hirak liubá hodi  halo diskusaun ida ho Sekretáriu Estadu Asuntu Toponomia no Urbanizasaun (SEATOU) iha altura ne’ebá tanba iha ne’ebá maka akontese dezentendimentu  uitoan sobre servisu SEATOU nomós sobre Deputadu sira nia servisu fiskalizasaun iha terrenu.

“Tanba ne’e maka Sekretáriu Estadu sente dehan iha momentu ne’ebá nia sente dehan halo ninia servisu no impede ninia servisu no SEATOU la sente konfortavel ho fiskalizasaun ne’ebé Deputadu sira halo tanba ne’e maka nia lori bá Ministériu Públiku,”nia tenik.

Iha sorin seluk Deputada Bankada CNRT Cedelizia Faria dos Santos hato’o apresiasaun bá relatóriu paraser husi komisaun A nian,  dalan mak nune’e duni bainhira Prokuradór Jerál Repúblika (PJR), haruka ona kanta bá Prezidente Parlamentu Nasionál baixa ona bá komisaun hakarak ka lakoi  tenke lori mai plenária hodi aprová.

“Ha’u hakfodak uituan bainhira Deputadu na’in rua ne’e sai suspeitu, importante mak seidauk hateten dehan ida-ne’e sala kalae, maibé ho razaun suspeitu ne’e ha’u hanoin normál hela. Tanba ita hatene katak ita nian konstitusaun hakerek tiha ona hanesan baze legál ne’ebé tau iha paraser ne’e hakerek klaru ona iha ita nian konstitusaun no ita nian rejimentu Parlamentu Nasionál,“ tenik Deputada Cedelizia Faria.

Nia hateten tan katak “Se lae ita deputadu sira hanoin ita iha imunidade ne’ebé ita halo buat ruma komforme ita nian bakarak, ne’ebé iha konstituisaun iha pontu B katak ita iha uminidade maibé wainhira ita komete buat sira ne’e Parlamentu Nasionál mak dalan ida ita bele halo votasaun hasai ita nian uminidade ne’e para povu hotu bele akompañia situasaun sira ne’e,”.

Advertisement

Iha fatin hanesan Prezidente Komisaun A, Deputadu Patrocino Fernandes hateten, la signifika PN atu votasaun sekretu para atu hasai imunidade maibé, tanba pareser ne’e husi komisaun A iha pontu balu ne’ebé rekomenda para Parlamentu Nasionál atu bele kaer bá pareser ida-ne’e para bele halo karta ruma.

“Entaun karik bele ami husu  plenária ne’e atu aprová dokumentu relatóriu ida-ne’e para paraser ida-ne’e ne’e la’ós komisaun nian de’it maibé bele hetan apresiasaun no forsa husi Parlamentu Nasionál nian,“dehan Deputadu Patrocino Fernandes.

Hatán bá kestaun ne’e Vise-Ministru Asuntu Parlamentár Adérito Hugo da Costa hateten,  nia parte sei adianta asuntu ne’e bá Ministériu Justisa atu haree.

“Maibé ha’u hakarak adianta uluk antisipadamente katak situasaun ita nian iha sistema iha sistema inkeritu sira iha Ministériu Públiku iha Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC siglá portugés), kuandu keixa tama ona ita bá halo depoitmemtu nia tau kedan ida-ne’e ida eziste tinan barak ona iha nian sistema,”nia tenik.

Nia  esplika mezmu bá hanesan testamuñu maibé nia kuandu rejistu ona ninian títulu ne’e arguidu, tanba ne’e mak   deputadu sira foti konsiderasaun ne’e hanesan asuntu ida importante iha pakote reforma justisa para bele haree no sei adianta ne’e bá diskusaun iha nivel Governu nian liuliu iha setór justisa nian.

Advertisement

Jornalista: Zita Menezes

 

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending