Hatutan.com, (23 Marsu 2026), Díli– Tribunál Judisiál Prirmeira Instánsia Oé-cuse (TJPIO), Segunda (23/03/3026), adia ajenda desizaun finál ba kazu krime kontrabandu ne’ebé deskonfia envolve husi arguidu Regio da Cruz Salu atuál Prezidente Autoridade Rejiaun Administrativu Oé-Cusse Amebeno (PA-RAEOA) no arguido na’in-tolu seluk tán.
Lee Mós: 23 Marsu, Tribunál Oé-Cusse Foti Desizaun Finál Ba Kazu Kontrabandu Ne’ebé Deskonfia Envolve Arguidu Regio da Cruz Salu Atuál PA-RAEOA

Tribunál Judisiál Prirmeira Instánsia Oé-cuse (TJPIO). Foto/Marcelino Tomae
Juis Administradór Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Oé-cuse, Evangelino Belo deside ádia desizaun ba kazu krime kontrabandu bá Sesta, 27 fulan-Marsu 2026, tuku 09:00 OTL.
Juiz turnu ba kazu ne’e, Evangelino Belo, konfirma razaun adia desizaun finál tanba arguidu Regio da Cruz Salu atuál PA-RAEOA, aujensia tanba bolu urjente Prirmeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão tenke ba Díli.
Arguidu Regio da Cruz Salu atuál PA-RAEOA nia advogadu mós okupadu ho servisu balun iha Díli, tanba ne’e Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Oé-cuse husu deskulpa arguidu sira seluk ne’ebé marka prezensa iha ajenda ne’ebé ádia ona.
Fó hanoin fila fali katak Kazu kontrabandu ne’ebé iha relasaun ho importasaun produtu agrikola husi Atambua, Wini-Indonézia mai Oé-Cusse iha loron 30 fula-Juñu tinan 2012, deskonfia envolve mós arguidu na’in-tolu seluk tán.
Tuir akuzasaun Ministériu Públiku (MP) ne’ebé Hatutan.com asesa, katak iha indísiu sufisiente kona-bá pratika krime ne’ebé deskonfia komete husi arguidu Regio da Crus Salu ho arguidu na’in-tolu seluk tan iha prosesu fasilita hatama ilegál produtu agríkola husi teritóriu Atambua, Wini-Indonézia mai teritóriu Timor-Leste, liu husi área Sacato, Oé-Cusse.
Produtu sira ne’e inklui pupuk kompostu makro, pupuk kompostu mikro, herbisida kontaktu la selektivu, kafé Econaxx, bebida LVNXLIM sabor laranja ho fibra aas, ekstratu erva Herbal Slim (atu reduz gordura), serum LVN ba kuidadu pele no produtu agríkola seluk hamutuk kaixa 37 no adubu (pupuk) kaixa 67.
Iha kronolojia ne’ebé kontempla iha dokumentu akuzasaun Ministériu Públiku nian, katak iha loron 30 fulan Juñu tinan 2012 , deskonfia arguidu Rorio da Cruz Salu sosa produtu agríkola sira iha rejiaun Jawa Osidentál- Indonézia ho presu Rp6.000.000 (mil US$354,42) depois haruka ba Atambua no rekuta sidadaun Indonézia na’in-rua atu transporta ilegalmente produtu sira husi Atambua ba Wini-Indonézia, ne’ebé iha fronteira ho Timor-Leste.
Husi Wini, sidadaun Indonézia na’in-rua ne’e hatama ilegalmente produtu sira mai Timor-Leste, liu-liu iha área Sacato, Oé-Cusse. Nune’e, produtu sira to’o arguidu YM simu sasan kontrabandu ne’e iha nia rezidénsia Sacato, Oé-Cusse hodi hein instrusaun tuirmai.
Arguidu ne’ebé Ministériu Públiku notifika ho inisiál JdC asume responsabilidade atu orienta Arguidu CdC foti produtu kontrabandu sira iha arguidu YM nia rezidénsia iha Sacato, uza karreta marka Suzuki Splash.
Bazeia ba atividade sira ne’e, Unidade Patrullamentu Fronteira (UPF) intervein no deskobre partisipasaun konjunta husi arguidu sira iha atividade ilegal ne’e.
Durante investigasaun, identifika ona eskema kumplisidade arguidu sira hanesan tuir mai deskonfia Regio da Cruz Salu iha altura ne’ebá halo papel hanesan líder, kordenadu operasaun kontrabandu no rekuta transportadór Indonézia sira. Arguidu YM halo papel importante, tanba produtu kontrabandu sira rai iha nia rezidénsia iha Sacato.
Arguidu JdC kordenadu entrega produtu kontrabandu ba arguidu CdC hanesan responsável atu foti produtu iha arguidu YM nia rezidénsia no transporta uza karreta Suzuki Splash.
Fundamentasaun Jurídika akuzasaun Ministéru Públiku RAOEA katak tanba arguidu sira la aprezenta dokumentu ruma hanesan fatura ka guia remessa atu justifika legalidade produtu sira ne’e. Tanba ne’e, la iha evidénsia kona-bá pagamentu impostu venda espesiál bá produtu agríkola sira iha teritóriu nasionál.
Arguidu sira halo asaun ho konsiénsia katak sira nia konduta proibidu no bele hetan kastigu penal, nune’e mak konsidera hanesan asaun ne’ebé sala.
Bazeia ba faktu sira ne’ebé aprezenta, arguidu sira halo krime kontrabandu iha forma koautoria material no forma konsumadu, tuir Artigu 315, nº 1, ho referénsia ba Artigu 30 nº 2, hotu-hotu husi Kódigu Penal.
Promosaun Destinu Objetu husu atu deklara perdimentu ba Estadu ba objetu sira ne’ebé apreende ona hanesan ho esesaun bá karreta ida. Iha indísiu forte katak objetu sira ne’e hatama ilegalmente ka hetan husi lukru atividade krime kontrabandu.
Tanba ne’e pedidu perdimentu bá Estadu bazeia ba Artigu 102º, nº 1 husi Kódigu Penal no Artigu 173º, nº 1 no Artigu 281º, nº 3 alínea c) husi Kódigu Prosesu Penal, ne’ebé regula prosedimentu legal kona-bá apreensaun bens no desizaun atu entrega ba Estadu.
Julgamentu ba prosesu kazu ne’e prezide husi Juiz Administradór Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Oé-cuse, Evangelino Belo, Ministériu Públiku reprezenta husi Prokuradór José Elu, Arguidu sira hetan asistensia legál husi Advogadu privadu no Defensor Públiku.
Jornalista: Marcelino Tomae