Connect with us

Polítika

Evita Fraude Eleitoral, CNE Hahú Introdús Sistema Biométriku

Published

on

Hatutan.com, (27 Juñu 2022), Díli- Komisaun Nasionál Eleisaun (CNE), oras ne’e, iha hela esforsu atu introdús sistema biométriku hodi evita fraude eleitoral no hasae tasa partisipasaun sidadaun sira nian iha eleisaun parlamentar 2023.

Prezidente CNE, José C. Belo Perreira. Foto/Hatutan.com.

Prezidente CNE, José Agostinho Belo bá jornalista sira hafoin hasoru malu ho Prezidente Repúblika iha Palásiu Prezidensiál, Díli, Segunda (27/06/2022), informa CNE hahú introdús ona sistema biométriku ne’ebé agora daudaun kuaze nasaun sira iha mundu uza atu evita deskonfiansa fraude eleitorál no liu husi sistema ne’e sidadaun sira iha ne’ebé de’it bele vota tanba dala barak estudante no traballadór sira ne’ebé bá li’ur foin mak bá la kleur eleisaun fulan oin sira labele partisipa, sira rejistu ona iha Dili, maibé sira labele partisipa.

Prezidente Repúblika fó mós hanoin ruma kona-bá eleisaun sira ne’ebé liu bá no preparasaun eleisaun parlamentár ne’ebé mai, difikuldade no obstákulu ne’ebé iha CNE rejista katak presiza mós atensaun husi Xefe Estadu hanesan mós husi Parlamentu Nasionál, atu nune’e, eleisaun sira tuir mai ne’e CNE preparadu, liu-liu eleitór sira iha diáspora.

Votasaun la’ós obrigatóriu tanba ne’e órgaun eleitoral sira sei halo aproximasaun ho fasilita sira ne’ebé iha atu sidadaun sira ezerse sira-nia votu ho di’ak.

Advertisement

 “Ita iha esforsu atu eleisaun iha Timor-Leste partisipasaun ita-nia sidadaun bele másimu liu, iha problema ida mós kona-bá baze de dadus tanba ne’e mak rekomendasaun husi CNE nian katak presiza ona ita tenke halo mós limpeza bá ita-nia baze dadus ne’ebé kleur demais ona.” José Agostinho Belo hateten

CNE iha ona planu bá halo resenseamentu iha rai-li’ur baá rejistu sira ne’e no proposta ida inklui mós Indonézia tanba foin lalais delegasaun bá li’ur konsege mós vizita Indonézia atu tinan ne’e CNE haree bá terrenu, haree bá situasaun iha posibilidade bele estabelese.

Prezidente CNE ne’e hatutan Xefe Estadu disponivel odamatan nakloke atu ko’alia ho CNE ka parseiru ruma ne’ebé iha hanoin ruma sempre hakarak diskute asesór sira mós iha esperiénsia ne’ebé natoon, atu nune’e, buka solusaun ida no lejizlasaun mós bele kobre asuntu sira ne’ebé seidauk iha.

CNE Sei Kria Sentru Votasaun Sensivel Bá Ema ho Defisiénsia

Prezidente CNE hateten iha sorumutuk ne’e ko’alia ho Xefe Estadu atu hamutuk  ho Governu haree hela liu-liu bá ema sira ne’ebé ho kondisaun defisiénsia matan no defisiénsia sira seluk oinsá atu bele introdús ona sistema brind nune’e ajuda sira bele iha opsaun ba partidu ne’ebé sira rasik hili.

Advertisement

Ho sistema brind ema ne’ebé hanesan defisiénsia sira ne’e bele mós vota ho konsiénsia bele mós sira ne’ebé akompañamentu ne’e mak bele dudu sira vota bá sentru sira ne’ebé hakarak, entaun CNE hakarak resolve buat sira ne’e ho rasionál entaun presiza mós tenke prepara kondisaun.

“Sentru votasaun ne’ebé la sensivel bá ema ho defisiénsia ida ne’e hanesan rekomendasaun ne’ebé ami hato’o mós bá Xefe Estadu atu bele servisu hamutuk ho Ministériu sira liu-liu Governu nune’e sentru votasaun ne’ebé iha aban bainrua ita estabelese karik ita sensivel mós kona-bá ita-nia maluk defisiénsia sira” José Agostinho Belo dehan.

Xefe Estadu promete bainhira iha enkontru ho Xefe Governu no membru Governu sira sei tau matan bá asuntu no prosesu sira ne’e CNE iha.

Jornalista: Vito Salvador

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Polítika

Iha informasaun, Xanana sei “tula-liman” ba Ramos-Horta rekandidata ba PR 2027-2032

Published

on

By

Hatutan.com, (08 Outubru 2026), Díli—Eleisaun Prezidensiál Timor-Leste  periódu 2027-2032 besik daudaun ona. Iha ona kandidatu lubuk ida mak hala’o sira-nia movimentu atu hanesan mini kampaña hodi prepara aan ba enfrenta eleisaun prezidénsial ne’ebé sei hala’o entre fulan-Marsu tinan 2027. 

(more…)

Continue Reading

Polítika

Governu submete proposta OJE 2027 billaun 2.5 USD ba Parlamentu Nasionál

Published

on

By

Reportajen: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading
Advertisement

Trending