Connect with us

Polítika

Proposta Aumentu Osan bá Polítika Edukasaun Ema ho Defisiénsia La Pasa iha PN

Published

on

Hatutan.com, (17 Novembru 2022), Díli—Parlamentu Nasionál (PN) liuhosi Bankada Governu, iha Tersa (15/11/2022), vota kontra proposta númeru 46 ho 49 kona-bá osan aumentu bá ema ho defisiénsia.

Ema ho Defisiénsia sira asiste direta diskusaun no votasaun ba Proposta Rezolusaun Rua ba Ema ho Difisiénsia iha Parlamentu Nasionál, Segunda (04/07/2022). Foto/PN.

Proposta rua ne’e, ida ho númeru 46 hato’o hosi deputada proponente Elvina Sousa de Carvalho, hosi bankada Partidu Demokrátiku (PD), ne’ebé husu Governu atu hasai osan $100.000, hosi verba iha orsamentu Ministériu Edukasaun Juventude no Desportu (MEJD), hodi aumenta bá iha programa Politika Nasionál Edukasaun Inkluziva bá Estudante ho Defisiénsia sira.

Lee Mós: PN Aprova Orsamentu MOP Millaun $181

Enkuantu, proposta númeru 49, hato’o hosi deputada proponente Lúcia Taeki, bankada CNRT ne’ebé husu atu hasai osan hosi verba iha Ministériu Solidariedade Sosiál no Inluzaun (MSSI) ho montante $91,682, hodi aumenta bá iha programa Politika Protesaun, Promosaun bá Direitu Ema ho Defisiénsia.

Advertisement

Infelizmente proposta rua hosi bankada opozisaun ne’e, la konsege pasa iha diskusaun no votasaun espesialidade tanba maioria deputadu sira iha bankada Governu kontra.

Deputada Lucia Taeki fundamenta, proposta númeru 49 ne’ebé nia propoin, sira la foti osan hosi ministériu seluk, maibé husu atu halo jestaun de’it iha ministériu solidariedade sosiál no inkluzaun nia laran, iha programa Boa-Governasaun ne’ebé mak ninia ezekusaun ho de’it 1.1%.

Tinan ida ona, osan sira ne’e la ezekuta tuir tarjetu, tanba governu rasik deklara katak, tau osan kada programa no ministériu sira mós tenke ezekuta tuir programa. Maibé, propósta ida ne’e la pasa, tanba deputadu sira hosi bankada Governu, ‘bandu’ atu foti tán osan.

“Mais programa ne’e mós importante tebes. Maibé, ami hakarak dehan, durante tinan barak ita hatene katak, ita nia maluk defisiente sira, ladun hetan orsamentu hosi Governu. Ho ida ne’e mak ami husu, sé osan ne’e tau bá iha programa ida ne’ebé mak ezekusaun ne’e ki’ik-oan, di’ak liu, ita fó fali bá programa ida ne’e, para ita-nia maluk defisiente sira hodi bele hetan, no sira mós bele hala’o sira nia atividades tuir programa ne’ebé maka sira tau, hodi sustenta sira-nia atividades lorloron, iha ita-nia maluk defiente sira,” Lucia Taeki hateten iha debate espesiálidade OJE 2023, iha PN, Kinta (17/11/2022).

Maske proposta númeru 49 ne’e la pasa, maibé, Deputada Lucia Taeki kontinua husu governu atu tau atensaun bá iha asuntu proposta ne’e hodi bele foti ho fila-fali item ne’ebé nia ezekusaun ne’e ladun di’ak, fó bá ema ho defisiénsia sira hodi bele hala’o atividade tuir saida mak durante ne’e sira halo.

Advertisement

Iha fatin hanesan, deputada proponente Elvina Sousa de Carvalho dehan, proposta ho númeru 46 ne’e husu atu halo alterasaun bá orsamentu Ministériu Turzimu Komérsiu no Indústria (MTKI) nian, hodi aloka fali bá iha Ministériu Edukasaun Juventude no Desportu (MEJD) iha verba ida fó formasaun kona-bá formasaun bá professór sira, espesial liu bá edukasaun inkluzivu.

Razaun seluk, proposta ida ne’e halo tanba molok ne’e Parlamentu Nasionál aprova ona mós ratifikasaun kona-bá konvensaun bá direitu ema ho defisiensia sira.

Tanba ne’e, Estadu iha obrigasaun barak atu adere ona bá konvensaun ne’e, liu-liu atu bele haree politika no kria kondisaun saida de’it, ida ne’ebé mak fó espasu no oportunidade bá maluk sira ho defisiénsia, atu bele sai sidadaun ne’ebé ativu.

Deputada PD ne’e dahan, proposta ne’e mak passa karik, ida ne’e sei fó oportunidade ba maluk sira ho defiensia sira, atu bele hetan edukasaun ne’ebé di’ak liután. Tanba, proposta ida ne’e, atu eleva kapasidade manorin-nain sira nian, liuhosi formasaun, hodi hanorin fali ema ho defisiénsia sira, iha programa edukasaun inkulziva ne’e, di’ak bá sira.

Elvira husu Governu Konstitusionál da-ualu, no governu ida ne’ebé de’it, iha obrigasaun atu tau atensaun bá maluk timoroan sira ne’ebé mak kondisaun defisiénsia, no iha setór hothotu.

Advertisement

Hatán bá ida ne’e, Bankada Governu liuhosi Deputada PLP, Maria Angelina Lopes Sarmento, fó razaun katak, sira nia pozisaun hodi vota kontra proposta rua ne’e, tanba proponente sira husu atu hasai fali hosi Seguransa Sosiál hodi aloka fali bá ema ho defisiénsia.

Tanba ne’e nia dehan, problema ema ho defisiénsia la’ós dehan la importante, sira importante. Maibé atu hasai hosi osan ida ne’ebé mak ninia fontes ne’e importante loos, ida ne’e mak sai problema ne’e.

Nia mós konsidera katak, Governu Timor-Leste iha komitmentu duni atu tau matan bá ema ho defisiénsia sira, maibé buat hothotu tenke la’o fazeadamente. Programa sira bá ema ho defisiénsia, Governu labele halo buat hothotu iha tinan ida nia laran, atu perfeitu kedan.

Alende ne’e, Deputadu FRETILIN, Joaquim dos Santos “Boroluli” hatutan, bankada Governu kontra bá proposta rua ne’e, tanba deputada proponente sira foti sala osan. Tuir loloos osan ne’ebé labele foti, deputadu proponente sira foti fali.

“Konforme iha regra halo osan ne’e, ida ne’e primeiru razaun, ne’ebé mak ita labele sobu orsamentu, tanba sé ita aumenta bá seluk prejudika fali programatiku seluk. Ne’e razaun ida, labele, iha orsamentu ne’e,” dehan Deputadu FRETILIN, Joaquim dos Santos “Borululi”.

Advertisement

Razaun segundu, deputadu Joaquim dehan, osan bá ema ho defisiensia sira ne’e iha ona, tuir programa Oitavu Governu nian. Tanba ne’e, la presiza aumenta tán osan.

Jornalista: Rogério Pereira Cárceres

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending