Connect with us

Edukasaun

Estadus Unidus ho Timor-Leste Asina Nota Entendimentu Bá Asuntu Ensinu Superior

Published

on

Hatutan.com, (06 Dezembru 2022), Díli-Estadus Unidus Amérika (EUA)  liuhosi sira-nia embaixada iha Timor-Leste ho Ministériu Ensinu Superiór Timor-Leste, Tersa (06/12/2022), asina nota entendimentu bá asuntu ensinu superior nian haree liubá interkámbiu nian.

Lee Mós : Estadus Unidus Apoia Eleisaun Parlamentár Inkluziva iha Timor-Leste

Ministru Ensinu Superior Siénsia no Kultura (MESSK), Longuinhos dos Santos ho Enkarregadu Negósiu EUA nian iha Timor-Leste Tom Daley, asina nota entendimentu iha Salaun Ministériu Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK), Díli, Tersa (06/12/2022). Foto/Rogério Pereira Cárceres

Nota entendimentu ne’e asina diretamente hosi Ministru Ensinu Superior Siénsia no Kultura (MESSK), Longuinhos dos Santos ho Enkarregadu Negósiu EUA nian iha Timor-Leste Tom Daley, iha Salaun Ministériu Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK), Díli.

Nota entendimentu ne’e, primeiru haree liubá asuntu edukasaun superior bá interkámbiu nian no oinsá maka atu bele publika iha jornál siéntífika iha semináriu no mós konferensia sira.

Advertisement

Segundu, iha interkámbiu pesoal akadémiku, liu-liu bá dosente sira no estudante nian. Ikus liu, asuntu prioridade ida tán maka, promove formasaun lingua inglés bá Timoroan sira ne’ebé maka atu bele tuir formasaun, hodi nune’e bele hetan oportunidade bolsa sira, ne’ebé mak liuhosi programa Bolsa Fullbright oferese hosi EUA.

“Bolsa ida ne’e, sei iha akordu espesifiku fila-fali ho ministériu, purtantu iha área-área saida maka pertinente, ne’ebé maka sei oferese. Bolsa ne’e bá Timoroan hotu ne’ebé maka oferese hosi EUA,” Ministru  Longuinhos dos Santos, hateten.

Bolsa estudu ne’e iha tipu oioin. Ida maka, bolsa kompletu, katak EUA mak responsabilidade tomak bá alojamentu no osan Eskola nian  no ida seluk maka Bolsa Parsial, katak AUA bele selu osan ka alojamentu sorin no kolabora bele ho Governu Timor-Leste selu sorin.

Kooperasaun ne’ebé maka dadaun ne’e asina ne’e, koalia kona-bá Bolsa Parsial nian. Signifika katak, iha bolsa parsial ne’e, Governu Timor-Leste ho Estaduu Unidus Amerika (EUA) mak sei finansia hamutuk orsamentu bá Bolseiru Timoroan sira durante hala’o estudu iha universidade sira iha Amérika.

Governu TL liuhosi MESSK, konsidera katak nota entendimentu ida-ne’e sei tulun Timor-Leste hodi hasai nia kondisaun atu bele kumpre objetivu iha sétor ensinu superior, hanesan xávi ida no área prióridade sira bá interese nasional tuir Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu Nasional Timor-Leste nain (2011-2030).

Advertisement

Nota entendimentu ida-ne’e mós sei kontribui atu hakbi’it ka kesi kompromisu hos iEUA ho TL  atu hadi’a kualidade sistema edukasaun ensinu superior.

Nota Entendimentu Estadus Unidos ho MESSK. Foto/Rogério Pereira Cárceres

Enkaregadu Negósiu EUA nian iha TL, Tom Daley, dehan, nota entendimentu foun ida ne’e, sei fasilita interkámbiu estudante superior bá estadu nian. Nota endentimentu ne’e sei estabelese baze fundamentál ida hodi bele aumenta oportunidade bá edukasaun no interkámbiu, liu-liu bá estudante Timoroan no bolseiru Timoroan sira hodi hala’o edukasaun ensinu superior iha Estadus Unidus.

Liuhosi nota entendimentu ne’e, Governu Estadus Unidus no Governu Timor-Leste konkorda hamutuk hodi enkoraza kooperasaun bá interkámbiu bá estudante, dosente no pesoal akadémiku sira; interkámbiu bá infromasaun no péritu sira iha dezenvolvimentu bá área edukasaun superior, no promosaun ba programa lian Inglés hodi fó dalan bá estudante sira asesu bá oportunidade bolsa estudu edukasaun superior iha Estadus Unidus.

“Estadus Unidus Amérika hala’o ona parseria bá tinan naruk ho Timor-Leste liuhosi fornese bolsa-estudu bá Timoroan hirak ne’ebé ho prestasaun di’ak hodi buka oportunidade bá edukasaun no interkámbiu iha Estadus Unidus,” Tom Daley hateten.

Programa bolsa Estudu ida ne’e, hanesan parte ida hosi Governu EUA nia kompromisu bá haburas parseria ida ne’e. Tanba ne’e, Tom Daley mós orgullu hodi anúnsia bá públiku katak, Estadus Unidus sei fornese adisionál bolsa estudu sia (9) inklui bá estudante no bolsa estudu Timoroan sira hodi hala’o edukasaun no peskiza iha Estadus Unidus.

Tuir planu, iha tinan oin 2023, Estadus Unidus sei oferese espasu adisionál haat (4) bá estudante Timoroan sira hodi hala’o estudu iha nivel Mestradu iha Estadus Unidus liuhosi programa Fulbright.

Advertisement

Timor-Leste mós bá dala-uluk sei inklui bá iha programa Fulbright Seholar-in-Residence (rezidénsia-ulbright), ne’ebé sei fó espasu bá manorin Timoroan hodi hanorin hamutuk bá kursu universitáriu ida iha Estadus Unidus.

Durante tinan 20 liu ona, Estadus Unidus fó ona oportunidade bá Timoroan hamutuk 600-resin hodi tuir oportunidade edukasaun no programa interkámbiu, inklui liuhosi Fulbright, bolsa-estudu U.S. Timor-Leste (USTL), Inisiativa Lider Foin-Sa’e Sudeste-Aziátiku (YSEALI), no seluk tán.

Jornalista: Rogério Pereira Cárceres

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Edukasaun

Segunda, Timor-Leste hala’o ezame nasionál ba estudante finalista nivel sekundáriu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes 

(more…)

Continue Reading

Edukasaun

Kobransa Ilegál iha UNTL, Komisaun Instrusaun InvestigaDosente Na’in Rua

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubru 2026), Díli– Universidade Nasionál Timor-Lorosa’e (UNTL), liuhusi Komisaun Instrusaun, hala’o hela investigasaun ba dosente na’in rua iha Fakuldade Edukasaun no Humanidade, ne’ebé hetan alegasaun kona-ba kobransa ilegál ba estudante sira.

Pró-Reitor Asuntu Jurídiku, José Tomás Alves, ne’ebé nu’udar membru Komisaun Instrusaun, hatete katak kazu ne’e hahú bainhira estudante sira hato’o keixa ba estrutura kompetente iha UNTL. Depois, kazu ne’e refere ba Konsellu Disiplinár, ne’ebé kria Komisaun Instrusaun atu hala’o investigasaun.

José Tomás esplika katak Komisaun Instrusaun nomeia ona iha loron 17 Jullu 2026 no hahú servisu kedas. Tuir nia, suspensaun temporária ba dosente na’in rua ne’e importante atu evita interferénsia durante prosesu investigasaun no fó oportunidade ba estudante sira atu hato’o sira-nia deklarasaun ho liberdade.

“Nomeasaun husi Komisaun Instrusaun ne’e tun kedas iha loron 17 Jullu. Ami halo kedas servisu, tanba bainhira investigasaun la’o, profesór sira ne’e kontinua hala’o sira-nia atividade letiva, hanesan orientasaun no hanorin, ida-ne’e bele afeta estudante sira, tanba ne’e, Komisaun Instrusaun propoin ba Konsellu Disiplinár atu emite suspensaun ba dosente na’in rua,” José Tomás hatete iha Kampus Liceu, kuarta-feira, 14 Outubru 2026.

Advertisement

Nia hatutan, Konsellu Disiplinár emite karta suspensaun iha loron 8 Setembru 2026, ho prazu fulan ida, suspensaun ne’e atu para temporariamente atividade dosente sira ne’ebé hetan alegasaun viola sira-nia dever profisionál, no atu fasilita prosesu rona deklarasaun husi estudante sira.

“Karta suspensaun ne’e nia objetivu atu suspende temporariamente atividade profesór sira ne’ebé hetan alegasaun viola sira-nia dever, atu nune’e estudante sira bele ko’alia ho livre no fó oportunidade ba Komisaun Instrusaun atu rona sira-nia deklarasaun,” nia esplika.

Maski prazu suspensaun ne’e remata ona iha loron 8 Outubru 2026, ida-ne’e la signifika katak kazu ne’e rezolve ona. Tuir nia, prazu investigasaun bele estende se Komisaun Instrusaun konsidera katak kazu ne’e kompleksu no presiza tempu tan atu halibur evidénsia.

Nia hatete, komisaun sei kontinua rona testemuña no suspeitu sira, no halibur prova relevante sira atu bele konklui investigasaun ho kuidadu.

“Investigasaun ne’e sei kontinua, tanba ami presiza rona testemuña no suspeitu sira, no halibur prova sira. Hare’e ba komplesidade kazu ne’e, ami presiza tempu atu asegura katak prosesu investigasaun la’o ho di’ak,” nia afirma.

Advertisement

José Tomás hatete, depois Komisaun Instrusaun konklui relatóriu investigasaun, relatóriu ne’e sei submete ba autoridade kompetente iha UNTL, se hetan katak dosente sira viola duni sira-nia dever profisionál, Reitór sei foti desizaun tuir kompeténsia ne’ebé mak iha.

To’o agora, prosesu investigasaun sei kontinua, no alegasaun kona-ba kobransa ilegál ne’e sei presiza hetan konfirmasaun liuhusi rezultadu investigasaun.

Jornalista: Felix Fernandes

Advertisement
Continue Reading

Edukasaun

Estudante ne’ebé konkore ba ezame nasionál tenki iha dukumentu kompletu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes (more…)

Continue Reading

Trending