Connect with us

Edukasaun

Galeria Memória Viva Livre Bá Estudante ho Ai-Leba Sira Hakle’an Koñesimentu Kona-bá Timor-Leste Nia Luta

Published

on

Hatutan.com, (29 Novembru 2022), Díli- Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta, Tersa loraik  (29/11/2022), ofisiálmente inaugura no lansa Galeria Memória Viva iha Rezidénsia Eis-Titular, Farol, Díli.

Lee Mós : Ramos-Horta Husu Joven Sira Estuda ho Dixíplina

Ramos-Horta hatudu hela foto istoriku balun bá Governadór Nusa Tenggara Timur (NTT)-Indonézia, Viktor Bungtilu Laiskodat iha lansamentu Galeria Memória Viva, Tersa (29/11/2022). Foto/Elio dos Santos da Costa

Galeria Memória Viva sai hanesan fatin akumulativu ida atu halibur estudante no ai-leba sira ne’ebé buka fatin mahon atu aprende no estuda hodi hatene kona-bá istória luta Timor-Leste to’o Independénsia.

Foto arkivu sira ne’ebé enfeita ka orna iha  uma Galeria Memória Viva foti hosi prosesu luta bá ukun rasik aan dezde inísiu 1975 to’o mai 1999. Hodi refleta kona-bá Frente tolu nia memoria luta, kompostu hosi Frente Armada, Frente Diplomátika ho Frente Klandestina.  

Advertisement

Ramos-Horta hateten, Galeria Memória Viva hanesan pesoál no la’ós buat ida ofisiál, maibé ne’e hanesan kontribuisaun pesoál ba istória Timor-Leste nian.

Galeria Memória Viva ne’e sei aprezenta de’it istória visual tamba kuaze testu laiha, iha de’it mak fotografia no vídeo rasik de’it mós laiha.

Ramos-Horta rekoñese katak Galeria ida-ne’e mós la halo tuir planu akadémika ruma ka planu polítika ruma ne’ebé iha, maibé ne’e hanesan improvizasaun pesoál ne’ebé iha hodi halo dokumentasaun kona-bá luta Timor-Leste nian.

“Ita hatene katak ita-nia luta ne’e iha parte tolu importante mak luta klandestina, armada no luta diplomátika iha  internasionál, no luta tolu ne’e tenke reprezentadu lolós iha Galeria ida-ne’e,” Xefe Estadu hateten.

Iha luta Frente Diplomátiku, Ramos-Horta mak hanesan ema ida ne’ebé nomeia hosi Xefe Estadu Maior FALINTIL, Kay Rala Xanana Gusmão, hodi sai ibun, tilun no liman-ain povu terus na’in  Timor-Leste iha luta diplomasia iha diáspora.

Advertisement

Ramos-Horta rasik hateten, Galeria Memória Viva ne’e la’ós buat ida kompletu tamba fatin kloot hela. Maske ho kondisaun ne’ebé natoon, Galeria Memória Viva nakloke ba públiku, estudante no se-se de’it bele mai, bá ain-tanan sira, ai-leba sira bele bá tuur iha resintu Galeria nian hodi aprende, haree fotografia no bele mós aproveita tempu hodi estuda atu hakro’at liután koñesimentu kona-bá istória Timor-Leste nian.

“Ba estudante sira, ne’ebé laiha fatin atu estuda bele mai iha ne’e, sei iha kadeira, meza no intranet atu sira bele estuda. Iha galeria ne’e sei laiha livru atu konsulta, maibé bele bá hakle’an konsulta sira iha Muzeu Rezisténsia no iha biblioteka sira seluk ka iha sentru áudio vizuál Max Stahl ne’ebé sei kompleta ho vídeo,” Ramos-Horta hateten.

Ramos-Horta hatudu hela foto memória luta Timor-Leste nian bá bainaka sira iha Galeria Memória Viva, Tersa (29/11/2022). Foto/Elio dos Santos da Costa

Iha Galeria Memória Viva, estudante no vizitante sira laiha formalidade, tur avontade, no sei hetan mós kafe no nú-been tuir nesesidade ne’ebé iha.

Galeria Memória Viva, Prezidente Repúblika José Ramos-Horta halo ho osan eis titulár, no laiha ajuda externa ruma mai hosi Governu tamba Xefe Estadu rasik la husu.

Galeria Memória Viva ne’e mós iha espasu bá mídia Nasionál no Internasionál sira hodi tau mos galeria ne’ebé dedika espesiál ho servisu jornalista nian.

Marka prezensa iha serimónia inaugurasaun Galeria Memória Viva ne’e, Primeiru-Ministru Taur Matan Ruak, Prezidente Parlamentu Nasionál Aniceto Longuinhos Guterres, Governadór Nusa Tenggara Timur (NTT)-Indonézia, Viktor Bungtilu Laiskodat, membru Governu, membru parlamentu nasionál, korpu diplomata no mós setór privadu no parseiru dezenvolvimentu sira ne’ebé iha Timor-Leste.

Advertisement

Jornalista: Vito Salvadór

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Edukasaun

Segunda, Timor-Leste hala’o ezame nasionál ba estudante finalista nivel sekundáriu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes 

(more…)

Continue Reading

Edukasaun

Kobransa Ilegál iha UNTL, Komisaun Instrusaun InvestigaDosente Na’in Rua

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubru 2026), Díli– Universidade Nasionál Timor-Lorosa’e (UNTL), liuhusi Komisaun Instrusaun, hala’o hela investigasaun ba dosente na’in rua iha Fakuldade Edukasaun no Humanidade, ne’ebé hetan alegasaun kona-ba kobransa ilegál ba estudante sira.

Pró-Reitor Asuntu Jurídiku, José Tomás Alves, ne’ebé nu’udar membru Komisaun Instrusaun, hatete katak kazu ne’e hahú bainhira estudante sira hato’o keixa ba estrutura kompetente iha UNTL. Depois, kazu ne’e refere ba Konsellu Disiplinár, ne’ebé kria Komisaun Instrusaun atu hala’o investigasaun.

José Tomás esplika katak Komisaun Instrusaun nomeia ona iha loron 17 Jullu 2026 no hahú servisu kedas. Tuir nia, suspensaun temporária ba dosente na’in rua ne’e importante atu evita interferénsia durante prosesu investigasaun no fó oportunidade ba estudante sira atu hato’o sira-nia deklarasaun ho liberdade.

“Nomeasaun husi Komisaun Instrusaun ne’e tun kedas iha loron 17 Jullu. Ami halo kedas servisu, tanba bainhira investigasaun la’o, profesór sira ne’e kontinua hala’o sira-nia atividade letiva, hanesan orientasaun no hanorin, ida-ne’e bele afeta estudante sira, tanba ne’e, Komisaun Instrusaun propoin ba Konsellu Disiplinár atu emite suspensaun ba dosente na’in rua,” José Tomás hatete iha Kampus Liceu, kuarta-feira, 14 Outubru 2026.

Advertisement

Nia hatutan, Konsellu Disiplinár emite karta suspensaun iha loron 8 Setembru 2026, ho prazu fulan ida, suspensaun ne’e atu para temporariamente atividade dosente sira ne’ebé hetan alegasaun viola sira-nia dever profisionál, no atu fasilita prosesu rona deklarasaun husi estudante sira.

“Karta suspensaun ne’e nia objetivu atu suspende temporariamente atividade profesór sira ne’ebé hetan alegasaun viola sira-nia dever, atu nune’e estudante sira bele ko’alia ho livre no fó oportunidade ba Komisaun Instrusaun atu rona sira-nia deklarasaun,” nia esplika.

Maski prazu suspensaun ne’e remata ona iha loron 8 Outubru 2026, ida-ne’e la signifika katak kazu ne’e rezolve ona. Tuir nia, prazu investigasaun bele estende se Komisaun Instrusaun konsidera katak kazu ne’e kompleksu no presiza tempu tan atu halibur evidénsia.

Nia hatete, komisaun sei kontinua rona testemuña no suspeitu sira, no halibur prova relevante sira atu bele konklui investigasaun ho kuidadu.

“Investigasaun ne’e sei kontinua, tanba ami presiza rona testemuña no suspeitu sira, no halibur prova sira. Hare’e ba komplesidade kazu ne’e, ami presiza tempu atu asegura katak prosesu investigasaun la’o ho di’ak,” nia afirma.

Advertisement

José Tomás hatete, depois Komisaun Instrusaun konklui relatóriu investigasaun, relatóriu ne’e sei submete ba autoridade kompetente iha UNTL, se hetan katak dosente sira viola duni sira-nia dever profisionál, Reitór sei foti desizaun tuir kompeténsia ne’ebé mak iha.

To’o agora, prosesu investigasaun sei kontinua, no alegasaun kona-ba kobransa ilegál ne’e sei presiza hetan konfirmasaun liuhusi rezultadu investigasaun.

Jornalista: Felix Fernandes

Advertisement
Continue Reading

Edukasaun

Estudante ne’ebé konkore ba ezame nasionál tenki iha dukumentu kompletu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes (more…)

Continue Reading

Trending