Connect with us

Polítika

CNE Rejísta Kríme Eleitorál 10 Iha Viqueque, Baucau no Manufahi

Published

on

Hatutan.com, (24 Abríl 2023), Díli—Comissão Nacional de Eleições (CNE), rejista krime eleitorál hamutuk 10 ne’ebé akontese durante kampaña iha Munisípiu Viqueque, Baucau no Manufahi.

Prezidente CNE, Komissáriu José Agostinho Belo.

Krime eleitorál 10 ne’e, hitu (7) akontese iha Viqueque hafoin komísiu partidu Congresso Nacional de Reconstrucção Timorense (CNRT) nian iha kampu Beloi, (22/04/2023) bainhira militante sira fila ona hosi fatin kampaña atu bá Postu Administrativu Uatulari.

Lee Mós: Hafoin Kampaña Iha Viqueque, Militante CNRT Hetan Tuda Hosi Ema Deskoñesidu

Krime rua (2) mosu tán iha Baucau, tanba durante atividade komísiu CNRT nian iha kampu futeból Triloca, iha sidadaun balun, uza atributu partidu seluk nian tama hotu bá kampaña laran.

Advertisement

Ida fali, bainhira komísiu termina, militante fila bá Venilale mak ema deskoñesidu tuda tán iha área Uailili nian.  

Krime eleitorál ida, akontese durante komísiu partidu Frente Revolucionário Timor-Leste Independente (FRETILIN) nian, iha kampu futeból Ailuli, Suku Letefoho, Postu Same Villa, joven mane ida mak tenta halo perturbasaun.

Prezidente CNE, Komissáriu José Agostinho Belo informa, komesa kedan iha loron (19/04/2023) mai to’o ohin loron, komissáriu sira ne’ebé halo supervizaun iha fatin hotu-hotu, iha buat balun ne’ebé presiza apela bá partidu politiku sira, oinsá mantein regra iha sira-nia kampaña ho di’ak.

Tuir artigu 65 konstituisaun RDTL, órgaun ida independente ne’ebé iha kompeténsia boot halo supervizaun bá aktu eleitorál hotu-hotu maka CNE.

Tanba ne’e, kampaña komesa hosi (19/04/2023), CNE rejista pontu sira ne’ebé importante atu partidu sira presiza haree.

Advertisement

Primeiru, en-jerál, kampaña la’o ho di’ak, membru PNTL ho F-FDTL  hotu-hotu halo sira-nia servisu ho di’ak.

Kampaña la’o di’ak, maibé linguajen sira dala-ruma fó-sai, ultrapassa tiha, la’ós foku bá programa, maibé dala-ruma ko’alia kona-bá ida-idak ninia situasaun, bele mós afeta bá ema seluk.

“Ha’u la indika bá partidu ida. Sira hatene, sira rasik mak ko’alia. Saida mak halo iha palku. Segundu, kampaña iha Viqueque  bainhira militante CNRT balun fila bá Uatulari, ataka hosi ema ne’ebé deskoñesidu.  Tanba ne’e maka, rezulta ema na’in-hitu kanek,” José Agostinho Belo informa liuhosi konferénsia imprénsa, iha kna’ar fatin CNE, Caicoli-Dili, Segunda (24/04/2023).

Oras ne’e daudaun, Komandu PNTL Munisipiu Viqueque hamutuk ho CNE, haree hela kazu insidente ne’e no investigasaun la’o nafatin. CNE rasik la hatene hosi parte ida ne’ebé, no sé mak tuda, ne’e oras ida investigasaun maka sei haree.

“Horseik iha Baucau, kampaña CNRT ninian, fila hosi kampaña, parte sira atu bá Venilale, balun atu bá Fatumaka hetan duni tuda hosi ema deskoñesidu iha área Uailili. Ema ida mak kanek, maibé ema ne’e polísia no iha ona Ospitál, investigasaun ita sei nafatin,” Komissáriu José Belo hateten.

Advertisement

La’ós ne’e de’it, kampaña komíssiu CNRT nian iha kampu Triloca-Baucau, iha ema balun ne’ebé utiliza atributu ka kamizola partidu seluk nian, tama hotu bá iha komíssiu laran.

CNE notifika ona, sira hakerek karta ona bá parte sira, atu haree katak, uza ema nia atributu sira hanesan kamizola no Bandeira tama bá iha kampaña partidu seluk nian, ne’e krime.

“Sé nia la parte ona hosi partidu ida ne’e, nia laiha direitu atu uza ekipamentu partidu seluk nian. Tanba ne’e maka, ami fó hatene ona bá parte sira ne’ebé halo kampaña, atu bele respeita malu katak, demokrasia bele iha opsaun la hanesan, hanoin la hanesan, bele iha partidu seluk, maibé labele uza ema seluk ninia atributu bá kampaña,” José Belo hameno.

Tanba ne’e, Komissáriu CNE ne’e husu bá partidu hot-hotu, la’ós de’it bá CNRT, la’ós de’it bá FRETILIN, PD, maibé bá partidu hotu-hotu, husu tenke mantein estabilidade, fiar regra sira ne’ebé iha, respeita mós regra.

“Iha Same mós mosu asidente balun, katak, partidu FRETILIN halo kampaña iha ne’ebá, hosi parte sira ne’ebé apoiante sira iha laran, tanba lideransa sira ko’alia balun kala halo pergunta, rezulta mós baku-malu. Ida-ne’e polisia halo ona investigasaun, atu haree katak, kampaña bá ema hotu-hotu, sé buat ruma la konkorda, rezolve ho ulun malirin, kríme ita nafatin foti medidas,” Komisáriu José Belo informa tán.

Advertisement

Agora daudaun, CNE rejísta hela katak, kazu ne’ebé ema bolu administrativu CNE sei rezolve. Kazu ne’ebé sé kategória hanesan krime sei partisipa bá Ministériu Públiku (MP) hodi hola pozisaun no ida ne’e kabe bá Ministériu Públiu, karik krime ne’e sira haree.

Lalika “Insulta Malu”

Liuhosi biban ne’e, Komissáriu CNE, José Belo husu bá líder Partidu Politiku sira atu labele “insulta malu” durante kampaña bá Eleisaun Parlamentár maibé sujere atu hato’o programa partidu nian, bainhira manán saida mak sira hakarak halo.

“Ami fó hanoin bá ita-nia lider partidu sira katak, kampaña bá loos de’it programa, lalika sira ataka malu, la presiza liafuan sira ne’ebé bele halo rahun unidade nasionál, halo razaun ita-nia Estadu. Ida ne’e seidauk mosu maibé, poténsia sira ne’e bele iha tanba ne’e maka hosi parte CNE, ami buka kedan, hakerek nafatin karta bá sira notifika nafatin, karik liafuan ruma ne’ebé la ajuda, la edukativu, presiza hadi’a,” nia fó hanoin.

Bazeia bá peskiza ne’ebé CNE halo iha tinan hirak liubá, kuaze populasaun, ka eleitór sira hakarak dehan partidu sira kampaña, tenke dixiplina, fokus liubá sira-nia programa, la mai ho buat ida ne’ebé trata malu, la mai ho konta istória.

Advertisement

Kampaña eleitorál tenke la’o tuir regulamentu no lei sira ne’ebé iha, sé líder ParPol sira la hanorin ho laran, la hatudu dalan bá ninia militante sira, labele sai ezemplár, ida ne’e hanesan buat ida karik, sai problema bá Timor-nia futuru.

Kona-bá administrativu, CNE  sei rezolve administrativu, krime sei hato’o bá parte kompetente liu-liu Ministériu Públiku.

Jornalista: Rogério Pereira Cárceres

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Polítika

Iha informasaun, Xanana sei “tula-liman” ba Ramos-Horta rekandidata ba PR 2027-2032

Published

on

By

Hatutan.com, (08 Outubru 2026), Díli—Eleisaun Prezidensiál Timor-Leste  periódu 2027-2032 besik daudaun ona. Iha ona kandidatu lubuk ida mak hala’o sira-nia movimentu atu hanesan mini kampaña hodi prepara aan ba enfrenta eleisaun prezidénsial ne’ebé sei hala’o entre fulan-Marsu tinan 2027. 

(more…)

Continue Reading

Polítika

Governu submete proposta OJE 2027 billaun 2.5 USD ba Parlamentu Nasionál

Published

on

By

Reportajen: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading
Advertisement

Trending