Connect with us

Polítika

PN Konsidera Orsamentu Retifikativu Liu RSE Ne’e Normál

Published

on

Hatutan.com, (16 Agostu 2023), Díli—Parlamentu Nasionál (PN) konsidera Orsamentu Retifikativu ne’ebé Governu iha bá despeza Estadu bo’ot liu Rendimentu Sustentável Estimadu (RSE), ne’e normál tanba Timor-Leste (TL) nia devit fiskál taka ho fundu petrolíferu.

Prezidente PN, Maria Fernanda Lay.

“Orsamentu liu RSE ne’e normál, tanba ita devit fiskál taka ho fundu petrolíferu. Klaru katak, ita tenke rekorre ba ida ne’ebá. Maibé ha’u fiar katak, Governu mós kuidadu tebes atu uza ita nia fundu minarai hodi finansia Orsamentu Jerál Estadu,” Prezidente PN, Maria Fernanda Lay hateten iha Palásiu Prezidensiál Nicolau Lobato Bairru-Pité (16/08/2023).

Lee Mós: Governu Submete Orsamentu Retifikativu US$ 1.771.867.112 bá PN

Fernanda Lay informa katak, Orsamentu Retifikativu iha hela prosesu audiénsia no espera iha semana oin bele tama ona ba debate.

Advertisement

Orsamentu Retifikativu ne’e rasik atu labele boot liu RSE maka, parte balun la’ós maski la’ós ministériu hotu-hotu aumenta, maibé ajusta ho orsamentu ne’ebé iha tanba to’o agora ezekusaun foin atinje 40%.

Iha 15 Agostu 2023, PN liu hosi Komisaun Espesializada sira hahú halo audénsia públika ho Banco Central Timor-Leste (BCTL) no Konsellu Konsultivu Fundu Petrolifeiru (KKFP) kona-bá proposta Lei Orsamentu Retifikativu tinan 2023, no diskusaun ne’ebé hala’o iha Tersa (15/08/2023) ne’e, deputadu sira hosi bankada opozisaun preokupa ho Fiscal Cliff ka Presipísiu Orsamentál ne’ebé Timor-Leste sei enfrente.

Prezidente Parlamentu Nasionál (PPN), Maria Fernanda Lay hala’o enkontru regulár ho Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta, iha Palásiu Prezidensiál Bairru-Pité, Kuarta (16/08/2023). Foto: Elio dos Santos da Costa.

Iha intervensaun diversas, Deputadu Joaquim dos Santos hosi bankada FRETILIN hateten Timor-Leste sei hasoru Presipísiu orsamentál tuir aprezentasaun ne’ebé BCTL iha katak, to’o iha tinan 2034 Timor-Leste sei hasoru problema ida-ne’e.

Parlamentu Nasionál agora ko’alia kona-bá Orsamentu Retifikativu ne’ebé sei aprova bá tinan 2023 atu IX Governu Konstitusionál bele retifika tuir nia programa prioridade sira.

Nune’e mós Deputada bankada PLP, Maria Angelina Sarmento hateten, to’o tinan 2034 Timor-Leste sei hasoru Fiscal Cliff ka presipísiu orsamentál no Timor-Leste sei iha defisie iha fundu petrolíferu ne’ebé sei la sustenta Orsamentu Jerál Estadu (OJE).

Previzaun ne’e aprezenta ona mai iha Parlamentu Nasionál desde 2020 no karik iha ona senáriu foun ne’ebé bele garantia katak bele iha mudansa ba reseita ne’ebé Timor-Leste sei hetan atu nune’e to’o 2034 Timor-Leste bele sees hosi presipísiu orsamentál.

Advertisement

Hatán ba preokupasaun sira ne’e, Vise-Koordenadór BCTL, Venâncio Maria Alves hateten, kona-bá Fiscal Cliff ka presipísiu orsamentál ne’e la’ós foin mosu, maibé iha kedan Governu sira anteriór mós iha, no Governu sira aprezenta ona senáriu análize lubuk ida ne’ebé bele hamosu Fiscal Cliff ne’e rasik.

IX Governu Konstitusionál liu hosi Vise-Ministru Assuntu Parlamentár, Adérito Hugo submete Orsamentu Retifikativu (OR) ho valór $1.771.867.112 bá Parlamentu Nasionál iha 10 Agostu 2023.

Lee Mós: Audiénsia Públika bá Proposta Orsamentu Retifikativu, Opozisaun Preokupa ho Presipísiu Orsamentál

Jornalista: Vito Salvadór

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending