Hatutan.com, (13 Marsu 2024), Díli—Dosente Direitu Konstitusional iha Universidade Nasionál Timor Lorosaé  (UNTL),  Alexandre Corte-Real de Araújo, hateten plájiu ne’e iha mundu akadémiku ema sempre kuidadu, liu-liu iha universidade ka ensinu superiór sira tanba liga ho rezultadu traballu bá alunu sira nian.

Lee Mós: SEKOMS Laiha Koñesimentu Natoon bá Plájiu

Jornalista Hatutan.com, Leopoldina de Carvalho halo entrevista ho Dosente Direitu Konstitusional iha Universidade Nasionál Timor Lorosaé (UNTL), Alexandre Corte-Real de Araújo iha UNTL, Kuarta (13/03/2024). Foto/Tome da Silva

Alexandre  Corte-Real de Araújo fó ezemplu, iha nivel lisensiatura, kuandu estudante sira atu remata estudu tenke hakerek monografia, entaun ne’e tama ona iha responsabilidade bá orientador ka mestre no mestra sira atu haree kualker alunu  nia obra bá ne’e evita sai hosi plájiu.

“Plájiu ne’e buat ida katak ita kopia ema nia obra, por-ezemplu ita halo ita nia monografia, ita foti deit mai ita hakerek ne’e la bele, ne’e iha mundu akadémiku ne’e krime, tanba ita aproveita ema seluk nia tarballu hodi hetan benefisiu, ne’e labele iha mundu akadémiku,” Jurista Timoroan Alexandre Corte-Real  de Araújo, hateten bá Hatutan.com iha knar fatin UNTL, Kuarta ( 13/03/2024).

Jurista Timoroan ne’e esplika nia parte sidauk hatene lei kona bá plajíu iha Timo-Leste ne’e, iha ona ka sidauk, maibe bazeia bá esperiensia ne’ebé hetan iha nasaun bo’ot sira ne’ebe nia halo estudu bá, katak  plájiu ne’e rigoroju liu, sé mak komete krime ne’e sei foti fali nia diploma no bá tribunál hetan kastigu.

“Iha mundu akadémiku universidade mak sei responsabiliza bá plajíu, tanba aban-bairua mak deteta ne’e obra ema seluk nian, nia risku atu ema bele foti fali nia atributu sira ne’e, maibe kona-bá Governu hau sidauk hare nia regra, tanba Parlamentu  Nasionál sidauk kria lei ruma, maibe iha universidade ne’e rigorozu liu,” nia afirma.

Liga ho deklarasaun Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS), Expedito “Loro” Dias Ximenes nian ne’ebe hateten katak maske iha liafuan balun hanesan iha livru planu estratéjiku SEKOMS nian ho Konsellu Imprensa (CI, sigla portugés), signifika katak sidauk plajíu, Alexandre Corte-Real de Araújo, esplika liafuan ne’e nu’udar referensia ne’ebé persiza sita nia fonte katak foti hosi livru ida ne’e. Maibé, enkuantu foti tomak ema nia obra ne’e plajíu, la plajíu ne’e bainhira hakerek kona ba artigu.

Dosente Direitu Konstitusional iha Universidade Nasionál Timor Lorosaé (UNTL), Alexandre Corte-Real de Araújo. Foto/Tome da Silva

“Footnote laiha ne’e perigu, footnote iha ne’e konsidera la plajíu, tanba sita ema nia obra original, se laiha roda-pé ka footnote ita bele konsidera ne’e indikasaun bá plajiu,  razaun saida tanba ne’e hakerek ona iha livru antes nian, depois o hakerek hanesan no la sita roda-pé ka footnote, ne’e plajíu tanba ne’e ita bele konsidera ita uza ema seluk nia obra,”  Alexandre Corte-Real de Araújo esplika tan.

Nia haktuir kuandu foti palavra ida hakerek fali bá ida mos tenke sita roda-pé ka footnote tanba nia hakerek nia palavra ne’e ho nia problema rasik, enkuantu ita foti hodi justifika dehan ita-nian ne’e labele, ne’e aplika bá monografia ba monografia, disertasaun bá disertasaun ne’e plajíu.

Fó hanoin fali katak Timor-Leste iha ona Lei Númeru 14/2022 de 21 de Dezembro, kona-bá Kódigu bá Direitu Autór no Direitu Koneksu (Conexos).

Lee Mós: CI Konsidera SEKOMS Halo Plájiu Grave no Sei Haruka Karta Lamentasaun

Jornalista : Leopoldina de Carvalho