Connect with us

Justisa & Krime

JU’S Lamenta Desizaun CFP Fó Deit Xamada Atensaun Ba Kazu Asédiu Seksuál iha TIC Timor

Published

on

Hatutan.com, (07 Janeiru 2026), Díli— JU’S Juridiku  Sosiál ne’ebé fasilita asisténsia legál ba vitíma asédiu seksuál iha TIC Timor, Institutu Públiku, lamenta tebetebes ho desizaun  Komisaun Funsaun Públiku  (CFP, sigla portugés) ne’ebé fó de’it xamada atensaun ba dirijente TIC Timor,I.P ne’ebé deskonfia envolve iha asédiu seksuál ne’e.

Lee Mós: Kazu Asédiu Seksuál, “Apa-Boot” Prontu Bá Hatán iha Tribunál

Advogada estajiaria JU’S Juridiku Sosiál, Maria Agnes Bere. Foto/Marcelino Tomae

Advogada estajiaria JU’S Juridiku Sosiál, Maria Agnes Bere  bá Hatutan.com iha nia knaar fatin, Farol, Díli, Segunda, 05 fulan-Janeiru ne’e,  hateten JU’S lamenta tebes ho prosesu ida-ne’ebé tuir loloos simples rekolla informasaun no bele la’o lalais. Tanba ne’e, JU’S dúvida  mós bá iha seriedade no mós kapasidade atu halo prosesu dixiplinár ne’e.

Desizaun ida-ne’e,  Maria Agnes Bere, afirma tuir loloos Ministériu  Transporte  no Komunikasaun maka foti  tanba TIC Timor,I.P ne’e tutela bá MTK, entaun desizaun ne’e iha Ministru  Transporte no Komunikasaun, Miguel Marques Gonçalves Manetelu maka fó desizaun, tanba ne’e adminitrativa indireita bá  TIC Timor I.P.

Advertisement

Nia hatutan  desizaun ne’e vítima foin simu besik períodu Natál. Maibé, desizaun ne’ebé hasai de’it xamada atensaun bá ema ne’ebé komete alegasaun asédiu seksuál, nu’udár superiór ida iha TIC Timor, I.P sai kedas dezde fulan-Juñu 2025.

Nia fundamenta katak  iha momentu ne’ebé vitíma hato’o  keixa iha fulan-Agostu 2024, prosesu dixiplinár seidauk loke. Maske nune’e, iha períodu ne’ebá superiór ne’e  hetan nomeiasaun atu sai nu’udár emboot iha TIC Timor,I.P.

Nia  subliña katak, maske prosesu ne’e seidauk iha desizaun ida, governu nafatin halo nomeiasaun fali ema ne’ebé deskonfia halo pratika asédiu seksuál hodi uza nia otoridade no poder.

“Maibé iha prosesu dixiplinár ida -ne’e Minstru Transporte no Komunikasaun rasik  konvida CFP atu sai hanesan ekipa  instrusaun  bá prosesu  hodi halo prosesu dixiplinár,  maibé  bá funsionariu sira baibain  normalmente iha CFP  maka halo prosesu dixiplinár, mas ba hirak ne’ebé assume kargu ho natureza nomeasaun polítika superior másimu liu iha ministériu ne’ebé tutela ba TIC Timor,I.P mak tenke foti desizaun no loke prosesu dixiplinár,” nia esplika.

Nia afirma, kuandu  JU’S Juridiku Sosiál haree ba desizaun ne’ebé sai, la iha eskrita ho klaru hahalok ne’ebé Superiór TIC Timor I.P. komete no desizaun ne’e mós la ko’alia ho klaru kona-bá kestaun asédiu seksuál, tanba la hakerek detallu kona-bá hahalok ne’ebé alegadamente halo husi dirijente institusaun ne’e.

Advertisement

Parte JU’S Juridiku Sosiál konsidera katak maske  fó desizaun bá   iha superiór TIC Timor  bazeia bá pedidu husi Advogadu JU’S  bá vítima nian, maibé iha desizaun ne’e la hakerek hahalok saida maka direjente ne’e viola maka hanesan  asédiu seksuál ne’ebé maka halo hasoru ninia sub-ordinadu  ka nia funsionária.

“Ida-ne’e maka ami lametavel tebes, iha prosesu desizaun ne’e rasik, tuir loloos hahalok asédiu seksuál ida-ne’e, dala ruma ema hanoin katak ida-ne’e nia halo simples de’it,  maibé ida-ne’e tuir loloos grave tanba halo ambiente  servisu ne’ebé la di’ak ona, estraga ambiente servisu, lakon konfiansa,  atu hala’o servisu ne’ebé di’ak, entaun ambiente  servisu sai la di’ak  no la saudavel ona atu,”  Maria Agnes Bere   hateten.

JU’S Juridiku Sosiál nia hanoin katak tuir loloos desizaun ne’e tenke tetu bá gravidade ne’ebé maka iha, maske Superiór TIC Timor ne’e ninia hahalok la to’o krime.

Pozisaun  JU’S Juridiku Sosiál bá kazu ne’e,  bá futuru, sei buka dalan hodi halo rekursu,  maibé   sira seidauk asesu bá relatoriu.

“Ida-ne’e maka ami sei halo pedidu asesu relatóriu, ne’ebé maka to’o  agora mak seidauk hetan asesu bá relatoriu,  seikKarik desizaun ne’e, sira garante katak sei fó kastigu, dixiplinár bá superior TIC Timor,I.P, maibé ho fundamentasaun ne’e maka saída,  ami  presiza atu haree hotu iha relatoriu,  maibé relatoriu ne’e ami seidauk simu atu haree oinsá  posibilidade atu halo rekursu  bá desizaun dixiplinár ne’ebé maka iha,” Maria Agnes Bere    afirma.

Advertisement

JU’S sei tetu hela atu halo mós  prosesu sivíl  bá danu ka estragu no sofrimemtu  ne’ebé  maka  vítima hetan  husi hahalok  ne’ebé maka arguidu ka kodenadu ne’e halo hasoru vítima. Nune’e,

JU’S sei halo komunikasaun ho vítima, atu halo mós  prosesu bá Tribunál no mós prosesu  sivíl atu husu indemnizasuan ka kompensasaun bá hahalok ne’ebé superior TIC Timor halo fó ona sofrimemtu  no impaktu  ona vítima.

Nia dehan bainhira kazu sira ho natureza seksuál,  ne’ebé la informa bá vítima kona-bá prosesu, ka  prosesu ne’e pendente  no dada tempu naruk, tuir loloos fó  impaktu bá vítima, tanba vítima rasik la hatene saída maka akontese.

Nia afirma tan katak, kazu ida-ne’e besik tinan ida depois, vítima atraves nia Advogadu  hato’o ka denunsia bá prosesu dixiplinár, hasoru nia superior,  ami hato’o iha 2024, maibé desizaun ne’e foin tun iha 2025 la devia nia prosesu ne’e naruk.

Nia dehan  vítima iha direitu uainhira hato’o ona keisa ka petisaun ruma,  vitíma tenke hetan informasaun fila-fali, kona-bá progresu, inklui  desizaun, maibé ida-ne’e depois tinan ida halo  pedidu husu progresu to’o iha ne’ebé  maka vitíma  hetan desizaun ne’e iha foin lalais ne’e.

Advertisement

Husi sorin seluk, Ministru Transporte no Komunikasaun,  Miguel Marques Gonçalves Manetelu, informa katak desizaun ne’e sai tiha ona iha fula-Jullu 2025, maibé ida-ne’e desizaun husi  CFP.

“Ita boot (Jornalista) bá husu iha CFP kona-bá kazu asédiu sekuál ne’e, ema nain hira maka CFP  demite  husi funsionáriu,  imi bá konfrima iha CFP,” Ministru Miguel Manetelu hateten.

Antes ne’e mós  Hatutan.com  tenta atu halo komfirmasaun bá Komisaun Funsaun Públiku, maibé Komisariu Asuntu Asuntu Disiplina Agapito da Conceição,  okupadu hela ho servisu seluk, la lakohi fó komentariu

 Jornalista: Marcelino Tomae

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Justisa & Krime

Komisaun A Husu CAC Servisu ho Instituisaun Intelijénsia Sira iha Luta Kontra Korrupsaun

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Justisa & Krime

20 Outubru-ne’e, Tribunál Díli realiza julgamentu ba argiudu sira iha kazu Set-Top Box RTTL, E.P

Published

on

By

Hatutan.com, (15 Outubru 2026), Díli— Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Díli (TJPID) ajenda ona audénsia julgamentu ba arguidu na’in-rua ne’ebé komete kazu  projetu instalasaun Set-Top Box  (STB) Rádiu Televizaun Timor-Leste, Empreza Públika (RTTL,E.P).

(more…)

Continue Reading

Justisa & Krime

Tauk Povu Lakon Konfiansa Ba Tribunál, Komisaun La Públika Valór Ezame Kandidatu Juízes

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli – Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Carmelita Caetano Moniz hatete, Kandidatu ne’ebé hetan valór ne’ebé to’o ba kritériu aprova sei hetan estatutu aptu, enkuantu sira ne’ebé la atinji valór ne’ebé determina sei konsidera la aptu, kandidatu sira ne’ebé la aptu iha direitu atu hato’o reklamasaun, no juri sei analiza reklamasaun hirak-ne’e antes foti desizaun.

Tuir Carmelita, servisu juis nian iha responsabilidade bo’ot iha sosiedade, tanba desizaun judisiál sira afeta diretamente direitu no moris sidadaun sira. Tanba ne’e, nia konsidera katak avaliasaun ba juis tenke hala’o ho kuidadu no tuir kritériu ne’ebé klaru.

“Valór ita labele tau, tanba sé juíz ida hetan valór ida ki’ik tebes, konfiansa povu nian ba tribunál oinsá? impaktu sosiál makas tanba ho ida ne’e mak juíz sira nia servisu la hanesan ita bai-bain. Juíz nia servisu ne’e servisu ida ne’ebé ita dehan depois de Maromak, segundu maromak iha mundu mak juíz sira ona, ema hotu-hotu tenki kumpri, sira haruka ba prizaun tenki ba, entaun ita tenki rezerva tebes sasan sira ne’e,” Dehan Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Komisária Carmelita Caetano Moniz, iha Palásiu Governu, Kinta 15/10/2026.

Nia mós rejeita kona-ba diskriminasaun iha prosesu avaliasaun, nia afirma katak membru juri na’in tolu no sekretáriu ida mai husi Portugal, no sira la koñese kandidatu sira ne’ebé partisipa iha prosesu rekrutamentu.

“Primeiru la iha diskriminasaun ba valór tanba juri na’in 3 ho sira nia sekretáriu ida mai hotu husi ne’eba (Portugal) sira nein koñese kandidatu ida, ne’ebé ita atu ko’alia deskriminasaun husi ida ne’ebé? Afasta sira ne’e tanba valór la to’o, tuir regulamentu avaliasaun ne’ebé mak komisaun aprova katak ezame eskrita ne’e sira ne’ebé iha valór masimu di’ak liu ne’e mak 20,” Nia informa

Advertisement

Avaliasaun ba ezame eskrita hala’o tuir regulamentu ne’ebé komisaun aprova ona. Tuir nia, kandidatu ne’ebé hetan valór máximu 20 mak konsidera aptu ka pasa, enkuantu kandidatu ne’ebé hetan valór menus husi 10 la pasa.

Nia mós kompara sistema ne’e ho avaliasaun karreira iha instituisaun judisiál no Ministériu Públiku, ne’ebé uza kategoria kualifikadu no la kualifikadu. Nia konsidera katak publikasaun valór individual ba juis bele iha impaktu ba konfiansa públiku ba tribunál.

Vaga ne’ebé disponivel limitadu kompara ho númeru kandidatu sira, kandidatu na’in 32 kompete ba vaga ne’en (6) iha Tribunál Supremu Justisa, enkuantu kandidatu na’in 24 seluk kompete ba vaga sia iha Tribunál Rekursu.

Nia aumenta, kandidatu sira ne’ebé la hetan vaga iha faze ida bele hein oportunidade seluk atu partisipa iha prosesu seleksaun ba Tribunál Rekursu ka Tribunál Supremu Justisa, tuir vaga no kondisaun ne’ebé disponivel.

“Kandidatu sira ne’ebé la pasa iha prosesu seleksaun ba tribunál superior sira sei kontinua hala’o sira-nia funsaun nu’udar juis iha primeira instánsia, no bele partisipa fali iha konkorsu tuir regra no oportunidade ne’ebé disponivel,” Nia salienta.

Advertisement

Iha parte seluk, komisáriu José Pedro Camões, esplika, avaliasaun ba kandidatu sira hala’o tuir kritériu ne’ebé komisaun determina ona, ho rezultadu aptu no la aptu. Kandidatu sira ne’ebé la konkorda ho rezultadu avaliasaun bele uza sira-nia direitu atu hato’o reklamasaun.

“Ezame ne’e iha maneira rua atu fó valór tau aptu no la aptu, ida valór sufisiente ba leten mak aptu no ida númeru eskala ki’ik ne’e mak la aptu ne’ebé la’os buat foun ida, labele deskonfia, bai-bain dehan valór iha 6 ba leten ne’e valór ida di’ak, karik valór 5 mai kraik ne’e valór ida ladun di’ak, ne’ebé maneira atu avalia ne’e mak ida ne’e, se la aptu, sira bele uza sira nia direitu atu halo reklamasaun, depois juri sira sei hare’e sira nia reklamasaun ne’e atu fó fali desizaun seluk,” Esplika Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), José Pedro Camões.

Desizaun kona-ba prosesu avaliasaun no rekrutamentu juis nian tama iha kompeténsia Konsellu Superior Majistratura Judisiál, tuir lei no regulamentu ne’ebé vigora.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

 

Advertisement

Continue Reading

Trending