Saúde
Parlamentu Nasionál Preokupa Kazu Dengue Sa’e Maka’ás iha HNGV
Published
2 weeks agoon

Hatutan.com, (27 Janeiru 2026), Díli– Parlamentu Nasionál preokupa ho fenomena númeru kazu dengue sa’e maka’ás iha Hospitál Nasionál Guido Valadares (HNGV).

Kondisaun pasiente dengue baixa iha HNGV. Foto/Juvinal Cabral dos Santos
Dadús ne’ebé hato’o husi husi Diretór Servisu Apoiu Diagnóstiku no Terapeutiku HNGV, Vidal de Jesus Lopes, Tersa (27/01/2026), katak hahú husi loron 01 to’o loron 27 fulan-Janeiru, tinan ne’e, HNGV rejista pasiente dengue hamutuk 245 no husi numériu pasiente hirak ne’e, na’in-haat lakon vida.
Prezidente Komisaun F Parlamentu Nasionál trata asuntu Saúde, Igualdade Jeneru no Seguransa Sosiál, Deputada Maria Barreto Gorumali hateten, mézmu PN seidauk iha dadus loloos kazu moras dengue, maibé fenomena lorloron nian hatudu katak dengue ho numéru sa’e maka’ás karik tanba komunidade seidauk iha konsiente soe lixu iha lixeira no dala-barak liu hoe lisu arbiru deit iha uma ninin no Estrada sira.
Reprezentante povu ne’e afirma iha alternativu ka solusaun seluk ne’ebé Ministériu Saúde halo mak iha fulan hirak liubá MS koko husik susuk ne’ebé mak atu bele hamate susuk aedes aegypti, maibé nian rezultadu liuhosi Ministériu Saúde rasik katak susuk ne’e foin soe no seidauk bele fó nia rezultadu lalais tanba prezisa tempu naruk.
“Ita hotu preokupa ba pasiente sira ne’ebé baixa iha HNGV ne’ebé ba kondisaun ema nakonu kuaze balu baixa iha sala koridór, tanbasa ha’u dehan klaru. Tanba tuir ita nian padraun kama ne’ebé iha HNGV ne’e iha de’it 359. Entaun hanesan iha tempu udan iha pasiénte ne’ebé mak refere ba iha HNGV ho volume ne’ebé mak maka’ás klaru kama iha HNGV labele atende hotu pasiénte sira,” nia tenik.
Nia afirma situasaun reál mak hotu-hotu haree katak profisionál Saúde iha HNGV atu responde ba situasaun kazu dengue sira presiza kria sala emerjénsia mak liuhosi sala koridór sira ne’e to’o pasiénte sira okupa hotu inklui mós transferé tan fali pasiénte balu ba iha Sentru Saúde sira iha Díli laran.
Ho situasaun ida -ne’e komisaun F sei halo ajenda iha tempu mai hodi halo fiskalizasaun ba iha HNGV no Sentru Saúde sira hodi bele haree situsaun iha terrenu liuliu kona-ba pasiénte kazu dengue.
Iha fatin hanesan membru PN husi Bankada FRETILIN, Nurima Ribeiro Alkatiri hateten, problema dengue la’ós problema foun. Tuir loloos antes tama tempu udan, Ministériu Saúde hatene ona oinsá mak atu halo prevensaun, inklui HNGV no sentru saúdehno parseiru sira saúde nian iha devér loloos atu prepara planu antes tempu udan nune’e bele prevene kazu dengue labele barak.
Liu husi komunikasaun, liuhosi limpeza liu mós husi sosiédade edukasaun kona-bá saida mak sidadaun ida-idak nian devér atu halo para evita susuk aedes aegypti bele aumenta.
“Infelizmente ida-ne’e la akontese, agora dala ida ita hasoru kazu dengue ne’ebé barak, hanesan ospitál mós fatin atu tau pasiente mós laiha. Importante agora Ministériu Saúde atua ho lalais saida mak presiza halo Ministériu Saúde no espesialista sira atu kontein kazu sira ne’ebé iha ona para atu evita hodi hada’et barak liután,” Deputada Nurima Ribeiro Alkatiri hateten.
Nia afirma asaun Ministériu Saúde nian kona-bá iha tempu hirak liubá husik susuk atu oho susuk aedes aegypti ne’e la konsegé kobre iha teritóriu Díli laran nune’e asaun ne’e seidauk sufisiénte atu kombate moras dengue
Husi sorin seluk, Diretór Servisu Apoiu Diagnóstiku no Terapeutiku HNGV, Vidal de Jesus Lopes haktuir iha fulan-Janeiru ne’e, HNGV rejista pasiente dengue hamutuk 245 no na’in-haat lakon vida.
“Kazu dengue ne’ebé mak iha fulan-Janeiru hahú husi loron 01 to’o loron 27, fulan-Janeiru ne’e, e totál kazu dengue ne’ebé mak baixa iha 245, husi numéru ne’e, ema na’in-haat mak mate, kompostu husi feto na’in-tolu no mane ida,” Vidal de Jesus Lopes, informa liu husi konferénsia imprensa iha HNGV.
Vidal de Jesus Lopes hateten, pasiente na’in-haat ne’ebé mak lakon vida maioria ho idade 5 to’o 9 anos no pasiente sira ne’ebá mak dadaun baixa iha HNGV barak liu husi Munisípiu Díli.
“Sira ida mate ne’e ho idade labarik de’it husi tinan 5 to’o tinan 9, pasiente sira ne’ebé mak dadaun ne’e baixa iha maioria husi pasiente sira husi Sentru Saúde iha Dili, no balun mós husi ospitál referál sira, kuaze ospitál referál sira hotu kedas hanesan, Ospitán Referál Eduardo Ximenes (HOREX) Baucau, Maubisse no mós husi Maliana,” nia hateten.
Nia esplika kona-ba espasu iha HNGV ida ne’e problema klasiku, la’ós dengue mosu mak foin hamosu problema espasu, problema espasu ne’e desde tinan rua ba kotuk, no tinan rua ikus ne’e HNGV infrenta espasu ho razaun tanba númeru traferensia mai iha HNGV aumenta.
“Kazu sira ne’ebé mak grave, alinde disso iha fim de semana ida-ne’e mós kordenasaun husi Minsiteriu Saúde (MS) ho Ministériu Transporte Komunikasaun (MTK) husu parte ida uluk fatin izolamentu ba Covid nia ho iha tempu Amo Papa mai ne’e ita uza ba hodi admite pasiente ba, Ministériu Saúde fó ona alternativa hotu-hotu ataka nakonu demais ita bele refere pasiente balun ba ne’ebá,” Vidal informa.
To’o agora dadaun Hospitál Nasionál Guido Valadares seidauk halo traferensia ba Sentru Saúde Formoza no Sentru Saúde Vera-Kruz, mais Hospitál Nasionál Guido Valadares ho Sentru Saúde rua ne’e iha ona liña kordenasaun ona.
Vise-Ministru Saúde Dezvia
Hafoin remata Reuniaun Konsellu-Ministru extraórdinariu iha Palásiu Governu, Tersa (27/01/2026), jornalista lubuk hein Vise-Ministru Saúde José dos Reis Magno, atu konfirma asuntu kazu dengue ne’ebé agora daudaun ho númeru pasiénte aas iha HNGV, maibé la konsegé, tanba Vise-Ministru Saúde José dos Reis Magno sai fali tiha husi odamatan sorin no la liuhosi odamatan boot. Enkuantu Ministra Saúde Elia dos Reis Amaral la marka prezensa iha Reuniaun Konsellu Ministru-Ministru.
Jornalista: Zita Menezes/Juvinal Cabral dos Santos
You may like
Saúde
Prezidente Ramos-Horta Dehan Imposivél Evita Kazu Moras Dengue iha Timor-Leste
Published
1 week agoon
30/01/2026
Hatutan.com, (30 Janeiru 2026), Díli- Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, dehan imposivél atu evita moras dengue iha Timor-Leste tanba komunidade sira so’e lixu arbiru.
Saúde
Iha HNGV, Família Kous De’it Pasiente Moras Dengue Tuur iha Kadeira Hodi Baixa no Hetan Tratamentu
Published
1 week agoon
30/01/2026
Hatutan.com, (30 Janeiru 2026), Díli-Númeru kazu moras dengue ne’ebé loron ba loron rejistu iha Hospital Nasionál Guido Valadares (HNGV), aumenta ba beibeik. Nune’e, espasu no faislidade sira iha sala emerjénsia kuaze la sufisiente.
Saúde
MS Élia dos Reis Amaral Husu Komunidade Labele Soe Lixu Arbiru
Published
1 week agoon
29/01/2026
Hatutan.com, (29 Janeiru 2026), Díli- Ministra Saúde (MS), Élia A.A dos Reis Amaral husu komunidade tenke iha konsiénsia no servisu hamutuk hodi labele soe lixu arbiru iha fatin-fain sira, nune’e bele kontribui ativa kombate moras dengue.

Rekrutamentu Kadetes PNTL Diskriminativu, Ministériu Interiór ho Komandu PNTL Dezobediénsia Ba Desizaun Tribunál

Komisaun B Sei Buka Faktu Diskriminasaun iha Rekrutamentu Kadetas Foun PNTL

PNTL Kaptura Suspeitu JG ho UF Ba Kazu Violasaun no Koasaun Seksuál

Kandidatu Ajente PNTL Na’in-50 Submete Keixa Ba PDHJ

Deskonfia, Familiarizmu iha Rekrutamentu Kadetes Foun PNTL

DIT Hahú Introdús ba Estudante Sira Kona bá Seguransa ba Dadus Importante

IGJ Legaliza Corais Timor bá Atividade Futu-Manu

STOP PRESS: Ministru Nino Pereira Konsumu Dose Kontamina ho Frasku Halo Nanál Kanek no Ran

Indonesia dan Timor-Leste Perkuat Kerjasama Ekonomi, Sosial Budaya, dan Pariwisata

Governu Indika BTK Hadi’a Trotoár Naksobu iha Área Bebora

Asesu Gratuita HATUTAN.com

Hafoin Ferias Judisiáriu PGR Sei Ko’alia Kazu Set-top Box RTTL,E.P

Xefe Estadu TL Kondekora Militár Korea Súl Ne’ebé Mate iha Oé-Cusse

PCIC Detein MG Lori Osan Falsu Hosi Inglaterra

PR Simu Karta Kredensial Husi Embaixadór Brunei Darussalam ho Reinu España
Trending
Dili4 days agoOfisiál Mídia SEKOMS Impede Jornalista Hatutan.com Halo Kobertura iha RTTL,E.P
Justisa & Krime4 days agoTribunál Rekursu Deside Estadu Selu Kompensasaun bá Gil da Costa “Puto Naldo Rei”, Antigu Prezidente RTTL,E.P
Nasionál1 week agoPM Xanana Aprésia Hatutan.com Kestiona Liberdade Imprensa iha SEKOMS Nia Oin
Saúde1 week agoIha HNGV, Família Kous De’it Pasiente Moras Dengue Tuur iha Kadeira Hodi Baixa no Hetan Tratamentu
Dili6 days agoAsidente Tráfiku iha Área Eskola UNAMET, Joven Na’in-rua Lakon Vida
Saúde1 week agoPrezidente Ramos-Horta Dehan Imposivél Evita Kazu Moras Dengue iha Timor-Leste
Saúde1 week agoMS Élia dos Reis Amaral Husu Komunidade Labele Soe Lixu Arbiru
Polítika5 days agoKomisaun A Preokupa Servisu Asesór iha Ministériu Sira








