Hatutan.com, (17 Marsu 2026), Ataúro-Peskador sira iha Illa Ataúro sente ona impaktu boot husi folin kombustível ne’ebé sa’e iha merkadu nasionál.

Lee Mós: Governu Sei Foti Medida Nesesáriu Hodi Estabiliza Folin Kombustível

Merkadu tradisionál fa’an ikan iha Ataúro. Foto/Juvinal Cabral dos Santos

Loron hirak ikus ne’e, peskadór sira sosa komvustível gazuliña ho presu US$1,75 kada litru no bainhira enxe ba bero hodi ba peska ho tempu udan-anin, loron ida bele hetan de’it kulru US$5.00.

“Iha ne’e ami halo grupu ida loro-loron ami tama tasi sé tempu di’ak ami tama mai ne’e ami fa’an iha ami nia komunidade ne’ebé loke warung bele hetan benefisiu uitoan,  tanba maluk sira vizitante mai han iha warung ne’e bele sosa ikan, mas agora mina folin sa’e ne’e hali ita susar,” peskadór Manuel Samuel husi aldeia Osubemasu,  Suku Beloi, Ataúro informa  ba jornalista sira iha tasi-ibun Beloi, Tersa (17/03/2026).

Nia preokupa, situasaun agora mina karun entaun haree mós ba mina tanba iha ne’e mina litru ida US$1,75, mina uluk litru ida US$1,25  ne’e kada loron sira tama tasi maibé agora mina karun semana ida tama dala tolu de’it.

“Ami sente todan uituan atu sosa mina, entaun ami atu hala’o ami nia atividade peska ne’e mos senti todan tanba mina mós karun ne’ebé ami hafuhu de’it. Tuir loloos ami hala’o atividade ne’e loro-loron mais ami haree situasaun hanesan ne’e entaun ami hala’o Segunda para tiha depois Sesta ho Sabadu mak hala’o fila-fali peskas,” nia haktuir.
Nia haktuir, tanba situasaun mina karun peska ne’e ho tempu de’it kada semana ida tama tasi dala tolu.

“Sé mina mak baratu hanesan bai-bain ne’e ami peska loro-loron, maibé agora ne’e semana ida dala tolu Segunda tama, Tersa, Kuarta, Kinta para Sexta no Sabadu mak tama fali. Kuandu tempu di’ak ami hanesan agora korente la iha ami bele hetan loron ida US$30.00 lae tun mai kraik US$25.00 mais la iha hetan de’it US$5.00 sira ne’e iha loron ida”, Peskadór Manuel haktuir.

Nia dehan, uluk di’ak mina baratu agora mina sa’e komparasaun hanesan ohin dader ne’e de’it  hetan $5 ne’e atu ba sosa fali mina ba fali susar, sustenta família mós susar.

“Mina ne’e  bai-bain hatama iha tanki  ne’e litru 20 ne’e ami halai semana ida, mais ami halai ba luku no simu tamu ruma ba hariis ne’e la to’o semana ida”, nia afirma.

Peskadór sira iha Ataúro  kria grupu kada grupu hamutuk ema na’in-30, maibé ba hamutuk dada redi mak hetan ikan to’o 1.000 bele fahe ba malu mak ida-idak faan tuir nia hakarak.

Osan sira ne’ebé hetan husi peska mak hodi sustenta nesesidade uma laran no haruka  oan sira ba eskola.

Peskadór Manuel haktuir nia oan ida dadaun hala’o hela estudu iha universidade Dili no na’in haat seluk eskola iha Atauro.

Iha  fatin hanesan Prezidente Autoridade Administrativa Ataúro, Mateus Belo, rekoñese, populasaun Ataúro moris maiória vida peskadór, no mós agrikultór, maibé mós iha atividade sira seluk.

Nia dehan, Ataúro koñesidu ema peskadór barak soké ho atividade turizmu ne’e ema komesa muda sira nia profisaun.

“Populasaun Atauro maiória vida peskadór no vida agrikultór, maibé ema komesa muda sira nia moris ba profisaun seluk,” Prezidente Autoridade Ataúro, Mateus Belo hateten.

Nia hatete, populasaun barak mós hala’o atividade turizmu nian, ne’ebé atividade peskas mós la’o nafatin, maibé iha mós atividade seluk.

Tanba atividade turizmu iha Atauro la’o maka’as entaun ema mós pozisaun dala ruma muda ona, hala’o atividade negósiu sira.

Nia esplika, iha Ataúro ne’e halo atividade tara-bandu ba área sira labele hasa’e no aumenta ikan ne’e sa’e maka’as, sira bele peska besik kedas iha fatin.

Maibé, atividade tasi nian ne’e depende ba ema luku tasi mais agora iha servisu hanesan prepara turista sira bele aluga, ne’e mós hetan rendimentu aluga ró ba bainaka sira.

Populasaun Ataúro hamutuk abitante 12.545 iha Suku lima, Suku Beloi, Suku Bikeli, Suku Makadadi, Suku Makili, Suku Villa Maumeta.

Jornalista: Juvinal Cabral dos Santos