Connect with us

Nasionál

Komisáriu CAC ho PGR Labele Uza Dezintedimentu Pesoál Hodi Sakrifika Interese Estadu

Published

on

Hatutan.com, (14 Abríl 2026), Díli– Programa Monitorizasaun Sistema Judisiariu (JSMP-sigla Ingles) ezije bá  Komisáriu Komisaun Anti Korrupsaun (CAC), Rui do Santos Pereira  ho Prokuradór Jerál Repúblika (PGR), Nelson de Carvalho atu labele prátika aktu dezintedimentu pesoál hodi sakrifika Estadu bá prevensaun no kombate korrupsaun  Timor-Leste.

Lee Mós: Implementasaun DRBI, CAC Aplika Sansaun Bá Infratór Hamutuk 2,398 ho Totál Valór Koima US$303,628.38

Despaixu PGR Nelson de Carvalho hodi avoka prosesu inkéritu sira ne’ebé Ministériu Públiku delega ba CAC. Foto/dok.

Iha  loron 03 Fevereiru 2026, Prokuradór-Jerál Repúblika, Nelson de Carvalho, hasai despaixu ida hodi oriente ba  Prokuradór Repúblika Koordenadór hotu-hotu atu avoka (foti fila-fali) prosesu inkéritu sira kazu korupsaun ne’ebé antes delega ona bá Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC).

Peskizadór  Legál  JSMP, Luís de Oliveira Sampaio,  hatete kestaun ne’e  sériu  uitoan  no bele dehan grave,  iha kontestu esforsu Governu nian atu prevene no kombate korupsaun tanba  entidade Polísial hanesan CAC  ne’ebé simu mandatu tuir lei númeru 08/2029 kona-bá  ezisténsia Komisaun Anti Korupsaun  ne’ebé altera tiha ona ho lei númeru 01/2023, ho mandatu  espesifiku ida maka atu luta apoiu estadu,  no hamriik  lori Estadu nia naran hodi luta  prevene no kombate korupsaun.

Advertisement

“Embora ita rekoñese katak ita iha difisiensia barak  ka iha  frákeza barak ne’ebé presiza hadi’a, maibé durante seidauk iha mudansa ruma bá lei Komisaun Anti Korrupsaun maka tutela, atu haree no investiga bá kazu sira ne’ebé ho natureza korupsaun. La bele tanba dezintedimentu pesoál sakrifika   Estadu nian bá luta atu prevene no kombate korupsaun,”  Peskizadór  Legál  JSMP Luís de Oliveira Sampaio  informa ba jornalista sira iha Díli, Tersa (14/04/2026).

Tuir informasaun derepente  Ministériu Públiku  liu-husi   Prokuradór ne’ebé tuir lei  nu’udar titulár bá asaun penál hotu-hotu avoka tiha kazu korupsaun  sira ne’ebé Komissaun Anti Korrupsaun  investiga no submete bá  Ministériu Públiku. JSMP haree katak Prokuradór Jerál Repúblika Nelson de Carvalho iha razaun, maibé razaun ne’e tenke fundamenta ho lei, labele tanba de’it dez-etendimentu ka mis-komunikasaun  no  iregularidade prosesuál sira  mak implika halo desizaun atu  dada kazu hotu-hotu.

“Tanba ita hotu hatene katak seidauk iha mudansa ruma bá lei , no Parlamentu Nasionál aprova orsamentu bá Komisáriu  ho bá espesialista sira ka dirijente  sira, no  kada fulan  estadu selu osan hodi halo servisu,” tenik nia.

Nia fundamenta  tan katak Estadu selu investigadór sira iha CAC hodi halo servisu investigasaun  bá krime korupsaun sira ne’ebé akontese iha territóriu laran tomak.

Antigu Adjuntu  CAC ne’e  afirma, polémika entre Komisaun Anti Korrupsaun (CAC) ho Prokuradór Jerál Repúblika (PGR) kona-bá evokasaun kazu korrupsaun kontinua sai preokupasaun, tanba bele fó impaktu ba esforsu Estadu nian atu prevene no kombate korrupsaun.

Advertisement

Peskizador Legál JSMP, Luís de Oliveira Sampaio

“Iha aspetu legál, nomeasaun Komisáriu CAC sira desde inísiu ona iha defeitu legál tanba la priense rekezitu independénsia tuir lei. Lei ezije katak Komisáriu CAC tenke ema independente, maibé realidade hatudu katak sira mai husi polítika,” nia hateten.

Nia esplika,  Ministériu Públiku iha kompeténsia atu dirije prosesu investigasaun, maibé la iha razaun klaru atu Prokuradór Jerál evoka fila fali kazu korrupsaun sira ne’ebé delega ona ba CAC.

“Laiha justifikasaun atu hasai despaixu evokasaun bá kazu sira ne’ebé  entrega ona ba CAC atu investiga,” nia dehan.

Tuir nia, problema ne’e bele mosu tanba falta komunikasaun entre Prokuradór tutelar no investigadór CAC sira. Maski nune’e,Prokuradór mak iha kompeténsia atu avalia sé iha indísiu krime ka lae, inklui desizaun atu arkiva kazu parsiál ka total.

Nia esplika,  arkivamentu totál signifika laiha evidénsia, enkuantu arkivamentu parsiál hatudu evidénsia seidauk sufisiente no bele loke fila fali iha futuru.

Nia ezije katak, iha tendénsia autoridade judisiária hanesan  Ministériu Públiku ho CAC  atu evita  haree kazu sira husi perspetiva polítika, liu-liu bainhira envolve membru Governu no dirijente institusaun Estadu sira.

Advertisement

JSMP husu bá PGR Nelson de Carvalho atu fó esplikasaun klaru kona-bá fundamentu evokasaun kazu sira ne’e, atu evita suspeita públika. Tanba desizaun ida-ne’e bele fó impaktu ba Estadu nia esforsu atu kombate korrupsaun.

Maski nune’e, nia subliña katak tekniku no investigadór CAC sira mak profisionál, no prosesu investigasaun tenke la’o tuir lei.  Komisáriu CAC ho PGR buka malu ko’alia   atu buka solusaun liu husi diálogu.

Nia haktuir, sé Ministériu Públiku impede CAC atu  labele halo investigasaun, kazu sira bele la la’o ba oin, tanba atividade rekolla dadus no prova iha terenu depende ba servisu investigasaun.

“Ezemplu hanesan CAC la konsege Proteje segredu Justisa,  Ministériu Públiku ne’ebé maka dirije prosesu ne’e,  aviza kedas  tanba lei mós fó fatin atu krimaniliza entidade Polísial sira ne’ebé la kumpri Prinsípiu  kona-bá  segredu Justisa, durante investigasaun,  Maibé la’ós tanba razaun ida-ne’e dada hotu kazu sira ne’e sein,”   dehan nia.

Husi sorin seluk   Jornalista sira husi média oi-oin ne’ebé hein Prokuradór Jerál Repúblika, Nelson de Carvalho bainhira halo enkontru ho Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta iha Palásiu Prezidénsial, Tersa (14/04/2026), atu halo konfirmasaun bá polémika ida-ne’e, maibé  Prokuradór Jerál Nelson de Carvalho   tam aba Palásiu Prezidensiál husi odamatan boot, maibé bianhira sai   husi odamatan kotuk, nu’udár aktu ida dezvia husi jornalista.

Advertisement

Tuir dokumentu ne’ebé Hatutan.com  asesa katak  iha loron 03 Fevereru 2026 Prokuradór-Jerál Repúblika, Nelson de Carvalho, hasai despaixu ida hodi oriente Prokuradór Repúblika hotu-hotu atu avoka fali prosesu inkéritu sira ne’ebé antes delega ona bá Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC).

Despaixu  ho númeru 14/PGR/II/2026, Prokuradór Repúblika sira hetan orientasaun atu halo avokasaun prosesu sira iha prazu máximu loron lima (5), hodi garante katak prosesu investigasaun hotu fila-fali ba kontrolu Ministériu Públiku.

Iha despaixu ne’e mós hatete katak depois  avokasaun, Prokuradór Repúblika Koordenadór sira tenke haruka kedas relatóriu ba Gabinete Prokuradór-Jerál Repúblika, hodi fó informasaun kona-ba prosesu sira ne’ebé avoka ona, inklui númeru rejistu NUC.

Medida ida ne’e bazeia ba dispozisaun Konstituisaun Repúblika Demokrátika Timor-Leste no Estatutu Ministériu Públiku, hodi reforsa Papél Ministériu Públiku iha prosesu investigasaun kriminál.

Despaixu ne’e mós distribui bá koordenadór unidade relevante sira no Prokuradór Repúblika hotu-hotu, atu asegura implementasaun efetiva husi medida ne’e.

Advertisement

 Jornalista: Marcelino Tomae

 

 

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Nasionál

Xanana Hetan Rekoñesimentu Nu’udar Veteranu ho Grau Aas Liu

Published

on

By

Hatutan.com, (13 Abríl 2026),  Díli—Ministériu bá Asuntu Kombatente no Libertasaun Nasionál (MACLN-sigla portugés)  hasai despaixu ministeriál hodi rekoñese  Kay Rala Xanana Gusmão atuál Primeiru-Ministru, nu’udar veteranu grau aas liu (primeiru).

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Posibilidade Timor-Leste Enfrenta Diminui Asesu Eletrisidade Oras Neen Kada Loron

Published

on

By

Hatutan.com, (02 Abríl 2026) Díli–  Posibilidade Governu Timor-Leste sei diminui ka hamate asesu ba naroman eletrisidade  kada loron iha oras neen, husi tuku tuku 5:00 matrudaga to’o de’it tuku 23:00 Otl.

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Ida-Ne’e Mak Mensajen Dom Virgílio Kardeál Ba Pakua 2026

Published

on

By

Hatutan.com, (01 Abríl 2026), Díli– Amu-Bispu Arkidioseze Metropolitana Dili nian, Dom Virgílio Kardeál do Carmo da Silva, SDB, Kuarta (01/04/2026), hato’o feliz paskua festa ba ida ne’ebé bo’ot liu hotu iha Kreda Katólika tanba sarani sira komemora Jesus Kristu nia resorisaun.

(more…)

Continue Reading

Trending