Connect with us

Justisa & Krime

PR Vizita Instalasaun Supremu Tribunál Justisa Timor-Leste

Published

on

Hatutan.com, (21 Maiu 2026) Díli-Prezidente Repúblika (PR), José Ramos Horta, Kinta (21/05/2026), vizita ba instalasaun Supremu Tribunál Justisa Timor-Leste ne’ebé hahú estabelese ona iha eis-Tribunál Distritál Díli (TDD).

PTR Afonso Carmona akompaña PR Ramos-Horta bainhira halo vizita kortezia ba instaladora Supremu Tribunál Justisa, Kinta (21/05/2026). Foto/Juvinal Cabral dos Santos

“Oportunidade ha’u mai iha ne’e atu haree entermu infraestrutura, komisaun nia servisu no preparativu ne’ebé preorogativa governu nian, Parlamentu Nasionál ho Prezidénsia Repúblika halo buat ne’ebé limitadu, maibé importante iha ida-idak nia kompeténsia,” Prezidente  José Ramos Horta hateten iha nia diskursu iha ámbitu vizita ba instalasaun Supremu Tribunál Justisa Timor-Leste.

Prezidente Repúblika hateten, Komisaun instaladora mak iha kompeténsia ne’ebé mai husi Lei, maibé servisu hamutuk ho nai-ulun sira, setór justisa, haree oinsá bele kumpri tinan 2025 liu tiha, tanba tinan 2027, tinan 25 aniversáriu sai Restaurasaun Independénsia.

“Tinan 25 liu tiha ita la iha kapasidade atu estabelese sistema Supremu Tribunál Justisa ne’e ha’u hanoin fallansu boot ida. Estabelese Supremu Tribunál Justisa la’ós iha ministériu ida, ezije preparasaun  didi’ak, formasaun tinan sira nia laran. Tanba ne’e mak lori tinan 25 sufisiente ona, ne’e duni, tinan rua, tolu liubá ha’u hateten, durante ha’u nia mandatu ha’u hakarak kumpri buat ne’ebé Supremu Tribunál Justisa,” José Ramos Horta informa.

Advertisement

Xefe estadu esplika, depois haree kalendáriu polítiku 2027 iha eleisaun prezidensiál, tinan 2028 eleisaun parlamentár, tinan 2029 prezidensia ASEAN.

“Se ita la halo agora, ha’u la fiar, bele halo iha 2027, ha’u la fiar 2027 Prezidente Repúblika foun ruma mai ho governu preokupadu ka hakarak halo Supremu Tribunál Justisa,” dehan PR Horta.

Nia afirma, tanba ne’e mak momentu tinan ida ne’e mak desizivu duni, ne’eduni agradese ba ita boot sira hotu-hotu nia esforsu, mais tarde liu mak fulan Novembru tenke inagura Supremu Tribunál Justisa.

“Mais razaun ruma la konsege halo, entaun ha’u nia konsiénsia hateten, ha’u halo buat sira ne’e hotu, maibé lalika mai ko’alia ho ha’u halo buat ruma iha entre Janeiru ka Maiu 2027, tanba ha’u sei la halo. Tanba ha’u la’ós halo hanesan ema seluk halo, bainhira fim mandatu ona halo buat oi-oin balun la kumpri tan lei, halo rekrutamentu labele ona tanba lei hatete labele ona, fulan-neen bainhira eleisaun konvoka tiha ona, labele halo kompromisu seluk,  imi labele halo kontratu foun,” Xefe Estadu hatutan.

“Tanba ne’e mak ha’u hateten, ita estabelese, no ha’u agradese Prezidente Tribunál Rekursu servisu badinas, ho  Doutor Avelino  Coelho ho kolega sira komisaun rekrutamentu, juis sira hotu-hotu, hamutuk ho governu avansa ho ida ne’e ida ne’e la para”,  PR agradese.

Advertisement

Iha fatin hanesan, Prezidente Tribunál Rekursu, Afonso Carmona,  hato’o bem-vindu ba Prezidente Repúblika iha vizita ofisiál ida-ne’e ba fatin rehabilitasaun edifisiu ne’ebé sei prepara atu sai sede ba Supremu Tribunal Justisa

Vizita ida-ne’e iha signifikadu importante tebes ba setor judisiáriu no ba dezenvolvimentu Estadu Direitu Demokrátika  Timor-Leste. Prezensa Sua Excelénsia Prezidente Repúblika hatudu apoiu no atensaun boot Estadu nian ba fortalecimentu instituisaun judisiáriu sira.

“Instalasaun Supremu Tribunal  Justisa nu’udar mehi nasional ida neʼebé durante tempu naruk povu Timor-Leste hein hela. Ho realizasaun projetu ida-ne’e, ita hakbesik liu tan ba implementasaun kompleta estrutura judisiáriu neʼebé prevee iha Konstituisaun Repúblika”, PTR Afonso Carmona afirma.

Nia hatutan, Supremu Tribunal  Justisa sei desempeña papel estratéjiku ida atu garante supremasia lei, uniformidade interpretasaun jurídika no independénsia poder judisiáriu.

“Tanba ne’e, preparasaun infraestrutura no kondisaun servisu neʼebé dignu sai nesesidade fundamental ida. Ha’u mos hakarak hato’o agradese ba Governu, parseiru institusional no entidade hotu ne’ebé kontribui iha prosesu rehabilitasaun edifisiu ida-ne’e”, Prezidente Tribunál hateten.

Advertisement

Kontribuisaun sira-ne’e demonstra katak dezenvolvimentu sistema justisa presiza servisu hamutuk no responsabilidade komún.

“Iha oportunidade ida-ne’e, ha’u reafirma katak Tribunal Rekursu sei kontinua empenha-an atu prepara rekursu umanu, mekanismu administrativu no kapasidade institusionál sira atu futuramente Supremu Tribunal Justisa bele hala’o nia knaar ho efisiénsia, independénsia no integridade. Ikus liu, ha’u espera katak projetu ida-ne’e bele sai símbolu ida ba maturidade sistema judisiáriu Timor-Leste no haforsa konfiansa povu nian ba instituisaun justisa”, dehan Afonso Carmona.

Prezidente Tribunál Rekursu hateten, instalasaun Supremu Tribunal  Justisa bele lao ho di’ak no responde ba esperansa povu nian.

“Ha’u mos hakarak hato’o apresiasaun ba tekniku, engenheiru, traballador no entidade hotu ne’e iha kontribui iha rehabilitasaun edifistu ida-ne’e. Servisu neʼebé halo ohin sei sai patriménit importante ba gerasaun sira ifia futuru”, PTR Afonso Carmona afirma.

Rekursu umanu ne’ebé iha, iha Tribunál Rekursu, Juiz hamutuk nain-lima, no Juiz sira iha Tribunál judisiál sira seluk (Díli, Baucau, Oekusi no Suai) hamutuk 27.

Advertisement

Juiz primeira klase iha nain-haat, Juiz estagiáriu hamutuk-12. Sira ne’ebé tuir hela formasaun hamutuk-14. Ofisiál justisa hamutuk-154 no funsionáriu públiku sira hamutuk-200.

Kazu iha Tribunál Rekursu hamutuk-76 ne’ebé sei pendente no iha Tribunál Muníspiu sira hamutuk-4354 ne’ebé sei pendente hela.

Komisaun ba rekrutamentu Juiz sira ba iha Supremu Tribunál ezizte tiha ona no komesa halao servisu ho di’ak tebes involve husi representante Prezidente RDTL no Parlamentu Nasional.

“Ha’u espera katak ho apoiu másimu husi Guvernu hodi halo instalasaun Supremo Tribunal Justisa, sistema justisa iha Timor-Leste sei sai tan forte, transparente no asesível ba ema hotu, hodi protnove dame, estabilidade no justisa sosial iha nasaun ida-ne’e”, Prezidente Tribunál Rekursu Afonso Carmona informa.

Labele Foti Desizaun Tuir Interese Partidu Ka Família

Advertisement

“Tanba justisa halo esforsu 100% loos, embora ita hatene ser humanu ne’e ser humanu, AI karik bele halo buat hotu-hotu loos karik ita lahatene, Nai Maromak buat hotu loos, mais ita hotu-hotu nu’udar ema  meiu boot ida bele halo nia diagnostiku atu halo desizaun boot ida kuandu halo tratamentu sala ema moras liu tan ka mate ne’e fator humanu,” Prezidente Repúblika José Ramos Horta hatutan.

Ne’e duni ema ida ba Tribunál nia tenke iha kondisaun hotu-hotu ne’ebé proteje nia enkuantu sei  inosente, tanba seidauk iha desizaun ultima Instansia maibé kondena nia sai inosente, ida-ne’e la’os problema Timor de’it maibé akompaña situasaun mundu ne’e barak.

“Supremu Tribunál Justisa la’ós halimar, ema nia vida no ema nia dignidade, ema nia interese ema nia família. Justisa tenke máximu loos, tanba ne’e Supremu Tribunál Justisa tinan 25 liu tiha tenke halo, labele iha presaun  polítiku, labele iha partidarizasaun, juiz sira labele hanoin ba kor partidariu, família ka saida labele,”‘ Ramos Horta informa.

Xefe Estadu afirma, sei iha juiz esperiensia, PJR balun iha esperiensia, defensor públiku iha esperiensia, juiz sira iha Munisípiu.

Tanba ne’e la’ós fasil, formasaun halo bei-beik, halo nafatin, balun ne’ebé iha Dili estuda, matenek, iha kursu, iha esperiénsia, respeita no onra.

Advertisement

“Tanba iha kazu balun akontese Tribunál Rekursu halo desizaun balun ha’u la komprende  kazu balun Tribunál Distrital Primeira Instansia halo dala-tolu ba to’o rekursu depois desizaun komfirma, derepenti tinan rua liu tiha Tribunál muda fali desizaun halo tiha ona desizaun dala tolu ka dala rua eipah ne’e saida mak ne’e”, PR Horta preukupa.

Prezidente Repúblika José Ramos Horta, la’ós kestiona kapasidade Juiz pergunta mak sé buat ruma polítika tama karik iha laran derepenti muda tiha desizaun ne’ebé uluk halo tiha ona.

“Ha’u lahatene kazu, ha’u rona ida ne’e ema ko’alia no seluk tan karik iha,” Prezidente Repúblika hateten.

Jornalista: Juvinal Cabral dos Santos

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Justisa & Krime

Polémika Avoka Inkéritu Kazu Korrupsaun iha CAC, Komisáriu CAC ho PGR iha Ona Komunikasaun

Published

on

By

Hatutan.com, (22 Maiu 2026), Díli– Polémika avokasasun inkéritu kazu korrupsaun sira iha Komisaun Anti Korrupsaun (CAC-sigla portugés) , Komisáriu CAC Rui Pereira dos Santos iha ona komunikasaun ho Prokuradór-Jerál Repúblika Nelson de Carvalho.

(more…)

Continue Reading

Justisa & Krime

Kona-bá Projetu Monumentu Memoriál Masakre Santa Kruz, CAC Sei Prosesa Bobolait

Published

on

By

Hatutan.com, (22 Maiu 2026), Díli–Projetu konstrusaun  Monumentu Memoriál Masakre Santa Kruz, 12 Novembru 1991 kontinua la hatudu progresu, nune’e  Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC-sigla portugés) to’o ona konluzaun ida atu prosesa  empreza kontraktór Bobolait Unipesoal Lda bá Ministériu Públiku.

(more…)

Continue Reading

Justisa & Krime

Kazu Pendente Iha Tribunál Maioria Violénsia Doméstika ho Korrupsaun

Published

on

By

Hatutan.com, (21 Maiu 2026), Díli– Kazu pendente  sira iha Tribunál Rekursu hamutuk 76 no Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Díli, Baucau, Oé-cuse,  hamutuk 4,300 resin  ho  natureza  violénsia doméstika no korrupsaun.

(more…)

Continue Reading

Trending