Hatutan.com, (01 Juñu 2026), Díli– Opozisaun iha Parlamentu Nasionál (PLP) kestiona previzaun orsamentu ba projetu konstrusaun Sentru Konvensaun Internasionál (ICC, sigla inglés) ne’ebé Governu lansa tiha ona nia fatuk dahuluk.

Vise-PM Francisco Kalbuadi Lay akompaña PM Xanana Gusmão iha diskusaun Orsamentu Retifikativu 2026 faze espesiálidade iha PN, Segunda 01 Juñu 2026. Foto/Espesiál
Iha ámbitu kontinuasaun debate Osamentu Retifikativu 2026 iha Parlamentu Nasionál iha faze espesialidade, Segunda (01/06/2026), Prezidente Bankada PLP, Maria Angelina Sarmento Lopes, husu Governu atu klarifika previzaun orsamentu bá konstrusaun ICC ne’ebé Governu lansa ona fatuk dahuluk hodi prepara Timor-Leste simu Prezidénsia ASEAN no sai uma-na’in bá Simeira ASEAN iha 2029.
“Governu lansa ona fatuk dahuluk ba ICC hodi prepara Prezidensiál ASEAN iha 2029, maibé konstrusaun ICC ne’ebé Governu halo ona lansamentu ne’e, iha ka lae orsamentu 2026 , atu halo konstrusaun tanba halo ona lansamentu bá konstrusaun, maibé laiha previzaun osan bá ida-ne’e,” Deputada Maria Anglina kestiona.
Maria Anglina hatutan, Governu halo ona lansamentu bá projetu ICC maibé iha proposta Orsamentu Jerál Estadu (OGE) 2026 la hatudu previzaun orsamentál ida klaru bá konstrusaun ne’e.
Nia mós lembra katak iha Orsamentu Retifikativu ne’ebé foin diskute daudaun, setór infraestrutura hetan redusaun orsamentu besik millaun US$60 liuliu husi Ministériu Obras Públikas (MOP) no Fundu Infraestrutura. Tanba ne’e, Deputada Maria Angelina husu Governu atu esplika projetu infraestrutura saída de’it mak sei implementa iha Munisípiu Díli no oinsá maka finansiamentu bá ICC sei asegura atu bele realiza tuir planu Governu nian.
Nia hateten katak transparénsia no klaridade bá alokasaun orsamentu importante atu asegura preparasaun Timor-Leste ba eventu internasionál boot hanesan Prezidénsia ASEAN la’o ho di’ak no tuir planeamentu ne’ebé iha.
Hatan preokupasaun opozisaun nian ne’e, Vise-Primeiru Ministru, Ministru Koordenadór ba Asuntu Ekonómiku no Ministru Turizmu no Ambiente, Francisco Kalbuadi Lay, hateten katak projetu ne’e iha importánsia estratéjika bá Timor-Leste no rejiaun tomak.
“Ha’u atu responde bá distinta Deputadu Maria Anglina Sarmento kona-bá Projetu ICC, primeiru ha’u agradese katak iha ambitu lansamentu ne’e iha Deputadu sira lubuk ida maka bá partisipa. Agora projetu ICC ne’e ohin ita mai atu ko’alia asuntu retifikatívu ne’ebé ha’u sei la esplika bá oi-oin, maibé komu ita boot husu, obrigatoriu ha’u hanesan membru Governu no hanesan ezekutivu esplika bá ita boot sira katak projetu ida-ne’e, maka projetu ida-ne’ebé iha interese nasionál, rejionál ho internasionál, tantu ne’e mós konfiansa rejionál,” Vise-PM Francisco Kalbuadi Lay hateten.
Vise-PM Francisco Kalbuadi Lay afirma projetu ICC nia impaktu la’ós de’it bá prezente, maibé mós iha dimensaun importante bá pasadu no futuru, liu-liu iha área sosiokulturál no sosioekonómiku.
Atu responde no klarifika liután preokupasaun sira ne’ebé levanta husi Deputadu sira, Vise PM ne’e afirma katak nia nu’udar Ministru Koordenadór bá Asuntu Ekonómiku no Turizmu no Ambiente prontu atu partisipa iha reuniaun ida ho Prezidente Parlamentu Nasionál no membru Deputadu sira hotu.
“Projetu ICC ne’e, nia mensaun pasadu, prezente no mós futuru iha sósíu kulturál no mós sosíu ekonómiku, atu responde ka atu esklarse di’ak liután ha’u nu’udar Ministru Kordenadór bá Asuntu Ekonómiku, no Turizmu Ambiente nian prontu atu haree tempu propriu bá Prezidente Parlamentu Nasionál, ho membru Deputadu sira hotu, ha’u prontu ho Prezidente KAFI ka Ministru Planeamentu no Investimemu Estratéjiku ho ekipa tomak atu mai esplika iha uma magna ida-ne’e bá ita boot sira ho detalladu iha futuru mai” hateten Vise-PM Francisco Kalbuadi Lay.
Jornalista: Marcelino Tomae