Hatutan.com, (04 Setembru 2026), Jakarta– Iha diskusaun delimitasaun fronteira marítima Timor-Leste ho Indonéziua ba ronda da-haat iha Jakarta, kontinua buka pontu komún iha negosiasaun fronteira marítima ronda da-haat, ho objetivu atu hetan akordu ida ne’ebé justu, tuir direitu internasionál no bele simu hosi povu nasaun rua nian.

Diretora Ezekutiva Gabinete Fronteiras Terrestres no Maritímas, Elizabeth Exposto ho Xefe delegasaun Indonézia nian Embaixadór Ricky Suhendar asina minutas enkontru negosiasaun fronteira marítima ba ronda da-haat iha Jakarta, Kinta (03/09/2026). Foto/Média GPM
Tuir komunikadu imprensa ne’ebé Hatutan.com asesu husi Gabinete Primeiru-Ministru haktuir katak ekipa negosiadór hosi nasaun rua nian buka pontu komún ne’e liuhosi negosiasaun ronda da-haat ne’ebé hala’o durante loron tolu, hahú hosi loron 01-03 Setembru 2026, iha Jakarta, ne’ebé parte Indonézia nu’udár uma-na’in bá ronda ida-ne’e.
Diretora Ezekutiva Gabinete Fronteiras Terrestres no Maritímas, Elizabeth Exposto, ne’ebé lidera delegasaun Timor-Leste, hateten katak ronda da-haat ne’e kontinua diskusaun hosi ronda da-tolu ne’ebé hala’o iha Singapura.
“Ami mai iha Jakarta hodi hala’o negosiasaun bá fronteira marítima ho Indonézia, hodi kontinua diskusaun hosi ronda da-tolu ne’ebé hala’o iha Singapura,” Elizabeth Exposto haktuir iha komunikadu ne’e.
Nia espliká, diferensa hosi ronda da-tolu iha Singapura, ne’ebé Timor-Leste sai nu’udár uma-na’in, ronda da-haat ne’e hala’o iha Jakarta tanba Indonézia mak simu responsabilidade nu’udár uma-na’in.
Ronda da-haat ne’e mós hanesan primeira enkontru entre Diretora Ezekutiva Gabinete Fronteiras Terrestres no Marítimas, Elizabeth Exposto ho xefe delegasaun foun hosi Indonézia, Embaixadór Ricky Suhendar, ne’ebé troka Laurentius Amrih Jinangkung, ne’ebé agora sai Embaixadór Indonézia bá Olanda.
Elizabeth Exposto hateten prosesu negosiasaun fronteira marítima la’ós prosesu simples, maibé kompleksu tanba involve aspetu jurídiku no tékniku, inklui lei internasionál, lei tasi nian, mapeamentu, jeografia no aspetu polítiku.
“Tanba kompleksidade ne’e maka diskusaun presiza hala’o ho kuidadu liuhosi kompriende pozisaun Indonézia no esplika pozisaun Timor-Leste, atu buka pontu komún no hakbesik pozisaun nasaun rua nian. Fronteira marítima ne’e asuntu bo’ot liu no presiza tempu atu bele rezolve. Presiza mós reuniaun dala hira tán,” Elizabeth Exposto hatutan.
Durante ronda da-haat, delegasaun Timor-Leste ho Indonézia hatudu nafatin vontade no kompromisu atu buka solusaun ida bá fronteira marítima ne’ebé justu, tuir direitu internasionál no bele simu hosi povu Timor-Leste no Indonézia.
Maské nune’e, Elizabeth Exposto hateten katak, diskusaun iha ronda da-haat la’o ho di’ak, no delegasaun rua konsege kontinua prosesu negosiasaun ho espíritu kooperasaun no kompromisu mútu.
Ronda da-huluk negosiasaun fronteira marítima hala’o iha Díli, iha fulan-Agostu 2025, ronda da-ruak iha Jogjakarta, iha fulan-Dezembru 2025, no ronda da-tolu hala’o iha Singapura, iha fulan-Abril 2026.
Tuir planu, reuniaun tuirmai sei hala’o iha fulan-Dezembru 2026, iha Timor-Leste, ne’ebé sei sai nu’udár uma-na’in bá ronda negosiasaun ne’e.
Hafoin termina negosiasaun ronda da-haat nian iha Jakarta, delegasaun Timor-Leste fila mai Dili atu halo preparasaun no kontinua simu orientasaun hosi Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão, ne’ebé nafatin akompaña prosesu negosiasaun no fó apoiu orientasaun no motivasaun bá delegasaun.
Iha oportunidade ne’e xefe delegasaun mós hato’o nia agradese bá Primeiru-Ministru Xanana Gusmão tanba nafatin fó apoiu no akompañamentu bá delegasaun Timor-Leste durante prosesu negosiasaun ne’e.
Iha remata ronda da-haat, xefe delegasaun Timor-Leste no Indonézia asina hamutuk minutas reuniaun no entendimentu sira ne’ebé hetan durante diskusaun, nu’udár parte hosi prosedimentu no arkivu ofisiál bá nasaun rua. (*)