Connect with us

Polítika

FONGTIL Husu Partidu Polítiku Sira Promove Unidade Nasionál Iha Kampaña

Published

on

Hatutan.com, (28 Abríl 2023), Díli—Forum Organizasaun Naun Governamentál Timor Leste (FONGTIL), apela ba líder partidu polítiku sira atu kontinua promove Unidade Nasionál iha kampaña eleisaun Parlamentár tinan 2023.

“Husu lider partidu politiku sira atu halo propaganda politiku tenke promove unidade nasionál tuir deklarasaun ne’ebé Timor Leste deklara ona, adezaun ba Fraternidade Humana hodi harii paz, armonia no buat sira ne’e hotu tenke tau iha prátika,” Diretór Ezekutivu FONGTIL, Valentim da Costa Pinto hateten liu hosi konferénsia imprensa iha Sesta (28/04/2023).

Nu’udár Organizasaun ba membru ONG lokál, nasionál no internasionál hamutuk 270 ho ninia personalidade juridiku, bazeia ba Dekretu Lei númeru 5/2005 loron 3 fulan Agostu.

Advertisement

Hanesan mós parte sosiedade sivil iha Timor Leste ne’ebé ho nia mandatu haat maka hanesan disemina informasaun, koordenasaun, impoderamentu no advokasia.

Konstituisaun Repúblika Demokratika de Timor Leste (K-RDTL) artigu 65 estimula kona-bá eleisaun sira eleisaun jerál nu’udár festa demokrátiku nian, nasaun demokrátiku ne’ebé mak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu partisipa no livre ezerse direitu.

Tuir kampaña hodi hili sira nia reprezentante iha Uma Fukun Parlamentu Nasionál no membru governu liu hosi sufraziu universál direitu, sekretu no pessoál ne’ebé maka atu lidera no kaer ukun iha nasaun doben Timor Leste ba tinan lima mai oin.

Iha artigu 46 direitu no partisipasaun iha politika, ne’ebé sidadaun iha direitu atu partisipa hosi ninia reprezentante ne’ebé sei hili tuir demokrasia ba vida politika no ba asuntu publiku nian iha rai laran, Sidadaun hotu-hotu iha direitu atu halo no partisipa iha partidu politiku sira.

Iha artigu 47 direitu sufrájiu nian sidadaun hotu-hotu ho tinan 17 ba leten, nia iha direitu atu hili no ema hili nia hala’o direitu sufrájiu, ne’e katak kona-bá ema ida-idak hanesan dever siviku ida.

Advertisement

“Ami hakarak halo apelu ida ba partidu politiku hotu ne’ebé mak tinan ida-ne’e iha partidu 17 iha ona legalidade hodi kompete iha festa demokrasia hodi halo kampaña maka tenke aprezenta planu no programa tinan lima nian karik povu fó fiar atu ba kaer ukun,” Valentim da Costa Pinto hateten.

Husu ba lider partidu politiku sira hotu atu halao propaganda politiku ne’ebe ho linguajen edukativu, la’ós nakonu ho insultu.

Husu ba Institutu Nasional Defende Direitu Kriansas atu tau-matan ba labarik sira ne’ebé partisipa iha atividade kampaña.

Husu ba órgaun eleitorál CNE atu halo supervizaun ba partidu politiku sira ne’ebé involve labarik ba kampaña atu bele fó sansaun rigor ba partidu politiku sira.

Husu atu partidu politiku sira tenke servisu besik ho autoridade sira atu bele asegura atividade kampaña bele la’o ho di’ak tuir Lei no regulamentu sira ne’ebé iha.

Advertisement

Husu ba CAC atu halo supervizaun hodi evita no asegura abuzu ba patrimoniu Estadu nian, durante atividade kampaña partidu politiku sira.

Rekomenda atu partidu politiku sira nia kampaña tenke kontinua uza linguajen ka termolojia hanesan tuir mai:

Tenke hateten katak ema ho nesesidade espesiál, ema ho diferente abilidade ka ema ho defisiénsia, importante liu katak ema ko’alia uluk ho ema la’ós ema nia kondisaun ka limitasaun ne’ebé mak kada pessoa ne’e iha.

Termu sira ne’ebé la merese ba ema ho defisiénsia no di’ak liu politiku sira labele uza iha kampaña eleitorál mak hanesan:

La normal, alezadu, matan aat ka delek, tilun diuk, bulak, ain aat, liman aat no seluk tan ne’ebé la dignu no la merese atu ko’alia iha kampaña.

Advertisement

Jornalista Estajiáriu : Lazaro Pereira Quefi

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending